Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Juri Jaremczuk & Jazz Band
Click for MP3 Player
Informacje...



















KULTURA

Artykuły
Krzysztof... i jego recenzje...
Opublikowano 20.09.2010

Krzysztof Graboń

1. Elementarz współczesnej kultury środkowej Europy
Rafał Jaworski, Wiersze poniekąd turystyczne,
Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, Bydgoszcz 2010, s. 82

 Przystępując do omawiania kolejnej książki Rafała Jaworskiego pt. Wiersze poniekąd turystyczne, należałoby się zastanowić nad pojęciem „kultura”. Najogólniej powiedzieć można, że kultura to dorobek ludzkości, który świadomie przekazywany jest z pokolenia na pokolenie. Rafał Jaworski reprezentuje kulturę duchową, wyższą, wciąż do tego dorobku dokładane są kolejne wiersze. Jest to forma uprawy. Sam termin jest wieloznaczny, w tłumaczeniu z łaciny oznacza „uprawę ziemi”. Definicji kultury jest wiele.


Początek każdego wiersza poety mieszkającego w Tychach ma charakter przypowieści, która następnie jest analizowana przez podmiot liryczny. Tę analizę możemy skojarzyć z powieścią filozoficzną, która powstała w oświeceniu. Zaraz po otwarciu książki podmiot liryczny przekazuje czytelnikowi uwagi, na którą sam nie zwraca uwagi:

Na starcie zawsze bywa uroczyście
falstart planowy,
szanse wedle kodu siły przebicia
tajnej ścieżki na salony elit.
(s. 5)

Spróbujmy wyobrazić sobie wyścig, w którym zawodnik startuje za wcześnie. Podmiotowi lirycznemu nie chodzi o zwyczajny wyścig, tylko o nasze zbyt szybkie działanie, które niekoniecznie będzie efektywne. W osiągnięciu sukcesu, zanim zainteresuje się nim grono specjalistów, autorytetów itd., ważną siłą będzie wytrwałość.
Podmiot liryczny jest erudytą, stara się wniknąć choćby w znajomość literatury zwykłego czytelnika, w jego intelekt. Stara się korzystać nawet z antycznej literatury. Przywołany zostaje tutaj Wergiliusz i postać z literatury średniowiecznej, Beatrycze z Boskiej komedii Dantego Alighieri:

Jego dreptanie nie było iluzoryczne.
Piloci wycieczki Beatrycze i Wergiliusz –
to postacie z krwi i kości metafory.
(s.18)

Nadaje poprzez swoją wypowiedź nowe znaczenie dziełom Wergiliusza i Dantego. W przytoczonym powyżej fragmencie jasno określa ich cel. „Pilot” to słowo mające, co najmniej dwa znaczenia, jednocześnie zazębiające się w jedno - „prowadzenie”.
Ważną analizę kultury podmiot liryczny podejmuje na oczach czytelnika. Obydwaj są świadomi, że na Zachodzie lub w innych zakątkach świata nie ma miasta, gdzie nie istniałby supermarket. Ludzie idą na zakupy, często zapominając o tym, co tak naprawdę jest najważniejsze. Podmiot liryczny podejmuje kwestię nawet zwykłego życia religijnego. Świątynie różnych wyznań budowane są nawet w centrach handlowych. Ludzie całymi grupami chodzą do nich, tak jak w XI czy XII wieku odbywały się krucjaty. Nie zapomnijmy o dobrych stronach, ponieważ w takim supermarkecie jest wiele stanowisk i nie trzeba chodzić na drugi koniec miasta za konkretnym produktem. Są one dekoracją miasta osiągniętą najwyższym kosztem:

Silesia Citi w Katowicach
dowodzi, że Boga nie ma: jest mega teren –
zbawczej konsumpcji i pobrzmiewają nutki terenu
po świadomości. Dwieście metrów w głąb
(s. 66)

Konsumpcja to współczesne zagrożenie całej cywilizacji. Gdy cywilizacja upadnie, będzie następna, która będzie korzystać ze zdobyczy naszej cywilizacji.
Wiersze poniekąd turystyczne Rafała Jaworskiego to tomik poezji, który pełni rolę przewodnika po współczesnym świecie. Czas, aby czytelnik otworzył oczy na to, co wokoło niego się dzieje. Powinien wysłuchać współczesnego wykładu o otaczającej go kulturze. Będzie to bardzo ważny wykład - do zapamiętania. To oprowadzenie po naszej kulturze, cywilizacji - nie można tych pojęć stosować wymiennie, jak się to nieraz czyni - z bardzo kompetentnym przewodnikiem. Poeta zabrał nas swoim tomikiem na bardzo ważną wycieczkę. Wrażenia z niej okażą się bardzo istotnym elementarzem.

2. Złote myśli naszych czasów
Aleksandar Čotrić „Czarna księga – aforyzmy”
tłum. Olga Lalić-Krowicka,
Krosno 2011. s. 53

 Aleksandar Čotrić jest serbskim aforystą, politykiem, prawnikiem oraz autorem opowiadań. Urodził się w 1966 roku. Jego twórczość tłumaczono na wiele języków. Mamy przed sobą książkę zawierającą złote myśli naszych czasów, które są krótkimi sentencjami trafiającymi w słuch odbiorcy. Zmuszają do głębokiej refleksji. W nich możemy zobaczyć treść i przesłanie.

Każdy aforyzm Čotrića to trafne spostrzeganie zjawisk kulturowych, w których przyszło nam żyć; zaczynając od kultury politycznej, a kończąc na życiu codziennym:

Nasze rzeki są czyste.
Do nich wylewamy olbrzymie ilości,
proszku do prania, mydła i szamponu.
(s.15)
Tylko nieliczni potrafią dostrzec dwie rzeczy. Pierwsza to woda pojawiająca się jako symbol oczyszczenia. Druga rzecz jest stwierdzeniem faktu, że ciągle żyjemy w kulturze zdominowanej przez chemie: zaczynając od produktów spożywczych, po proszki do prania ciągle kupowane w sklepach. Nieświadomie spotykamy się z zachodzącymi procesami chemicznymi.
   Ciągłe poszukiwanie jedności istnieje w kulturze od najdawniejszych czasów. Współczesnym przykładem jest Unia Europejska. Różnorakość myśli wielu ludzi powinna rodzić podstawę dialogu, a nie konfliktów. Posiada ogromną siłę przebicia. Dla jej powstania musi istnieć grupa ludzi, lub grupy. Ogromna potrzeba jedności istnieje od zawsze. Autor uświadamia nam ciągle wykrzykiwany slogan:

Teraz jedność jest nam potrzebna, jak nigdy dotąd.
Problem w tym, między innymi,
że wszyscy myślą inaczej niż ja.
(s.16)
Wyczuwa się dążenie do rozwiązania problemów, są jak usterka w urządzeniu technicznym, którą należy jak najszybciej usunąć. Inna treść myśli może być bardzo kreatywna dla człowieka.
   W aforyzmach Čotrića często przewija się motyw Serbii. Ma charakter komentarza politycznego, lub pozornie jakiegoś żartu, który rozbawi odbiorcę do łez. Po wnikliwej analizie treści okazuje się, że te aforyzmy nie są żartobliwe. W nich niekoniecznie musi pojawiać się motyw ojczyzny. Może nam się pojawić motyw Serbii w połączeniu z reakcją ludzką:

Naród czerpie korzyści,
z działalności serbskiego parlamentu.
Śmiech to zdrowie.
(s.18)
Autor jako polityk i prawnik odwołuje się do naszej podstawowej wiedzy z zakresu prawa i polityki. Wie jak bardzo ważne są te dziedziny.
   „Czarna księga - aforyzmy” Aleksandara Čotrića zawiera wiele niezwykłych myśli, które mogą zostać odczytywane zbyt powierzchownie. Każda linijka tej książki wymaga naszej osobistej refleksji z których zrodzi się stosunek do różnych rzeczy m.in. do narodu. Są one kluczami do drzwi; co zobaczymy za tymi drzwiami zależy tylko od nas - na ile chcemy cokolwiek zobaczyć.

3. Czy to jest sen? O poezji Olgi Lalić-Krowickiej.
„Gdy wybuchnie mina” wyd. Krośnieńska Oficyna Wydawnicza Krosno 2009.

 Olga Lalić-Krowicka w swoim najnowszym tomiku, „Gdy wybuchnie mina” dokonuje analizy cech, jakie posiada nasza rzeczywistość w porównaniu do tych ze świata snu. Autorka zwraca uwagę na fakt, że zło, wyrządzane przez człowieka sieje spustoszenie i pojawia się zarówno w naszym świecie, jak i w świecie snu. Człowiek, by dokonać przemiany potrzebuje często ogłuszającego bodźca. Stara się posiadać plan na wszystkie wydarzenia, jakie mogą nastąpić np:, „gdy nie kupię chleba kupię bułkę”. W poezji Lalić-Krowickiej podmiot liryczny projektuje plan, który dla niego samego „jest bardzo bolesny.
W bardzo interesujący sposób puenta jednego z wierszy zachęca do słuchania opowieści osób, które ciekawie opowiadają a są od nas sporo starsze. Podmiot liryczny pragnie, aby właśnie te słowa zostały zanotowane, jednocześnie przekazując swoje własne na nie spojrzenie:
„ZANOTUJCIE OPOWIEŚCI WUJKA
A ON WAM POWIE ŻE WOJNA TRWA!
KURDE JAKA?"

ON MA TYLKO JEDEN FRONT LIKE JAMES BOND”
[s.5]
Poza wagą przypisywaną opowieści wujka, ważny aspekt tekstu stanowi przedstawienie fascynacji postacią Jamesa Bonda. Myślę, że wszyscy o niej słyszeli i zapewne oglądali też filmy. Nie wszyscy jednak wiedzą, że postać agenta 007 stworzył angielski pisarz Ian Lancaster Fleming (urodzony 28 maja 1908 roku, a zmarły 12 sierpnia 1964 roku). Przywołany wujek pragnie się z tą postacią identyfikować – nie tylko w sensie fizycznym, ale także w sensie duchowym (poprzez walkę z samym sobą). James Bond brytyjski agent 007 walczył zawsze w obronie ludzkości; wujek również próbuje walczyć, zaczynając od samego siebie.
W poezji pojawiają się oczy, które człowiekowi powinny służyć jako ważny element obserwacji tego, co dzieje się wokoło niego np.:
„Oczy przykute do ściany
Lubią ha ha
Ale nie namówię ściany
By kara była hojna”
[s.11]
Przywołana ściana pełni rolę ekranu, na którym widz obejrzy jakąś scenę. Będzie ona ważnym składowym elementem świata podmiotu lirycznego. Pozostaje nam zapytać, co zawiera zwykła ściana, czy jest na niej coś zawieszone, skoro ściana z wiersza może być dziełem sztuki, a nasze oczy będą zmysłem poznawczym.
Podmiot liryczny wypowiada się jasno, klarownie i odważnie:
„krzywdziliście mnie proszę Państwa
moja pracowitość nie została wynagrodzona
bekanie waszych dzieci pieluchy wasza nieobecność
wszystkim tym rzuciliście do kosza
nie zdradziłam waszego domu”
[s.35]
Wypowiedź podmiotu jest także bardzo bolesna. Człowiek, chociaż psychicznie jest bardzo mocny, w pewnym momencie może jednak wybuchnąć. Wobec tego podmiot liryczny podejmuję walkę o swoją godność, przedstawia warunki, w jakich musiał pracować. Jest świadomy, że praca jest wartością, która kształtuje charakter każdego człowieka. Innymi słowy, podmiot liryczny został w brutalny sposób wykorzystany przez społeczeństwo i teraz usiłuje wyegzekwować zapłatę za swoją bardzo ciężką pracę. Widzi jak nieopłacona praca jest ważnym problemem społecznym dzisiejszych czasów. Podmiotem lirycznym w tym utworze jest szary zwyczajny człowiek. Czy możemy brać przykład z
postawy podmiotu? Czy też potrzeba nam osoby, która reprezentowałaby pokrzywdzonych i wykorzystanych przez społeczeństwo? Dla nas ten wiersz powinien, zatem stanowić prowokację do rozważań, na temat:, po której stronie stoję, czy po stronie jednostki pokrzywdzonej czy po stronie drapieżnego społeczeństwa?.

W dalszej części tomiku znajdujemy także minę. Mina często kojarzy nam się z działaniami wojennymi. W poezji Olgi Lalić-Krowickiej mamy do czynienia z innego rodzaju miną, którą jest wydarzenie szarego codziennego życia, które burzy wewnętrzny świat człowieka. Krowicka poprzez swoje doświadczenia stara się w swojej poezji przygotować i czytelnika siebie samą na ten wybuch, powodujący nieodwracalne konsekwencje. Konkretnie wskazuje ona, gdzie znajduje się owa mina, która za jakiś czas wybuchnie. Gdy zniszczy nasz wewnętrzny świat, to społeczeństwo będzie żyło nadal swoim życiem, kiedy będzie wybuchać, człowiek będzie wykonywał swoje obowiązki, realizował swoje marzenia i pasje. Jednak autorka głośno i wyraźnie ostrzega, co się stanie, gdy mina zmieni istniejący stan rzeczy.

Krzysztof Graboń

Foto

Galeria sztuki
Poezja



Jeśli chcesz to wyslij nam swój wiersz, fraszkę lub poemat na adres redakcja@pogranicze.eu, może umieścimy go/ją na stronie.

Artyści





Wspomagamy