Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Zapraszają...

Zwiedzaj razem
z nami

Podkarpackie cuda natury...

====================






Skansen Markowa





Zyndranowa


Perły architektury
i kultury, Podkarpacia...








Zamek Kamieniec

====================
Zwiedzaj razem
z nami

Uzdrowiska, Zdroje,
Podkarpacia;
Horyniec,
Polańczyk,
Rymanów,
Iwonicz,
Wysowa

====================








TURYSTYKA na Podkarpaciu, Roztoczu


fot. Bohdan Zhukiewicz

Artykuły
Przeworsk
Opublikowano 20.01.2012


Klasztor i kościół oo. Bernardynów


* Ratusz
   We wschodniej części rynku stoi interesujący architektonicznie budynek Ratusza. Pierwsza wzmianka mówi o nim już w 1473 r., czyli pochodzi on z I połowy XV w. Fundatorem budynku był zapewne Jan z Tarnowa - właściciel miasta, a wznosił go budowniczy zamkowy Wacław Klepacz. Jest to niedużych rozmiarów budowla, lecz jej masywna, piętrowa, klasycystyczna konstrukcja z wysoką wieżą stanowi ozdobę miejskiego Rynku. Początkowo Ratusz miał nieco inną formę, a obecny wygląd zawdzięcza gruntowej przebudowie, podczas której na starym XVII-wiecznym zrębie powstała nowa budowla.



* Bazylika pod wezwaniem Ducha Świętego.
   Początki parafii i kościoła parafialnego w Przeworsku sięgają XIV wieku. Prawdopodobnie jeszcze przed rokiem 1375 na terenie Przeworska działał ośrodek misyjny, podlegający pod jurysdykcję biskupów lubuskich. Parafie erygowano 28 kwietnia 1393 roku, kiedy to ówczesny biskup lubuski Jan przychylił się do prośby Jana z Tarnowa i powierzył ją pod zarząd Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Jerozolimskiego, których w Polsce nazywano Bożogrobcami lub Miechowitami od głównej siedziby w Miechowie. Zakon do Polski sprowadził rycerz Jaksa z Miechowa, który przy boku księcia sandomierskiego Henryka brał udział w wyprawie krzyżowej do Ziemi Świętej. Bożogrobcy posiadający rycerskie tradycje, oprócz duszpasterstwa, prowadzili i utrzymywali szkoły oraz szpitale. Miejsce, na którym został wzniesiony kościół to tak zwane Kniaże Pole lub Kniaże Grodziszcze - nazwa tłumaczy przypuszczalnie obecność warownego grodu otoczonego wałami ziemnymi, który według archeologów istniał na przełomie X i XI wieku.
   Kilkadziesiąt lat po erekcji, w roku 1430, Księża Miechowici rozpoczęli budowę nowego kościoła - istniejący wówczas kościół św. Katarzyny był prawdopodobnie za mały dla wzrastającej liczby wiernych. Nowa świątynia budowana była do 1470 roku, a trzy lata później została konsekrowana i otrzymała tytuł Ducha Świętego. Kościół, usytuowany na dziedzińcu zwanym „cmentarzyskiem”, został otoczony w połowie murami obronnymi, basztą oraz zabudową klasztorną. Brama główna posiada kształt kapliczki, na której dawniej umieszczony był zegar. Trzy wieże, w tym główna i dwie boczne, na szczycie posiadają symbole Bożogrobców - krzyże z podwójnymi ramionami. Przedłużeniem kościoła jest 40-metrowej wysokości potężna wieża, to w niej mieści się wejście do kościoła, jak również widnieje herb rodziny Tarnowskich - Leliwa.
   Wnętrze kościoła charakteryzuje się jasnością, lekkością oraz przestrzennością. Piękne gotyckie sklepienia żebrowane, przyporowe oraz gwiaździste podkreślają styl gotycki budowli. Kościół wypełnia 12 ołtarzy, gotycka spiżowa chrzcielnica pochodząca z 1400 roku, przeniesiona ze starego kościoła św. Katarzyny, barakowe organy, epitafia, rzeźbiona złocona ambona, liczne obrazy i inne przedmioty wyposażenia kościelnego. Posadzka o łącznej powierzchni 952 m2 wykonana jest z biało-czarnego marmuru karraryjskiego. Pod nią, w części prezbiterium znajdują się krypty zasłużonych dobrodziejów oraz zakonników. Wejście do nich nakrywają trzy nagrobkowe płyty z piaskowca, Rafała Tarnowskiego i jego żony Anny z Szamotuł.
   Najważniejszym miejscem w kościele, jak i jednym z jego najcenniejszych sakralnych arcydzieł jest główny ołtarz, wykonany w roku 1693, na trzechsetletni jubileusz erekcji parafii. Wysokość ołtarza wykonanego w stylu baroku toskańskiego wynosi 12 m, szerokość - 9 m. Centralną postacią jest Chrystus rozpięty na krzyżu w otoczeniu główek aniołków i winnych gron. Niżej umieszczone jest tabernakulum, a w osobnych relikwiarzach znajdują się relikwie św. Marcina i Benedykta, Sewery i Lukundy, Maurycjusza i Prymitywy, św. Pawła oraz uzyskane w XVIII wieku relikwie św. Krzyża. Czteroprzęsłową nawę główną oddziela od prezbiterium bogato złocona tęcza, której głównym elementem jest barokowy krucyfiks wsparty na kuli ziemskiej. Obecnie, po renowacji i przeprowadzonych pracach konserwatorskich, ołtarz posiada swój oryginalny wygląd z roku 1693.
   Wyjątkowo cennym zabytkiem kościoła farnego jest replika grobu Chrystusa z Jerozolimy, której budowę rozpoczęto w 1697. Kaplica zachowana została w stylu renesansowym, powstała na rzucie kwadratu, z kopułą na pendentywach opatrzonych wysmukłą latarnią. Konsekrowana w roku 1727, wiarygodnie oddaje macierzysty wzór z klasztoru w Miechowie, kopię jerozolimskiego Grobu Chrystusa. Duże rozmiary oraz podciągnięte wysoko mury w formie drugiej kondygnacji dają niezwykłe wrażenie wysokości i nadają kaplicy szczególny charakter.




* Zajazd - Skansen "Pastewnik".

   Kompleks zabytkowej, drewnianej architektury przeniesiony z różnych ulic Przeworska, wsi Gać oraz Krzeczowic.
   Autorem idei i twórcą „Przeworskiego Zamysłu” zwanego potocznie Pastewnikiem był mieszkaniec Przeworska - Stanisław Żuk, architekt powiatowy, którego pasją była troska o ratowanie pięknego rzemiosła w sztuce budownictwa drewnianego.
   Prace nad budową i urządzaniem Pastewnika, rozpoczęte na dobre w 1976 roku, trwały około 10 lat. Wykorzystując malowniczy fragment doliny rzeki Mleczki, a w sąsiedztwie, Zespół Pałacowo-Parkowy oraz dobrą lokalizację (przy trasie międzynarodowej Kraków - Lwów) utworzono w Przeworsku coś niezwykłego na miarę Polski - „żywy skansen”. Zasadą naczelną w realizacji tego przedsięwzięcia było ratowanie kultury materialnej ojców i dziadków, a także znalezienie dla każdego przenoszonego budynku nowej funkcji, w miarę zbliżonej do poprzedniego użytkownika. Dużą zaletą przedsięwzięcia było utrzymywanie się obiektu z własnych środków, zarobionych dzięki usługom hotelarskim i campingowym.
   Program „Przeworskiego Zamysłu” miał obejmować: 14 zabytkowych drewnianych budynków mieszczańskich z Przeworska i uformowanie XIX wieku „galicyjskiego” rynku, 7  zagród, w tym jedna „In situ”, młyn wodny, tartak oraz wiatrak, dworek i dom ludowy.
   Obecnie na terenie Zajazdu - Campingu - Skansenu Pastewnik znajduje się między innymi; dom Maślarza, dom rodziny Urbanów, dom rodziny Krzanów, dom L. Trybalskiego, chałupa Kotlińskich, chałupa rodziny Surówków, kuźnia Sowińskich oraz „Dom Gacki” ze wsi Gać oraz dworek, z Krzeczowic. Powstanie takiego unikatowego miejsca w mieście uratowało  wiele sprzętów przed zniszczeniem oraz wiele pięknych przykładów architektury drewnianej, które do dziś można oglądać w „żywym skansenie” Pastewniku.
   Pastewnik dysponuje w sumie 60 miejscami noclegowymi w okresie letnim (domki campingowe, pole namiotowe oraz miejsce dla przyczep, caravaningowych) 30 miejsc w okresie zimowym. Na terenie obiektu organizowane są przyjęcia weselne, imprezy okolicznościowe itp.
   Dzierżawcą Pastewnika jest  Pan Zbigniew Mazurek; dzięki jego staraniom Pastewnik był wielokrotnie nagradzany przez Federację Campingu i Caravaningu, a w roku 1996 obiekt uzyskał tytuł Mister Camping '96. W 2006 roku umieszczono na terenie Pastewnika tablicę pamiątkową ku czci autora i twórcy „Przeworskiego Zamysłu” - Stanisława Żuka.





* Zespół pałacowo-parkowy.

   W roku 1621 Przeworsk razem z okolicznymi wioskami stał się prywatną własnością rodu Lubomirskich. Powodem tej zmiany było małżeństwo Zofii Ostrogskiej z Sebastianem Stanisławem Lubomirskim, który piastował urząd wojewody krakowskiego i ruskiego. Jego śmierć zapieczętowała przypisanie miasta jednemu z jego synów, Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu.
   Na miejscu istniejącego już dworu, w I połowie XIX wieku z inicjatywy Księcia Henryka Lubomirskiego powstał pałac. Rezydencja utrzymana jest w stylu angielskiego klasycyzmu, a jej budowniczymi byli kolejno: Chrystian Piotr Aigner i Antoni Bauman. Późniejsza modernizacja pałacu prowadzona była pod okiem krakowskiego architekta Feliksa Księżarskiego. Nadbudowano wówczas drugie piętro i sporządzono plany budowy oficyny gościnnej, których jednak nie zrealizowano. Około roku 1827 w pałacu zainstalowano ogrzewanie wykonane według systemu Meisnera.
   Zachodnią część elewacji pałacu zdobi galeria, a od wschodu wznosi się wsparty na kolumnach taras. W pomieszczeniach na piętrze zachowały się piękne kominki i baumanowskie sztukaterie. Obecnie, dzięki staraniom Józefa Benbenka, w pałacu urządzone zostało muzeum prezentujące historię miasta i regionu. Niedaleko pałacu, na terenie parku znajdują się również zabudowania mieszczące dział Historii Pożarnictwa.
Do rozpoczęcia wojny w pałacu znajdowało się wiele drogocennych dzieł sztuki, między innymi kolekcja nowożytnego malarstwa europejskiego, meble - Ludwik XIV i XV. Czasy wojny przyniosły rezydencji ogromne straty materialne i grabieże wielu bezcennych kolekcji obrazów. Do Niemiec zostało wywiezionych 19 obrazów malarzy holenderskich i włoskich z XVI i XVII wieku. Rosjanie natomiast skradli inne wartościowe przedmioty razem z ponad 5-tysięczną kolekcją numizmatyczną.
   Teren wokół rezydencji pałacowej zajmuje park założony XVIII-XIX wiek o obszarze  około 12 ha. Składa się on z parku dolnego (południowego) i górnego (północnego), które przedziela obmurowana skarpa. Cześć południowa parku, niewątpliwie starsza, urządzona została początkowo w stylu włoskim - z tego założenia do dziś dnia możemy podziwiać aleję grabową. Romantycznym miejscem do spacerów jest park górny zachowany w typie naturalnym, posiadający piękną aleję lipową. W parku znajduje się wiele ciekawych okazów drzew: lip, topól, dębów, kasztanowców, orzechów kaukaskich, jesionów, brzóz. Najstarszym okazem jest rosnąca przed pałacem, licząca sobie ponad 300 lat lipa, którą miał posadzić sam Jan III Sobieski.
Ordynat


foto (zakapior)

* Kolejka wąskotorowa Przeworsk - Dynów


foto (bo)

   Zabytkowa, ponadstuletnia trasa kolei wąskotorowej do Dynowa. Należy dojechać  w pobliże stacji kolejowej w Przeworsku, niedaleko jest dworzec PKS. Można również dojechać samochodem, jest wygodny parking. Potem trzeba przejść na stację Przeworsk Wąski. Oprócz samego przejazdu koleją, istnieje również możliwość zwiedzenia skansenu kolejowego w Dynowie, zajazdu "Pod Semaforem" w Bachórzu. Na trasie przejazd przez 602 metrowy podziemny tunel. Wycieczkę można przerwać w dowolnym miejscu trasy, wtedy bilet jest tańszy.
Zakapior



Ordynat
foto (bo, zakapior)

Foto
Zapraszamy...


====================
Zwiedzaj razem
z nami...

Rzeszów, Łańcut, Przeworsk, Pruchnik, Jarosław, Przemyśl, Sanok, dalej Bóbrka, Krosno, Prządki - Odrzykoń, Magurski Park Narodowy...
====================


















Rezerwat Prządki



====================
Zwiedzaj razem
z nami...

Sandomierz, Tarnobrzeg zamek Dzikowiec, Baranów Sandomierski, Leżajsk, Kolbuszowa...
====================


 
Zamek Tarnowskich w Dzikowie