Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Zapraszają...

Zwiedzaj razem
z nami

Podkarpackie cuda natury...

====================






Skansen Markowa





Zyndranowa


Perły architektury
i kultury, Podkarpacia...








Zamek Kamieniec

====================
Zwiedzaj razem
z nami

Uzdrowiska, Zdroje,
Podkarpacia;
Horyniec,
Polańczyk,
Rymanów,
Iwonicz,
Wysowa

====================








TURYSTYKA na Podkarpaciu, Roztoczu


fot. Bohdan Zhukiewicz

Artykuły
Przemyśl
Opublikowano 20.04.2012

Przemyśl

Ratusz

   Najstarsze ślady pobytu człowieka na tym terenie, w postaci obozowiska, pochodzą sprzed 30 000 lat przed naszą erą. Odkryte zostały w 1932 roku na terenie nieistniejącej dziś cegielni przy ulicy Słowackiego.
W X wieku na wzgórzu zamkowym wzniesiono okazały gród o potężnych wałach drewniano-ziemnych, o który od początku jego istnienia walczyli władcy Polski, Rusi i Węgier.
    Pierwsze pisane źródło historyczne mówiące o Przemyślu pochodzi z 981 roku, a jest nim Latopis Nestora. Wiąże się ono z odebraniem Polsce Grodów Czerwieńskich, w skład, których wchodził Przemyśl, przez księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego, który przyłączył je do swojego państwa.
Miasto ponownie znalazło się w granicach Polski w 1018 roku, w czasie powrotu Bolesława Chrobrego z Kijowa. W 1071, gdy w Przemyślu przebywał Bolesław Śmiały wraz z całym dworem, prawdopodobnie utworzono stolicę biskupią. W latach 1087 - 1124 Przemyśl był samodzielnym księstwem pod panowaniem dynastii Rurykowiczów. Książęta ruscy toczyli częste walki bratobójcze o władzę i ziemie, korzystając na przemian z pomocy Polski lub Węgier, a także innych sąsiadów.
   W 1340 roku Kazimierz Wielki ponownie przyłącza Przemyśl do Polski, a w miejscu grodu obronnego zbudował okazały gotycki murowany zamek. W 1370, miasto na krótko przeszło pod władanie króla Węgier i Polski - Ludwika, który oddał Ruś Halicką w lenno do 1397 roku księciu opolskiemu Władysławowi. Książe Władysław dbał o miasto i jego rozwój, sprowadzając ze Śląska rzemieślników, chłopów i rycerzy. W 1379 roku władzę nad miastem i okolicą przejmują Węgrzy. Na zamku stała załoga węgierska, a miastem rządził Węgier Emeryk.
    Przemyśl wraca do Polski w 1387 roku po śmierci Ludwika w 1382. Jego córka święta Jadwiga, królowa Polski, żona Władysława Jagiełły, równocześnie spadkobierczyni części państwa węgierskiego, zajmuje swymi wojskami miasto. Władysław Jagiełło opiekował się Przemyślem i bywał częstym gościem zamku i pobliskiej Medyki. Aktem wystawionym 1 października 1389 roku  we Lwowie zatwierdził Przemyślowi, uzyskane znacznie wcześniej, prawo magdeburskie oraz określił dokładnie obszar miasta na 100 łanów (2240 ha), ustanowił ośmiodniowy jarmark coroczny i nadał liczne uposażenia i przywileje. W czasach średniowiecza Przemyśl był stolicą Ziemi - jednostki administracji państwowej obejmującej obszar ponad 12 tysięcy kilometrów kwadratowych.
    W XIV i XV wieku Przemyśl odgrywał znaczącą rolę kulturalną. Pod koniec XIV wieku została założona szkoła katedralna związana z Akademią Krakowską. Stanowiła ona wraz z kapitułą przemyską ośrodek twórczy, promieniujący daleko poza granice regionu. Wielką sławę uzyskali w owym czasie urodzony w Żurawicy Marcin Król, magister pięciu uniwersytetów (Praga, Lipsk, Padwa, Bolonia i Kraków), lekarz Zbigniew Oleśnicki, profesor Akademii Krakowskiej, autor pierwszej polskiej książki technicznej i geometrii.
    W parze z rosnącymi siłami gospodarczymi szły zmiany urbanistyczne. Centrum miasta stał się Rynek. Rozbudowywały się dalsze dzielnice miasta, w których rozwijający się handel i rzemiosło wypierały coraz bardziej na peryferie jego rolnicze części. Rzemiosło organizowało się w cechy, każde rządzone osobnymi prawami na podstawie specjalnych ustaw i przywilejów. Nie omijały miasta też liczne klęski. Najgroźniejsze to napady Tatarów (1340, 1450, 1489, 1497, 1498, 1500), Wołochów (1498) oraz pożary (1489, 1498). Najbardziej ucierpiało miasto w 1498 roku Po zdobyciu go przez hospodara wołoskiego Stefana Wielkiego, zostało wydane na łup żołnierzom, po czym zostało spalone.
    XVI i częściowo XVII wiek to "złoty okres" w dziejach miasta, które głównie dzięki handlowi i licznym przywilejom królewskim było jednym z większych i bogatszych miast w Polsce. Zygmunt I Stary potwierdził miastu wszystkie przywileje wcześniej nadane, ponadto nadał przywilej na budowę łaźni z dochodów podatkowych od warzenia piwa. Jego syn, Zygmunt II August zezwolił na budowę fabryki papieru i polerowania żelaza oraz wydał Żydom przemyskim zezwolenie na zamieszkanie w mieście, którego oficjalnie nie mieli. W 1530 roku zbudowano wodociągi, a w 1560 roku w Rynku ratusz. O świetności ponad 6 tysięcznego miasta świadczyły ponadto brukowane ulice, liczne obiekty sakralne oraz mury obronne z trzema bramami i dziewięcioma basztami.
    W XVI wieku miasto zajmowało obszar 50 ha, w skład, którego wchodził Rynek i osiem sąsiadujących ulic otoczonych wałem wzmocnionym murami i blankami. Z tego wieku pochodzi pierwsza wzmianka o moście na Sanie, a aptekarz Stanisław Sulikowski otworzył pierwszą aptekę w Przemyślu. W XVI i XVII wieku Ziemia Przemyska wydała wielu wybitnych naukowców i myślicieli, z których wymienić należy Bernarda Wapowskiego, księdza Stanisława Orzechowskiego. Z ziemią przemyską związani byli również Andrzej Krzycki - wybitny poeta i dyplomata, Wawrzyniec Goślicki - świetny mówca oraz Andrzej Maksymilian Fredro. W okresie walk religijnych wśród szlachty i mieszczaństwa znalazło się wielu zwolenników reformacji. Główną tego przyczyną były wyjazdy na studia synów szlachty i mieszczan do  Wiednia, Rzymu, Wenecji, Bolonii, Heidelbergu i innych miast, gdzie zetknęli się z humanizmem i reformacją oraz jej wybitnymi przedstawicielami. Po bujnym okresie "nowinkarstwa" nastąpił kontratak sfer klerykalnych, zwany kontrreformacją. W tym okresie (głównie w XVII wieku) powstały w Przemyślu liczne nowe klasztory. W mieście osiedlili się reformaci, jezuici, karmelici, bonifratrzy, misjonarze. Wiele wybudowanych w tym czasie obiektów sakralnych wykonanych zostało przez wysokiej klasy mistrzów sztuki kuratorskiej, rzeźbiarskiej i malarskiej, stanowiąc do dziś wraz z wystrojem wnętrz, bezcenne dzieła sztuki. Nastanie w połowie XVII wieku długotrwałych wojen, klęsk żywiołowych i ogólnego kryzysu państwa położyło kres "złotego okresu" miasta. Pożar, jaki wybuchł w 1638 roku zniszczył prawie całe miasto. Niezgodnie z  przywilejami organizowanie handlu i rzemiosła w prywatnych rezydencjach miejskich doprowadziło do upadku rzemiosła cechowego. Miasto było zaledwie w 1/5 części rządzone przez władze miejskie. Pozostałe to jurydyki szlacheckie, kościelne i żydowskie, wyłączone od płacenia podatków, wskutek czego miasto pozbawione było dochodów. Wielkie zubożenie mieszczan było przyczyną wyludnienia miasta, w którym dziesiątki kamienic stało pustych. Przybywało coraz więcej szlachty. Sytuacja taka utrzymywała się około sto lat i dopiero pod koniec XVIII wieku miasto osiągnęło stan zaludnienia porównywalny ze stanem z początku XVII wieku. Brak funduszy na restaurację murów miejskich i zamku powodowało stałe ich niszczenie.
    W 1648 roku miasto było oblegane przez wojska kozackie. Nie zostało zdobyte dzięki odwadze mieszczanina o nazwisku Gil. Przekradł się on nocą do Sośnicy, gdzie przebywał właściciel Żurawicy Karol Korniakt. Zebrał on kilka tysięcy własnego wojska i ruszył do Medyki by uderzyć na tyły wroga. Zdobyto obóz kozacki, a ataman Kopystyński zginął. W czasie "potopu" Przemyśl był dwukrotnie oblegany. Za każdym razem bezskutecznie. W 1656 roku oblegali go Szwedzi, rok później książę Siedmiogrodu Grzegorz Rakoczy.
   Za panowania Jana Kazimierza założono pocztę Ziemi Przemyskiej. Pewna poprawa na odcinku życia kulturalnego nastąpiła na początku XVIII wieku. W 1754 roku burmistrz Przemyśla Adam Klein zorganizował stałą drukarnię, którą do końca XVIII wieku opuściło 200 książek. Pierwszą bibliotekę publiczną ufundował Wacław Sierakowski w 1759 roku.
    W wyniku pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku, Przemyśl przypadł Austrii, stając się stolicą jednego z dwudziestu cyrkułów. Nowe władze, mimo licznych protestów mieszkańców, rozebrały renesansowy ratusz i mury obronne, tłumacząc to złym ich stanem technicznym. W 1850 roku rozpoczęła się budowa umocnień wokół miasta. Dalsze pogorszenie stosunków między Austrią a Rosją doprowadziło do przebudowy Przemyśla w twierdzę klasy I, co do wielkości drugą po Verdune, a na równi z Antwerpią.
   W 1859 roku rozpoczęła się budowa linii kolejowej łączącej Przemyśl z Krakowem i Lwowem, a w 1874 oddano do użytku linię kolejową na Węgry. W 1868 roku miasto uzyskało połączenie drogowe przez Gródek Jagielloński do Lwowa. Systematycznie wzrastała też liczba mieszkańców. W 1830 roku wynosiła ona 7 538 osób.
   W czasie I wojny światowej licząca ok. 130 tys. żołnierzy Twierdza Przemyśl przeszła 3 oblężenia. 22.03.1915 roku poddała się w czasie drugiego oblężenia Rosjanom, ale po uprzednim zniszczeniu 80 fortów, 1000 dział, magazynów, amunicji, mostów i dokumentów. 03.06.1915 roku do Przemyśla wkroczyły wojska niemieckie oraz austriackie, a Rosjanie wycofali się z miasta i twierdzy.
   W okresie międzywojnia Przemyśl był w Polsce południowo - wschodniej trzecim, co do wielkości miastem, po Lwowie i Krakowie i ośrodkiem administracyjno- wojskowym, pozbawionym jednak przemysłu.
(foto bo)
http://pogranicze.eu/pl/gallery/ 

Zamek Kazimierzowski - Królewski
    Niestety zniszczenia wojenne i pożary niewiele pozostawiły z tamtejszego zamku. Więcej dziś wiemy o czworobocznym zamku bastejowym budowanym  w miejsce tego zniszczonego przez Piotra Kmitę w latach 1514-1553, ówczesnego starostę przemyskiego. Wówczas zamek z dwukondygnacyjną bramą wjazdową i masywnymi kurtynami wyposażonymi w hurdycje  budowany był na zlecenie Zygmunta Starego. Od strony wjazdu przylegał do zamku „przygródek” otoczony drewnianym parkanem, wałami oraz palisadą stanowił cześć gospodarczą, jak i pomocniczy punkt obronny.  Zamek właściwy zajmował natomiast obszar o rzucie czworoboku utworzonego przez kurtyny, wzmocnione w narożach basztami wyznaczającymi kierunki świata. Trzy baszty miały kształt koła, natomiast baszta południowa kształtem zbliżała się do czworoboku. W kurtynie północno -zachodniej znajdowała się brama wjazdowa. W części południowo- wschodniej i południowo zachodniej stały budynki mieszkalne, a części wschodniej drewniane zabudowania gospodarcze. Bramę wjazdowa do zamku oddzielała fosa i drzwi żelazne oraz drewniane od przygródka.  Przez fosę przerzucano z zamku most zwodzony. Prócz normalnej drogi kołowej, która na górę zamkowa wiodła od zachodu, istniała tez w drewnianej baszcie przygródka od strony południowo-zachodniej mała furtka. Ułatwiała ona wejście do zamku pieszym. Jeszcze w 1835 roku wzgórze zamkowe było zupełnie pozbawione drzew i krzewów, co miało utrudnić wrogowi dostęp do zamku. U podnóża zamku, gdzie dzisiaj jest park miejski, znajdowały się starościńskie ogrody warzywne, winnice, łąki a z tyłu sadzawki i kamieniołomy.
   Wygląd zamku przebudowanego przez Piotra Kmitę znamy dobrze dzięki inwentarzom sporządzonym w latach 1553 i 1569. Narys elementów opisanych w inwentarzach potwierdził się później w pracach archeologicznych.

   W latach 1616-1631 zamek ulegał kolejnym przebudowaniom. Tym razem przebudowy przeprowadzał hrabia Marcin Krasicki, starosta przemyski. Z polecenia Krasickiego pracami na zamku kierował Galeazzo Appiani, który w tym czasie budował także zamek w Krasiczynie, ponieważ hrabia Marcin Krasicki chciał uczynić z zamku piękną, pałacową, przepyszna rezydencję możemy w pewnych elementach zamku odnaleźć jego podobieństwo do Zamku w Krasiczynie. Niestety dotyczy to tylko małej części zamku, ponieważ przedsięwzięcie starosty nigdy nie zostało ukończone. Zdążył on jedynie podwyższyć baszty zwięczając je manierystycznymi, koronkowymi attykami, oraz wybudował nowy budynek mieszkalny z krużgankami przy kurtynie północno-wschodniej, który miał być początkiem obudowy całości dziedzińca międzywieżowymi traktami mieszkalnymi. W XVII wieku sejmiki ziemskie i Sejm uchwalały pewne kwoty na naprawę i wyposażenie zamku. Zadanie poprawy walorów obronnych zamku przypadło wówczas Marcinowi Kąckiemu, jednak nic on nie uczynił w tej kwestii. W 1678 roku urządził jedynie na zamku zbrojownię, natomiast sam zamek zaczął popadać w ruinę.
   Już w XVII wieku przestało istnieć drewniane podegrodzie  przy zamku, dewastacji uległy dwie baszty: południowa i zachodnia oraz kurtyna między nimi. Dopiero w 1759 roku jeden z ostatnich starostów przemyskich, późniejszy król Polski, Stanisław Poniatowski zajął się odnawianiem zamku. Wówczas zniszczone dwie baszty oraz kurtyna między nimi została odbudowana, a nowy mur kamienny przesunięto wewnątrz dziedzińca o około 10 cm. Do budynku bramnego dobudowano przypory.

    Po zajęciu Przemyśla przez Austriaków 1774 roku w niszczejącym zamku planowali oni urządzić więzienie. Ta jednak przebudowa nie doszła do skutku, a ostatecznie wykorzystano go na koszary i magazyny. W 1842 roku na wzgórzu urządzono park miejski sadząc m. in. drzewa. Po oddaniu zamku przez rząd austriacki miastu w 1865 był on restaurowany na koszt gminy miejskiej a w roku 1885 zyskało w nim siedzibę Towarzystwo Dramatyczne im. A. Fredry "FREDREUM" - jeden z najstarszych w Europie zespołów artystycznych. W latach dwudziestych ważną role w konserwacji i restauracji zamku przemyskiego odegrało przemyskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, kiedy to odrestaurowano basztę północną. Natomiast latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych odbudowano baszty południowa i zachodnią okrągłą oraz łącząca je kurtynę.
   Obecnie Zamek Kazimierzowski wraz z dziedzińcem zajmuje około 0,5 ha. Od strony północno-zachodniej znajduje się brama wjazdowa, a od północnego wschodu część skrzydła z dwoma basztami w narożach.
   Na dziedzińcu zamkowym odkryto fundamenty romańskiej rotundy z absydą i pallatium datowane na panowanie Bolesława Chrobrego.

http://pogranicze.eu/pl/gallery/

Foto
Zapraszamy...


====================
Zwiedzaj razem
z nami...

Rzeszów, Łańcut, Przeworsk, Pruchnik, Jarosław, Przemyśl, Sanok, dalej Bóbrka, Krosno, Prządki - Odrzykoń, Magurski Park Narodowy...
====================


















Rezerwat Prządki



====================
Zwiedzaj razem
z nami...

Sandomierz, Tarnobrzeg zamek Dzikowiec, Baranów Sandomierski, Leżajsk, Kolbuszowa...
====================


 
Zamek Tarnowskich w Dzikowie