Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Zapraszają...

Zwiedzaj razem
z nami

Podkarpackie cuda natury...

====================






Skansen Markowa





Zyndranowa


Perły architektury
i kultury, Podkarpacia...








Zamek Kamieniec

====================
Zwiedzaj razem
z nami

Uzdrowiska, Zdroje,
Podkarpacia;
Horyniec,
Polańczyk,
Rymanów,
Iwonicz,
Wysowa

====================
Horynic Zdrój








TURYSTYKA na Podkarpaciu


fot. Bohdan Zhukiewicz

Artykuły
Forty twierdzy Przemyśl
Opublikowano 18.04.2012

Forty Twierdzy Przemyśl

Przemyśl położony malowniczo na stokach wzniesień: Zniesienia i Winnej Góry przecięty
 rzeką San krętą wstęgą wijącą się z zachodu na wschód wśród zalesionych wzgórz, stał się kluczem w ”Bramie Przemyskiej”. Miasto od założenia pierwszych umocnień w IV w po XX wiek odgrywa duże znaczenie we wszystkich wojnach toczących się na tym obszarze. Pierwsza koncepcja budowy twierdzy strzegącej Bramy Przemyskiej powstała w cesarsko-królewskim sztabie austriackim wkrótce po zajęciu miasta przez c.k. wojska w 1772 roku po pierwszym rozbiorze Polski. Urzeczywistnienie tej  koncepcji rozpoczęto dopiero po znacznym ochłodzeniu stosunków z Rosją w wyniku wojen krymskich. Twierdzę zaczęto budować w systemie poligonalnym, którego istotą było operowanie dowolnie długimi wałami ziemnymi, w których rozmieszczano działa obronne, stanowiska strzeleckie i działa polowe.
W 1850 roku we Wiedniu została powołana Centralna Komisja Fortyfikacyjna, która wyznaczyła Przemyślowi zadanie zamknięcia
 głównej nieprzyjacielskiej linii operacyjnej, flankowania bocznych linii operacyjnych biegnących z północy i południa oraz osłonę przejść w Karpatach miedzy Duklą a Preszowem. Budowa umocnień wokół Przemyśla zamieniająca miasto w obóz warowny rozpoczęła się w 1853 roku. Miasto otoczone zostało ciągłą linią wałów ziemnych długości 15 km, na załamaniach których zbudowane zostało około trzydziestu fortów,  bastionów, bastei i kleszczy dla umieszczenia dział i stanowisk strzeleckich. Cesarz żywo interesował się budową twierdzy. W 1885 roku osobiście wizytował Przemyśl. Właśnie z osobą Franciszka Józefa I związana jest historia zakończenia pierwszego etapu budowy twierdzy. Kiedy generał baron Hess przedstawił w Ministerstwie Wojny rozliczenie następującej treści: "Dziesięć milionów złotych reńskich otrzymano, dziesięć milionów wydano" zwrócono mu uwagę, że powinien przedstawić bardziej szczegółowe rozliczenie, bo takie jest niewiarygodne.  Następny dokument jaki baron złożył w ministerstwie brzmiał: "Dziesięć milionów złotych reńskich otrzymano, dziesięć milionów wydano. Kto w to nie wierzy jest osłem". Przedstawiono rozliczenie wersji cesarzowi licząc, że da baronowi należną reprymendę. Franciszek Józef zaś napisał u dołu "Ich glaube" (Ja wierzę) i na tym sprawa się zakończyła.  W drugiej połowie XIX wieku wynaleziono gwintowane lufy do dział  co znacznie zwiększało ich donośność, dlatego konieczna stała się zmiana systemów obronnych w twierdzach. W sztabie austriackim opracowano plan budowy w Przemyślu twierdzy pierścieniowej, przeznaczając na nią olbrzymie sumy.  W 1873 roku  Przemyśl – główne ogniwo we wschodnim systemie obronnym Austro–Węgier wytypowany został  wraz z Krakowem na nowoczesną twierdzę I klasy. Twórcą planu ufortyfikowania Przemyśla był inżynier generał Salis-Soglio specjalista od umocnień górskich z pochodzenia Szwajcar, będący w służbie austriackiej. Pod jego kierunkiem prace nad budową twierdzy rozpoczęły się od 1878 roku.



Twierdza Przemyśl wybudowana została przez władze austriackie w XIX wieku ze względu na strategiczne
 położenie miasta (faktycznie forty o charakterze poligonowym zaczęto wznosić od 1878 roku). Uznana jest za największą po twierdzy Verdun i Antwerpii. Twierdza dzisiaj to pierścień zewnętrzny 45 km obwodu, gdzie wybudowano wokół Przemyśla 15 fortów głównych i 29 pomocniczych oraz kilkanaście mniejszych obiektów militarnych na terenie miasta.  Pierścień wewnętrzny miał 15 km obwodu o średnicy 6 km. Rozmieszczono w nim 18 fortów, 3 szańce i 4 stanowiska baterii artyleryjskich. Większość jest dostępna dla zwiedzających. Dla ułatwienia wędrówki po fortach wyznaczono malowniczy czarny szlak turystyczny, dostępny dla osób poruszających się pieszo, jak i rowerami górskimi. Niemal do każdego fortu można dojechać samochodem.


Bolestraszyce fort XIIIb
(foto bo) i zdjęcia udostępnione
http://pogranicze.eu/pl/gallery/

======================================
Forty pierścienia zewnętrznego



Fort I „Salis – Soglio” w Siedliskach - główny, artyleryjski,
Zbudowany w latach 1882 – 1885 jako nietypowy fort artyleryjski. Dolną kondygnację fortu zajmowały między innymi, koszary, magazyn amunicji, żywności, kuchnie. Na górnej kondygnacji rozlokowane były stanowiska artyleryjskie, schrony, pogotowia dla obsady dział, jak również podręczne magazyny amunicji. Fort wyposażony był w sześć wind amunicyjnych oraz jeden dźwig dla armat. Fosy broniono z kaponier oraz stanowisk za murem carnota w części szyjowej.





Fort II w Jaksmanicach - główny, artyleryjski,
Fort IIa "Mogiłki" w Jaksmanicach - międzypolowy, altyleryjski.





Fort III w Łuczycach - główny, ześrodkowany,

Fort IIIa "Kolej" w Hermanowicach - półstały (polowy), altyleryjski,
Zbudowany w latach 1854 – 1885 jako siedmioboczny szaniec artyleryjski nr 25. W roku 1878 szaniec zmodernizowano dobudowując koszary, schron główny oraz poprzecznie. Po 1900 roku fort poddany został znacznej modernizacji. Charakteryzował się pięciobocznym nasypem. W szyi znajdowały się parterowe dwuczęściowe koszary. Czołowy odcinek wału zajmowała pozycja piechoty. Na barkach zaś rozmieszczono stanowiska artyleryjskie rozdzielone poprzecznicami. Fosa fortu broniona była z dwóch kaponier.



Fort VIII "Łętownia" w Kuńkowcach - główny, artyleryjski, ześrodkowany,
Fort VIIIa "Leśniczówka" w Łętowni - międzypolowy
W latach 1854 – 55 na wzgórzu na południowy – wschód od miejscowości Łętownia zbudowano ziemno – drewniany szaniec nr 4. W latach 1881 – 82 na miejscu szańca powstał nowy fort VIII. Dzieło to była pierwszym w twierdzy obiektem wybudowanym z wykorzystaniem betonu, zarazem pierwszym stałym fortem artyleryjskim. Po drugim oblężeniu twierdzy na forcie wysadzono kaponiery i schrony pogotowia na barkach. W okresie międzywojennym wykorzystywany był jako magazyn amunicji artyleryjskiej. W czasie drugiej wojny światowej przez pewien czas stacjonowały na nim oddziały niemieckie. Po 1945 roku wykorzystywany był jako skład wina. Od kilku lat dzierżawiony przez Wiesława Sokolika odzyskuje dawny wygląd. Mieści się w nim ekspozycja poświęcona pierwszej wojnie światowej. Fort założono na pięciobocznym narysie wyznaczonym prze fosę, którą broniono z trzech kaponier oraz ze stanowisk za murem przyległym do koszar szyjowych. W osi koszar znajdowała się przelotna prowadząca do wnętrza fortu. W centrum mieści się magazyn amunicji. Na wałach czołowym i barkowym rozmieszczono stanowiska artyleryjskie. Artylerzyści mogli chronić się w schronach pogotowia w poprzecznicach rozdzielających poszczególne stanowiska dział. Z trzech poprzecznic prowadziły poterny do kaponier w fosie. Głównym zadaniem fortu był ostrzał doliny Sanu oraz wzgórz na zachód północny – zachód od fortu.



Fort XIa "Cegielnia" w Duńkowiczkach - pancerny, międzypolowy,
Fort XI w Duńkowiczkach - główny, pancerny, dwuwałowy,
Fort XIb "szaniec piechoty" w Duńkowiczkach-Małkowica
- artyleryjski, dwuwałowy, pancerny, położony na wzgórzu 266 m nad poziomem morza we wsi Duńkowiczki. Zbudowany w latach 1897-1902. Zadaniem jego była obrona drogi wiodącej od strony Radymna do Przemyśla.





Fort XIII w Bolestraszycach
Fort XIIIb "San Rideau" w Bolestraszycach - główny, pancerny, ześrodkowany,

To fort pancerny trzykondygnacyjny, dwuwałowy, wzniesiony w latach 1892-1894, był pomocniczym międzypolowym fortem piechoty. Posiadał pięcioboczny narys, pełno profilowaną fosę, bronioną z 2 kaponier przeciwstokowych oraz pozycję piechoty na czole i barkach (części wału skierowanej w kierunku przedpola i bocznych odcinkach wału fortu).
W forcie prowadzone są prace porządkowe, adaptacyjne i nasadzanie roślin. W przyszłości będzie on włączony do arboretum.





Fort XV "Borek" w Karczmarach k/Siedlisk - głowny, pancerny



Główne forty pierścienia wewnętrznego (poligonowego z lat 1853 - 1855)



Brama Forteczna

Sanocka – Dolna

- budynek bramy w obwałowaniu wewnętrznym twierdzy.

Założenie około 1853 rok.
Budynek zbudowany w 1880 zmodernizowany 1900 roku.





Fort XVI "Zniesienie” ul. Przemysława, cytadelowy, ześrodkowany, dwuwałowy,

- otrzymał bardzo nietypową formę. Trzy szańce a, b i c połączono wspólnym wałem i fosą tworząc figurę przypominającą fragment plastra miodu. Na wałach fortu znajdowały się stanowiska dla artylerii, rozdzielały je poprzeczne, mieszczące małe schrony przeznaczone dla artylerzystów. Każdy z trzech szańców posiadał własne koszary. Ponadto w centrum fortu został zbudowany potężny magazyn amunicji. Schrony w poprzecznicach wykonano w bardzo prostej formie: na ceglanej lub kamiennej podmurówce ułożono sklepienie z blach falistej, całość obsypano ziemią. Budynki koszarowe były drewniane, jedynie z drobnymi uzupełnieniami z murarki. Stropy budynków wykonano w nietypowej formie: na dwóch warstwach belek wylano warstwę betonu. Najsilniejszą konstrukcję posiadał w całości odlany z betonu centralny magazyn amunicji.
Dziś fort XVI „Zniesienie” stanowi cel spacerów mieszkańców Przemyśla oraz turystów, stanowiąc jeden z najlepszych punktów widokowych na Przemyśl i okolice. Fort objęty jest ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków układu urbanistycznego.





Fort XIX "Winna Góra"
ul Bolesława Chrobrego - ześrodkowany


Kazimierz Błonar
foto (zakapior)

Foto
Zapraszamy...


====================
Zwiedzaj razem
z nami...

Rzeszów, Łańcut, Przeworsk, Pruchnik, Jarosław, Przemyśl, Sanok, dalej Bóbrka, Krosno, Prządki - Odrzykoń, Magurski Park Narodowy...
====================


















Rezerwat Prządki



====================
Zwiedzaj razem
z nami...

Sandomierz, Tarnobrzeg zamek Dzikowiec, Baranów Sandomierski, Leżajsk, Kolbuszowa...
====================


 
Zamek Tarnowskich w Dzikowie