Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...




==================
Śladami historii
trasa północna PL
zamek Kurozwęki, Ujazd ruiny zamku Krzyżtopór, ruiny zamku Janowiec, Kazimierz Dolny, do Zamościa i Horyńca Zdroju...

==================










HISTORIA
Artykuły
Ziemia czerwieńska...
Opublikowano 11.02.2017


Gejza II
Sanok
... Jak podaje latopis Ipatijewski, przez ziemie położone niedaleko Sanoka, przeszły wiosną 1099 wojska węgierskie króla Kalomona uderzając na Księstwo halickie, gdzie w bitwie nad Wiarem doznały spektakularnej klęski. Według Jana Długosza w bitwie tej miało zginąć ponad 8000 Węgrów.
   Najstarsza pisemna wzmianka o Sanoku pochodzi z czasów, gdy ziemia ta należała do książąt ruskich. Zapis w kronikach ruskich - Latopisie Hipackim z roku 1150, mówiący, że król węgierski Gejza II "przeszedł góry i wziął gród Sanok i rządzącego w nim posadnika Jasza i wiosek w Przemyskiem wiele zajął". W roku 1202 dochodzi w Sanoku do spotkania króla węgierskiego Emeryka z księżniczką ruską Anną. W 1205 spotyka się ona w Sanoku z królem Węgier Andrzejem II węgierskim. W roku 1231 książę ruski Włodzimierz Jurewicz, walcząc z Aleksandrem, udaje się do Sanoka "worot uhorskich - bramy węgierskiej", i stąd uciekł na Węgry.
   Ślady osadnictwa węgierskiego z tego okresu, widoczne są również obecnie w nazwach terenowych. W 1340 prawem spadkobierstwa posiadł te ziemie Kazimierz III Wielki i włączył do swego Królestwa. Po tym okresie przez następne kilkadziesiąt lat Sanok znajdował się pod opieką Korony węgierskiej oraz urzędujących tu starostów węgierskich.



Przemyśl 
... Bolesław Chrobry przyłączył Grody Czerwieńskie do Królestwa Polskiego, a na dziedzińcu drewnianego grodu zbudował murowany pałac (palatium) i kościół (rotundę), których fundamenty zachowały się do naszych czasów. Rzut poziomy rotundy wykazuje formę regularnego koła o średnicy 11,20 m i 7,64 m (odpowiednio dla obrysu zewnętrznego i wewnętrznego) do którego dodano absydę o mniejszej średnicy. Grubość murów rotundy wynosi 170 cm, a po jej stronie północnej stwierdzono wyraźne wejście o szerokości około 140 cm. Z murami głównego korpusu  rotundy łączy się mur prostokątnego budynku palatium o wymiarach zewnętrznych 33,6 x 15 metrów. Palatium miało dwie kondygnacje. Na górnej wedle wszelkiego prawdopodobieństwa znajdowała się właściwa aula pałacowa (sala reprezentacyjna), natomiast dolna mieściła salę rycerską (mieszkania dla wojów). Budowle te wykonane są w technice opus emplectum, płaskie płyty ziarnistego piaskowca połączono zaprawa wapienną. Zespół rotunda-palatium wiąże się z architekturą zachodnioeuropejską pośrednio, a bezpośrednio z Polską pierwszych Piastów, bowiem analogiczne rezydencje znane są z Ostrowa na Jeziorze Lednickim koło Gniezna i w Gieczu w Wielkopolsce. Za panowania książąt ruskich budowle piastowskie zburzono, a obok nich wybudowano cerkiew, nazwaną od imienia księcia cerkwią Wołodara.
   Wiek XII, XIII i pierwsza połowa XIV to ustawiczna rywalizacja polsko-rusko-węgierska o Przemyśl, który przechodzi z rąk do rąk, by wreszcie wrócić w 1340 roku do Polski. Wówczas, wedle kronikarza Jana z Czarnkowa, Kazimierz Wielki miał zbudować na miejscu średniowiecznego grodu zamek. W jego obrębie znalazła się stara cerkiew ruska z ciosowego kamienia, wzmiankowana archiwalnie jeszcze w 1220 roku. Świątynię zamieniono w 1412 na katedrę łacińską, a po 1470 rozebrano, zaś sam zamek został spalony przez Wołochów w 1498.



Krasnystaw
- osadnictwo w tej gminie sięga zamierzchłych czasów. Świadczą o tym liczne i bardzo ciekawe znaleziska archeologiczne.

   Na przełomie X i XI wieku Krasnystaw leżał na terenie kontrolowanym przez Grody Czerwieńskie. Grody Czerwieńskie zdobył w 981 roku "na Lachach" Włodzimierz książę Rusi. W 1018 roku odbił je Bolesław Chrobry, ale już w 1031 roku znowu powróciły do Rusi, zdobyte przez Jarosława Mądrego.

   Po rozpadzie Rusi Kijowskiej na mniejsze księstwa ziemie te weszły w skład Księstwa Wołyńskiego a następnie w skład Księstwa Halicko-Włodzimierskiego. Na początku XIV wieku księciem halicko-włodzimierskim został Jerzy II pochodzący z dynastii Piastów mazowieckich. Zawarł on umowę z królem Polskim Kazimierzem Wielkim o sukcesji w razie swojej śmierci. W 1340 roku bojarzy otruli Jerzego II. Do sukcesji po zmarłym księciu wystąpili Polacy, ale też Litwini, Węgrzy a nawet Tatarzy. W 1349 roku w zbrojnej wyprawie Kazimierz Wielki zdobył Chełm i okolice. Jednak Litwini odbili wkrótce tą ziemie i zawarto rozejm.

   W 1366 roku Jerzy Narymutowicz litewski książe chełmsko-bełski złożył hołd Kazimierzowi Wielkiemu. Jednak po śmierci Kazimierza Wielkiego sytuacja się zmieniała. W 1376 roku Litwini znowu przejęli kontrolę nad tymi ziemiami. Wspólna wyprawa polsko-węgierska z 1377 roku przywróciła ziemię chełmską Polsce, która weszła w tym czasie do Korony Królestwa Polskiego. Ziemia chełmska dzieliła się na kasztelanie w tym również krasnostawską.

   Na przełomie XV i XVI wieku ostatecznie ukształtował się ustrój administracyjny Polski. Kraj dzielił się województwa a te na powiaty. Ziemia chełmska weszła w skład województwa ruskiego ze stolicą we Lwowie. Mimo to ziemia chełmska miała swoje odrębności, posiadając własny sejmik szlachecki. Ziemia chełmska niczym nie różniła się od województw po za tym, że nie miała swojego wojewody i zwała się ziemią a nie województwem.
   Krasnystaw należał więc do powiatu krasnostawskiego w ziemi chełmskiej w województwie ruskim.

   W 1772 roku nastąpił I rozbiór Polski. Lwów, stolica województwa ruskiego wszedł w skład państwa austriackiego, pogłębiło to samodzielność ziemi chełmskiej, której szlachta walczyła o to, aby nie przyłączać tej ziemi do żadnego z województw.

   W 1793 roku władze polskie zreorganizowały podział administracyjny Polski. Powstało województwo lubelskie oraz chełmskie z tym, że do województwa lubelskiego włączono powiat krasnostawski. Ten stan nie trwał długo, ponieważ w 1795 roku tereny województwa lubelskiego i chełmskiego znalazły się w III zaborze austriackim.

   Krasnystaw znalazł się w tak zwanej Galicji Zachodniej, która podzielona była na cyrkuły, w tym cyrkuł chełmski do którego należał Krasnystaw.

   W 1809 roku w wyniku wojen napoleońskich teren obecnej gminy przyłączono do Księstwa Warszawskiego. W 1810 roku Księstwo podzielono na departamenty i powiaty. Krasnystaw znalazł się w departamencie lubelskim i powiecie krasnostawskim.

   W 1815 roku upadło Księstwo Warszawskie a na jego gruzach powstało Królestwo Polskie pod berłem cara. Rosjanie początkowo zostawili podział na departamenty i powiaty z tym, że departamenty nazwano województwami. Dodatkowo podzielono województwa na obwody skupiające po dwa lub trzy powiaty.





Grody Czerwieńskie
- powszechnie przyjęta w historiografii nazwa ziem stanowiących w X i XI wieku przedmiot rywalizacji polsko - ruskiej.
   W 981 roku książę kijowski Włodzimierz Wielki zajął obszar, który był zamieszkany przez Lędzian, a okazja nadarzyła się gdyż polsko - czeski sojusz został zerwany, a Otton II najechał na Polskę w 979.
   W 1018 Bolesław Chrobry podczas wyprawy kijowskiej odbił Grody Czerwieńskie, lecz stan ten nie trwał długo, bo już w 1030 wojska Rurykowiczów zajęły Bełz. W następnym roku Jarosław Mądry wraz z Haraldem III zajął kolejne grody aż po rzekę San.
   Po tym zwycięstwie duża część ludności polsko - lędziańskiej została przesiedlona do Kijowa, co miało na celu ułatwienie kolonizacji ruskiej, a Ziemia Czerwińska przyjęła charakter pogranicza polsko - ruskiego, na którym zamieszkiwali zarówno Rusinie jak i Polacy.



Czerwień
- jeden z Grodów Czerwieńskich. Obecnie uznaje się, że Czerwieniem była wieś Czermno w gminie Tyszowce.
    Badania archeologiczne, w odległości około 1 km na południowy wschód od wsi wykazały, że na bagnistych łąkach znajdują się pozostałości rozległego kompleksu osadniczego złożonego z grodziska, podgrodzia i kilku osad oraz cmentarzysk. W obrębie wałów, na dziedzińcu są pozostałości studni grodowej, jeszcze dziś okresowo wypełniające się wodą. Samo grodzisko znajduje się w rozgałęzieniu Siniuchy - lewego dopływu Huczwy. Ranga znalezisk, takich jak brązowe enkolpiony-relikwiarze, kamienna ikonka, głowice buław, szpila kościana z główką w kształcie orła, ślady tresury niedźwiedzi, ozdoby, przypadkowe znalezisko zdobionego kiścienia, poświadcza niepoślednie znaczenie grodu jako centrum Grodów Czerwieńskich.
   W 981 Czerwień (wraz z innymi zachodniosłowiańskimi grodami) został zdobyty przez Włodzimierza I podczas wyprawy na terytorium Lachów (Polaków). Latopisy ruskie wymieniają gród kilkunastokrotnie, natomiast jednostkę terytorialną, której był on stolicą nazywają zamiennie raz ziemią czerwieńską (wzmianka z 1225 roku) i kilkakrotnie Grodami Czerwieńskimi (wzmianki z lat 1018, 1031, 1288).
   Sam Czerwień jako gród wymieniony został w latopisach pod datami: 981 (tu jako gród „lacki”, czyli pierwotnie zachodniosłowiański), do 1289. Dzięki temu lokalizacja grodu (przynajmniej w świetle źródeł) nie pozostawia wątpliwości. Czerwień pojawia się bowiem w kronikach ruskich zawsze w kontekście walk i wydarzeń mających miejsce wokół Włodzimierza Wołyńskiego, Bełza, Chełma, Sąsiadki oraz Uchań.




Grodzisko, dawny gród Sutiejsk -  Sąsiadka grodzisko XI - XII wiek,
- stanowi pozostałość historycznego grodu Sutiejsk, jednego z tzw. Grodów Czerwieńskich, leżącego na średniowiecznym szlaku łączącym Kijów z Krakowem. W skład wielohektarowego zespołu osadniczego Sutiejska wchodziły: gród właściwy, podgrodzie oraz otwarte osady przygrodowe.
   Grodzisko, zwane „Okopem“, znajduje się w centralnej części wsi Sąsiadka i przylega od południa do zwartego ciągu zabudowań wiejskich. Zajmuje powierzchnię ok. 30000 m². Usytuowane jest na krawędzi doliny Poru - lewego dopływu Wieprza, na lessowym wzgórzu pociętym od południowego wschodu i południowego zachodu dwoma jarami. Od południowego zachodu otacza je bagnista dolina Poru. W obrębie grodziska wyróżnia się trzy zasadnicze części oddzielone od siebie wałami i fosami: gród właściwy, podgrodzie i dodatkowe umocnienia w postaci wału zaporowego. Właściwy gród o powierzchni około 140 m² usytuowany był w miejscu najbardziej eksponowanym, odgrodzony od reszty pojedynczym wałem układającym się w czworobok o zaokrąglonych narożach. Wysokość dość dobrze zachowanego wału wynosi 3,5-6 m, szerokość 12-15 m. Podgrodzie zlokalizowane między grodem właściwym, krawędzią jaru zach. i krawędzią doliny rzecznej opada ku północy i posiada powierzchnię 16 000 m². Bronione było wałem od północy i południowego-wschodu. Wejście na podgrodzie prowadziło od południowego-wschodu. Od tej strony znajdowała się trzecia część grodu o charakterze czysto strategicznym i wojskowym, broniona od wsch. jedną linią wału i fosą - dziś najbardziej zniszczona, bo łącząca się bezpośrednio z zabudową wsi Sąsiadka. Teren grodziska obecnie zajmuje nieużytek porośnięty trawą i krzewami. Obiekt niszczony jest na skutek silnej erozji, użytkowania drogi polnej i wybierania gliny, co powoduje osuwanie się skarpy od strony wschodniej i zachodniej.
Historia

   We wczesnym średniowieczu funkcjonował gród z podgrodziem, znany w przekazach pisanych jako Sutiejsk. Użytkowany był w ciągu trzech faz osadniczych;
- I faza od jego budowy w latach 30. XI wieku prawdopodobnie przez Jarosława Mądrego do zdobycia i częściowego zniszczenia przez Bolesława Śmiałego w 1069 roku,
- II faza po 1096 do początku XII,
- III faza datowana na XII, związana z wykorzystaniem grodu między innymi przez Bolesława Krzywoustego jako wojennej bazy wypadowej. Zniszczenie warowni nastąpiło w XII, prawdopodobnie w 1205. podczas wyprawy Romana, księcia włodzimierskiego przeciwko książętom polskim.

   Sąsiadkę jako historyczny gród Sutiejsk i miejsce układów polsko-ruskich wymienia zapis w latopisie ruskim pod datą 1096, ale dotyczy on wydarzeń z 1076. Wzmianka z 1097 mówi o zajęciu Sutiejska przez księcia włodzimierskiego Dawida Igorowicza. Ostatni zapis źródłowy pochodzi z 1205 przy okazji wyprawy księcia włodzimierskiego Romana przeciwko książętom polskim. Pierwszym badaczem, który wskazał grodzisko jako historyczny Sutiejsk był Z. Dołęga-Chodakowski. Grodzisko jako ślad dawnego Sutiejska rozpoznał w 1927 K. Moszyński opierając się na analizie językowej obecnej nazwy Sąsiadka oraz topografii wsi.

Historia...

Krzyżtopór - fot. Zakapior

Zapraszamy...


==================
Śladami historii
trasa południowa PL
z zamku Niedzica przez ruiny zamku Czorsztyn, Pieniny, Szczawnice Zdrój do Krynicy Zdrój, Szymbarku, następnie wzdłuż rzeki Dunajec zwiedzamy Tropsztyn, Czchów i bardziej na północ Wiśnicz i Dębno...
==================







==================
Śladami historii
trasa centralna PL
z Kalwarii Pacławskiej do Przemyśla, zobacz zamek Kazimierzowski i Palatium, dalej przez zamek Krasiczyn, Jarosław, Pruchnik, Przeworsk, Łańcut miasto i zamek, Rzeszów, ruiny zamku Odrzykoń, Krosno do Iwonicza Zdrój i dalej do Rymanowa Zdrój i Sanoka, zobacz zamek Królowej Bony...

==================