Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...




==================
Śladami historii
trasa północna PL
zamek Kurozwęki, Ujazd ruiny zamku Krzyżtopór, ruiny zamku Janowiec, Kazimierz Dolny, do Zamościa i Horyńca Zdroju...

==================










HISTORIA
Artykuły
Onegdaj stolice Czerwieńszczyzny...
Opublikowano 12.02.2017



Chełm
- miasto pogranicza wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny, to w przeszłości miejsce współistnienia wielu narodowości, wyznań i kultur. Od średniowiecza na ziemi chełmskiej mieszkali prawosławni, katolicy i Żydzi. W wiekach późniejszych wyznaniowo-kulturową mozaikę uzupełnili protestanci i grekokatolicy, wyznawcy prawosławia związani z Rzymem unią brzeską. W mieście rozbrzmiewał język polski, ruski i hebrajski. W świątyniach, szkołach i na wąskich uliczkach dawnego Chełma różnojęzyczna społeczność prowadziła codzienne życie. Pozostałością barwnej historii są budowle, obyczaje i niezwykły klimat miasta.

    Początki Chełma sięgają wczesnego średniowiecza. W epoce pierwszych Piastów region związany był z Grodami Czerwieńskimi, obszarem spornym między Rusią i Polską. W XIII ziemia chełmska weszła w skład Księstwa Halicko-Włodzimierskiego, którego najwybitniejszy władca książę Daniel Romanowicz wybudował w Chełmie monumentalny zamek. Budowla stała się główną siedzibą władcy, obdarzonego w 1253 tytułem króla Rusi. Tym samym przez prawie półtorej wieku Chełm był się stolicą odrębnego księstwa.
   Po długoletnich walkach między Litwą, Węgrami i Polską, pod koniec XIV ziemia chełmska została włączona w skład państwa polskiego. Aktu inkorporacji dokonała osobiście królowa Jadwiga w 1387. Natomiast jej mąż król Władysław Jagiełło doprowadził do formalnej lokacji miasta, nadając mu w 1392 prawo magdeburskie.
   Chełm należał do ważnych ośrodków Polski Jagiellonów, a w mieście rezydowało wielu dostojników świeckich i duchownych. Od XIII miasto było siedzibą biskupa prawosławnego, a w XV na trwałe ukształtowało się chełmskie biskupstwo łacińskie. Po unii brzeskiej diecezję prawosławną przekształcono w unicką, która przetrwała do 1875.

    Rozwój miasta został przerwany w XVII wieku. Oddziały kozackie, szwedzkie i moskiewskie, wkraczające do Chełma w trakcie licznych wojen, dokonały ogromnych zniszczeń, które pogrążyły miasto w głębokim kryzysie, częściowo przezwyciężonym w XVIII. W czasach Augusta III dzięki pewnej stabilizacji ufundowano istniejące do dzisiaj główne świątynie miasta. Po upadku państwa polskiego Chełm znalazł się pod władzą Austrii, a następnie Rosji. Były to niezwykle trudne czasy, bo pełne walki i męczeństwa. Symbolem tego okresu jest los unitów, walczących o zachowanie swej wiary. Równie dramatyczny wymiar miały walki w okresie powstania styczniowego, które w okolicach Chełma przybrały szczególnie intensywny charakter.
   W końcowym etapie swoich rządów Rosjanie powołali nawet odrębną gubernię chełmską, która weszła bezpośrednio w skład imperium rosyjskiego.



Bełz
   Około 1170 roku po jej rozpadzie Bełz został stolicą samodzielnego Księstwa Bełskiego.
   W 1241 podczas najazdu Tatarów doszło do całkowitego zniszczenia miasta i wymordowania jego mieszkańców.
   W XIV wieku o Bełz toczono liczne walki i miasto przechodziło wielokrotnie z rąk polskich w litewskie a nawet węgierskie. W 1387 królowa Jadwiga na stałe przyłączyła je do Korony i miasto uzyskało z czasem statut województwa, powiatu i starostwa.

Historia
   Dzieje miasta są bardzo dawne. Pierwsza wzmianka o Bełzie pochodzi z „Powieści minionych lat”, w której napisano, że w 1031 książę kijowski Jarosław Mądry bronił grodu przed Polakami. Miasto założono na półwyspie mieszczącym się między dwiema rzekami. Od północy przylega do niego Wyżyna Wołyńska, od strony południowej zaś Małe Polesie z licznymi rzekami i strumieniami. Szlaki handlowe z miasta prowadziły do Krakowa, Halicza, Kijowa, a także do krajów bałtyckich. Bełz wraz z warownymi podgrodziami był typowym, przygranicznym grodem obronnym charakterystycznym dla Kresów Wschodnich. Szybko stał się stolicą księstwa. Najdalej wysuniętą na północ forpocztą Ziemi Bełskiej był Wsiewołosk, a na południe Busk.
   Obecnie pozostałości dawnego miasta znajdują się w uroczysku Zameczek, na lewym brzegu rzeki Sołokiji. Umocniona część osady składa się z dwóch części - grodu (twierdzy) i podgrodzia, gdzie zachowały się fortyfikacje składające się z fosy i wałów. Gród o powierzchni 4 ha otoczony był wałem obronnym, składającym się z drewnianych bali wzmocnionych ziemią. Przylegające do niego od strony południowo-wschodniej podgrodzie (o powierzchni około 3 ha) było umocnione wałem z trzech stron. Niektórzy historycy są zdania, że miasto istniało jeszcze przed 1030 rokiem. Bełz jest jednym z najstarszych miast nie tylko Ukrainy, lecz także całej Europy Wschodniej. W czasach rozkwitu Rusi Kijowskiej to miasto było jej zachodnią forpocztą. Między XI a XVII. Bełz był jednym z największych miast Rusi Halickiej, ważnym ośrodkiem politycznym odznaczającym się rozwiniętym handlem i rzemiosłem. Miasto miało duże znaczenie w regionie. W 1170 Bełz został stolicą księstwa. W latach 1189-1382 Ziemia Bełska wchodziła w skład księstwa halicko-wołyńskiego. W latach 1233-1241 zarządzał nią książę Daniel Romanowicz (Halicki). Następnie, w latach 1241-1245, władzę sprawował  książę Wsiewołod Aleksandrowicz, z kolei następni książęta pochodzili z dynastii Romanowiczów - byli to Lew Daniłowicz (1245-1269) i Jerzy Lwowic (1269-1301). W latach 1352-1377 miasto należało do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Lata 1383-1387 były okresem rządów księcia Jerzego Narymuntowicza. Dwa razy, w latach 1352 і 1366, Bełz był przejmowany przez Królestwo Polskie. W latach 1377-1382 miasto było pod rządami namiestnika w granicach Królestwa Węgier. W tym czasie polski książę Władysław Opolczyk uzyskał dla miasta akt lokacyjny na prawie magdeburskim od króla Ludwika Węgierskiego. Pod koniec XIV Bełz ostatecznie staje się częścią Królestw Polskiego. W 1388 król Władysław Jagiełło przekazał te tereny księciu mazowieckiemu Siemowitowi (rządził w latach 1388-1426). W 1402 ziemie w Bełzie otrzymali dominikanie, którzy wznieśli zachowany do dziś zespół klasztorny. W 1462 Księstwo Bełskie zostało zlikwidowane i miasto stało się stolicą województwa. W latach 1499 і 1502 Bełz został spalony przez wojska tatarskie. W 1590 w Bełzie odbył się zjazd biskupów ruskich Rzeczypospolitej, na którym określono warunki unii  Kościołów katolickiego i prawosławnego. Z powodu konkurencji ze strony innych miast (Rawa Ruska, Żółkiew, Krystynopol), Bełz tracił stopniowo znaczenie polityczno-administracyjne i przekształca się w miasteczko rzemieślniczo-handlowe.

   Miasto Bełz liczy 2400 mieszkańców i leży przy granicy z Polską, w północno - zachodniej Ukrainie. Jest dziś ośrodkiem usługowym i przemysłowym [produkcja mebli, przemysł spożywczy]. W ponad 1000 - letniej historii należało do różnych państw: Rusi, Polski, Litwy, Węgier, Austrii, Niemiec i ZSRR. Całe wieki miasto było wielonarodowe i wieloreligijne, gdyż zamieszkiwali tu wyznawcy chrześcijaństwa obu obrządków i starozakonni.
   Przez 500 lat zamieszkiwali tu Żydzi, którzy w XIX stworzyli znany ośrodek chasydzki, z własną dynastią cadyków.

Najsłynniejsza była ikona Czarnej Madonny,
- tu w Bełzie znajdował się cudowny obraz Matki Boskiej namalowany przez św. Jana Łukasza Ewangelistę - według legendy na desce ze stołu wykonanego przez św. Józefa dla św. Rodziny.  .
   Potem ikona trafiła do Konstantynopola gdzie przebywała 500 lat. Potem trafiła do Kijowa jako wiano bizantyjskiej księżniczki Anny, żony księcia Włodzimierza Wielkiego.
   Do Bełza zabrał ikonę halicki książę Lew. Obraz przetrwała najazd Tatarów w 1241roku. Czarna Madonna na ikonie zasłynęła licznymi cudami i Bełz stał się znanym ośrodkiem kultu.
   Wobec niebezpieczeństwa kolejnych tatarskich ataków książę Władysław Opolczyk w 1382 roku postanowił dbając o bezpieczeństwo ikony znaleźć dla niej nową siedzibę. Wybrano Jasną Górę w Częstochowie. Od tej pory słynna ikona stała się świętością dla katolików całej Rzeczpospolitej.
   W Bełzie pozostała kopia która także zasłynęła cudami i licznymi łaskami.
   W 1951 roku wyjeżdżający stąd ostatni Polacy zabrali z sobą swój obraz który obecnie znajduje się w Tarnoszynie leżącym zaledwie 15 km od Bełzca ale już na terenie Polski.

Warto zobaczyć:
- kościół i klasztor Dominikanek z 1635 roku, dziś cerkiew,
- kościół i klasztor Dominikanów z XVII wieku, od II wojny światowej w ruinie, część wykorzystywana jest jako siedziba władz miejskich,
- kościół Najświętszej Marii Panny i kaplica pod wezwaniem św. Walentego z 1911 roku, znajdujące się na terenie dawnego zamku, gdzie przechowywany był cudowny obraz Matki Boskiej,


- drewniana cerkiew św. Paraskiewy z XVII wieku,


- kaplica Snopkowskich, zwana też Basztą Ariańską z 1606 roku,


- ratusz z XVII wieku,

- Żydowski dom modlitewny z 1909 roku,
- cmentarze katolicki i żydowski,
- oryginalna galicyjska zabudowa drewniana.


   W 1509 roku Zygmunt Stary udzielił licznych przywilejów tutejszej gminie żydowskiej.
   W 1655 roku miasto prawie całkowicie zostało zniszczone przez Szwedów. Chcąc uniknąć całkowitego wyludnienia tego miejsca władze miasta porozumiały się z Żydami dając im prawa takie jak innym mieszkańcom oraz znosząc wszelkie ograniczenia handlowe. Wkrótce przeważającą częścią mieszkańców stanowili Żydzi.

Historia...

Krzyżtopór - fot. Zakapior

Zapraszamy...


==================
Śladami historii
trasa południowa PL
z zamku Niedzica przez ruiny zamku Czorsztyn, Pieniny, Szczawnice Zdrój do Krynicy Zdrój, Szymbarku, następnie wzdłuż rzeki Dunajec zwiedzamy Tropsztyn, Czchów i bardziej na północ Wiśnicz i Dębno...
==================







==================
Śladami historii
trasa centralna PL
z Kalwarii Pacławskiej do Przemyśla, zobacz zamek Kazimierzowski i Palatium, dalej przez zamek Krasiczyn, Jarosław, Pruchnik, Przeworsk, Łańcut miasto i zamek, Rzeszów, ruiny zamku Odrzykoń, Krosno do Iwonicza Zdrój i dalej do Rymanowa Zdrój i Sanoka, zobacz zamek Królowej Bony...

==================