Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...




==================
Śladami historii
trasa północna PL
zamek Kurozwęki, Ujazd ruiny zamku Krzyżtopór, ruiny zamku Janowiec, Kazimierz Dolny, do Zamościa i Horyńca Zdroju...

==================










HISTORIA
Artykuły
Przyjazne miasto...
Opublikowano 25.09.2008


Mikołaj Spytek Ligęza


Rzeszów
... zbudował Spytek Ligęza...
... dawna rezydencja
rzeszowskiej linii rodu Lubomirskich...
... zamek przy placu Śreniawitów...

    Pierwsza wzmianka o Rzeszowie pochodzi z akt królewskich dotyczących nadania osady przez Kazimierza Wielkiego Janowi Pakosławicowi. Jego potomkowie od nazwy miasta przyjęli nazwisko Rzeszowskich. Prawdopodobnie istniał w tamtych czasach w obrębie miejskich obwarowań zameczek będący rodową siedzibą Rzeszowskich.
    W roku 1458 Rzeszów został spustoszony podczas najazdu Włochów, a niedługo potem Tatarów, którzy osadę spalili. Po wygaśnięciu rodu Rzeszowskich wdowa po ostatnim ich przedstawicielu wyszła za mąż za Mikołaja Spytka Lizęgę. To on w początku XVII wieku rozpoczął budowę zamku, który miał stać się silną warownią mogącą stawić czoło najazdom, jakich Rzeszów już niejednokrotnie doświadczył. Budowa zamku trwała prawdopodobnie do około 1620 roku, a niedługo potem, w 1624 roku, dzięki fortyfikacjom Rzeszów odparł atak Tatarów.
   Mikołaj Lizęga także nie pozostawił męskiego potomka. Zamek i miasto drogą mariaży i dziedziczenia przeszły kolejno w ręce Ostrogskich a następnie Lubomirskich.
   Po śmierci Ligęzy właścicielką zamku została jego młodsza córka i jej mąż - Jerzy Sebastian Lubomirski. Wkrótce rozpoczęła się ponowna przebudowa obiektu w II połowie XVII wieku. Rozbudowano zamkowe obwarowania i otoczono zamek kamiennymi fortyfikacjami typu bastionowego, które mogły oprzeć się nawet silnej armii i które zachowały się do dziś. Projekt tych prac wykonał architekt pochodzenia holenderskiego - Tylman z Gameren.
Zamek zgodnie z założeniami stał się jedną z potężniejszych polskich twierdz.
    W czasie potopu szwedzkiego, po opuszczeniu kraju przez prawowitego króla Jana Kazimierza, wierne mu wojska miały w swych rękach cztery potężne twierdze: Jasną Górę, Lwów, Łańcut oraz Rzeszów. Właśnie twierdza rzeszowska była jednym z ośrodków kierowania mobilizacją narodu przeciwko szwedzkiemu najeźdźcy. Marszałek Wielki Koronny Hieronim Sebastian Lubomirski z zamku rzeszowskiego kierował powoływaniem i organizacją pospolitego ruszenia. Były to najważniejsze chwile w historii tej fortecy.
   W XVII wieku rzeszowska rezydencja przekształciła się w nowoczesny jak na owe czasy zamek typu palazzo in fortezza. Przy budowie twierdzy, jako ściany zewnętrzne trzech skrzydeł wykorzystano mury kurtynowe poprzedniej fortecy, czwarte skrzydło miał stanowić przedłużony budynek "dworu obronnego".

    Wówczas zamek stał się budowlą o czterech dwukondygnacyjnych skrzydłach, z piętrową bramą na osi skrzydła zachodniego. Warownię otaczał mur kurtynowy z kamienia o grubości ponad 1,5 m, w którym umieszczono szczelinowe strzelnice. Elewacje zewnętrzne zostały ozdobione trójkątnymi szczytami wieńczącymi skrajne i środkowe partie fasad, zakończone od dołu na boniowanych pilastrach.
   25 stycznia 1735 roku zajmowany przez Sasów zamek spłonął, ale szybko podjęto jego odbudowę. Po śmierci Franciszka Lubomirskiego, w 1812 roku zamek przeznaczono na siedzibę urzędu cyrkularnego sądu i więzienie, a w 1820 roku został oficjalnie wykupiony przez Austriaków, co niestety negatywnie odbiło się na jego stanie.

   Na początku XX wieku rozpoczęto, więc jego gruntowną przebudowę, która właściwie polegała na wzniesieniu nowej budowli od podstaw, która zachowała się do dziś. Masywną bryłę zamku tworzy dwupiętrowy, zamknięty w czworobok budynek z lat 1903-05 z obszernym dziedzińcem pośrodku i zachowaną starą wysoką wieżą bramną od zachodu pochodzącą z XVII - XVIII wieku. Sześciokondygnacyjna wieża z gankiem dla straży zwieńczona jest ciekawym hełmem wykonanym w 1906 roku według pierwotnego, barokowego wzoru.

    Zamek otacza czworobok kamiennych fortyfikacji z wydłużonymi bastionami na narożach. Bastiony noszą imiona: Św. Franciszka, (płn-zach), Św. Andrzeja (płn-wsch), Św. Hieronima (płd-wsch) i Św. Marii (płd-zach). Na narożach bastionów widoczne są kamienne wieżyczki, (kawaliery) z rzeźbionymi plakietami patronów z 1746 roku. Od strony północnej i wschodniej zachowały się resztki fos, a w kurtynie północnej wylot tunelu wycieczkowego.
   W latach 1821 - 1981 więzienie. Obecnie siedziba sądu. Po wielu remontach odnawiających zamek na zewnątrz jak i jego wnętrza pięknie się prezentują.
Bohdan Zhukiewicz



Hieronim Augustyn Lubomirski

Historia...

Krzyżtopór - fot. Zakapior

Zapraszamy...


==================
Śladami historii
trasa południowa PL
z zamku Niedzica przez ruiny zamku Czorsztyn, Pieniny, Szczawnice Zdrój do Krynicy Zdrój, Szymbarku, następnie wzdłuż rzeki Dunajec zwiedzamy Tropsztyn, Czchów i bardziej na północ Wiśnicz i Dębno...
==================







==================
Śladami historii
trasa centralna PL
z Kalwarii Pacławskiej do Przemyśla, zobacz zamek Kazimierzowski i Palatium, dalej przez zamek Krasiczyn, Jarosław, Pruchnik, Przeworsk, Łańcut miasto i zamek, Rzeszów, ruiny zamku Odrzykoń, Krosno do Iwonicza Zdrój i dalej do Rymanowa Zdrój i Sanoka, zobacz zamek Królowej Bony...

==================