Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...




==================
Śladami historii
trasa północna PL
zamek Kurozwęki, Ujazd ruiny zamku Krzyżtopór, ruiny zamku Janowiec, Kazimierz Dolny, do Zamościa i Horyńca Zdroju...

==================










HISTORIA
Artykuły
Zamki południowe, w dolinie Dunajca...
Opublikowano 10.04.2008

Zamek "Dunajec" w Niedzicy

foto (bo)
     Jan w 1463 roku zastawił zamek Emerykowi Zápolya, który przejął go na stałe po bezpotomnej śmierci Berzeviczego...
     Wieś Niedzica istniała już w XIII wieku, a na początku XIV wieku była, wraz z całą ziemią spiską od Magury do  Dunajca, własnością Kokosza z Brzozowicy. W 1320 roku sprzedał on część swoich włości bratu Janowi i jego synowi Michałowi. Wśród sprzedanych ziem była również Niedzica. W dokumencie nie ma wzmianki o zamku, a jedynie o wsi, z czego można wnioskować albo o nie istnieniu jeszcze zamku, albo o tym, że Kokosz zostawił sobie warownię, aby móc sprawować kontrolę nad szlakiem biegnącym doliną Dunajca. W 1325 roku pierwszy raz wzmiankowany jest zamek jako własność Berzeviczych. W 1326 roku nastąpiła konfiskata dóbr niedzickich przez Karola Roberta, który przekazał je Sárosowi Wilhelmowi Drugethowi. To prawdopodobnie Sáros wzniósł na skałach na najwyższej partii wzgórza zamek, którego mury stoją do dziś. Na zamek składał się nieregularny mur obwodowy oraz budynek mieszkalny zwany kamieńcem w zachodniej części dziedzińca w ciągu murów. Brama znajdowała się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku w południowym odcinku murów. Od bramy rozciągało się wzdłuż murów zamkowych na zachód otoczone wałem ziemnym podzamcze.
     
W 1330 roku Sáros Wilhelm Drugeth zapisał zamek swojemu bratu Mikołajowi wraz z kilkoma innymi zamkami. W 1342 roku zamek stał się własnością państwa, a w 1347 roku Niedzica wróciła w ręce rodu Berzeviczych. Na przełomie XIV i XV wieku rozbudowali oni zamek. W miejsce cysterny na wodę powstała studnia, wzniesiono nowy budynek przy wschodnim murze obwodowym, który w południowej części miał dużą gotycką salę, a w północnej, w miejscu wcześniejszej cysterny, znajdowała się kaplica. Dziedziniec zamku ozdobiono krużgankiem, a podzamcze otoczono murem obronnym z czworoboczną wieżą bramną i przedbramiem od południa. Wjazd na zamek prowadził przez wcześniejszą bramę prawdopodobnie po drewnianym moście wzdłuż południowego muru. 
      W 1412 roku na zamku niedzickim, będącym w granicach Węgier, delegacja Władysława Jagiełły wypłaciła Węgrom 37 tysięcy kop groszy praskich w zastaw 13 miast spiskich, w tym i samą Niedzicę. W 1425 roku zamek był w posiadaniu potomka Jana Berzeviczego Piotra Schwarza z Łomnicy, potem przeszedł na jego syna Jana Schwarza. Zamek Berzeviczych musiał być silną twierdzą, ponieważ w latach trzydziestych XV wieku dwukrotnie husyci niszczyli pobliskie tereny, jednak nie próbowali nawet atakować niedzickiej twierdzy. Jan w 1463 roku zastawił zamek Emerykowi Zápolya, który przejął go na stałe po bezpotomnej śmierci Berzeviczego. 
      Rozbudował on swoją siedzibę, podwyższył zabudowania zamkowe o kwadratową wieżę, oraz rozbudował podzamcze. Nowy obwód murów objął obecną powierzchnię, powiększyło się podzamcze. Wjazd do niego mieścił się w czworobocznej wieży bramnej dostawionej do południowego muru i wzmocniony był szyją wjazdową. Po śmierci Stefana, syna Emeryka, wdowa po nim dokonała transakcji z Andrzejem Horváthem oddając mu Niedzicę i dopłacając 2000 guldenów w zamian za Likavę. 
     W czasie wojny domowej na Węgrzech między Ferdynandem Habsburgiem a Janem Zápolyą zamek zmieniał właścicieli. W 1527 roku podstarościm spiskim był Stefan, Potturniański, który rządził z zamku, niedzickiego, ale już w 1528 roku wojska Zápolyi pod dowództwem Piotra Kostki odbiły twierdzę. 
      W 1529 roku Niedzica przeszła na własność polskiego magnata Hieronima Łaskiego, który zasłużył się królowi Zápolyi w rokowaniach z Turcją. Ustanowił on na zamku siedzibę starosty spiskiego. W roku 1534 w wyniku intryg skłócono Zápolyę z Łaskim, który tylko za sprawą wstawiennictwa wysoko postawionych polskich i francuskich panów wyszedł na wolność z więzienia króla Węgier. Łaski przeszedł na stronę Ferdynanda i usunął z zamku niedzickiego popierającego Zápolyę, Minkwitza, ustanawiając sterostą Hieronima Bobolę. Minkwitz na krótko odbił zamek w 1535 roku. Łaski przekazał niedługo zamek w zastaw prepozytowi spiskiemu Janowi Horváthowi, a do 1538 roku odstąpił mu go na stałe. W czasie burzliwych lat trzydziestych XVI wieku zamek był również czasowo siedzibą rozbójników. Horváth okazał się srogim władcą i w 1544 roku został zmuszony do ustąpienia ze stanowiska i wycofania się z życia politycznego. 
     
Zamek wrócił w ręce Łaskich. W 1576 roku syn Hieronima Olbracht Łaski zastawił zamek, niedzicki Andrzejowi Balassa, a w 1589 roku sprzedał go Jerzemu Horváthowi z Palocsy. Jerzy w 1601 roku rozbudował średniowieczną warownię powiększając ją o zamek średni i dolny, które wcześniej pełniły rolę gospodarczego podzamcza. Dotychczasowy przejazd bramny w czworobocznej wieży południowej został zamurowany, a nowa brama powstała od zachodu, a na terenie zamku dolnego wzniesiono nowe budynki mieszkalne. W rękach Horváthów zamek pozostawał do 1670 roku, kiedy z powodu trudnej sytuacji finansowej Stefan Horváth wydzierżawił część dóbr niedzickich z zamkiem 
     
Sylwestrowi Joanellemu. W 1683 roku zamek został zdobyty przez powstańców Emeryka Thökolyego, a po upadku powstania wrócił w 1685 roku w ręce Joanellich. W końcu XVII wieku została odbudowana kaplica zamkowa, która wcześniej w wyniku walk lub katastrofy budowlanej została uszkodzona. Niedzica wróciła do Horváthów po śmierci Jana, Joanellego. W 1776 roku jednak zamek był już na tyle zniszczony, że Horváthowie pozostali w swoim zamku w Palocsy. Dopiero pożar ich rodowej siedziby w 1817 roku sprawił, że Andrzej Horváth zdecydował się na odbudowę zamku
niedzickiego, a nie Palocsy. Remontu dokonał w latach 1821-1823. W wieży południowej, dawniej bramnej, na górnej kondygnacji znalazła się kaplica pod wezwaniem św. Andrzeja. Odbudowa i modernizacja na cele reprezentacyjne objęła zabudowania zamku średniego i dolnego, natomiast pozostawiono uszkodzone gotyckie mury zamku górnego jako malowniczą ruinę. 
      W 1843 roku zmarł Ferdynand, a zamek stał się własnością jego syna Aleksandra oraz córki, która wcześniej wyszła za Alapi Salomona. Kiedy w połowie XIX wieku zamek został zniszczony przez pożar rozpoczęto jego odbudowę?. W 1856 roku zmarł ostatni męski przedstawiciel rodu Horváthów z Palocsy Aleksander, a remont ukończył w 1861 roku Alapi Salomon. Po ustaleniu nowych granic państwowych w 1920 roku Niedzica znalazła się w granicach Polski. Do 1943 roku rodzina Salomonów sezonowo przebywała jeszcze na zamku, jednak wykorzystywano tylko część pomieszczeń na zamku dolnym, ponieważ reszta zabudowań była w tym okresie już poważnie zniszczona 
      Pod koniec drugiej wojny światowej opuszczony zamek zaczęto dewastować i rozbierać. Po drugiej wojnie światowej zamek stał się własnością państwową i w 1950 roku został przekazany Stowarzyszeniu Historyków Sztuki. W tym też roku w wyniku wichury przewrócił się kilkusetletni dąb stojący przed zamkiem, który według podania miał zostać zasadzony przez cygankę, kiedy zamek przeszedł na własność Jerzego Horvátha, a miał obrazować losy rodu Horváthów z Palocsy. Prace prowadzone na zamku w latach 1949-1952 zabezpieczyły  ruiny, a przez następne trzy dziesięciolecia trwały prace przy całkowitej odbudowie zamku średniego i dolnego oraz zabezpieczeniu jako trwałej ruiny zamku górnego.
Bohdan Zhukievicz

zdjęcia użyczone foto (vico, bo)


foto (bo)




foto (bo)
zamek Niedzica w tle ruiny zamku Czorsztyn

Ruiny zamku "Wronin" w Czorsztynie

widok na Czorsztyn z Niedzicy

     Miał tu swoją siedzibę Zawisza Czarny, kiedy obejmował
starostwo
spiskie...
     Analiza najstarszych tekstów oraz prace archeologiczne prowadzone na zamkowej górze datują powstanie obronnego  grodu na drugą połowę XIII wieku. Jego początki związane są z działalnością księżnej Kingi małżonki Bolesława Wstydliwego oraz zakonu klarysek ze Starego Sącza. Nazwa Czorsztyn wywodzi się prawdopodobnie od spolszczonego niemieckiego "Schorstein" lub, „Schorrenstein”, co znaczy tyle, co ostro stercząca wystająca skała. Pierwsze wzmianki pisane o grodzie pochodzą z 1320 r. podając jednak nazwę, Wronin co niektórzy historycy interpretują jako istnienie dwóch zamków położonych w  niewielkiej odległości. Prowadzone w ostatnich czasach badania wykluczyły jednak taką możliwość. Zamek wzniesiony został na szlaku handlowym z Krakowa do Budy i stanowił zaporę dla postępów kolonizacji węgierskiej sięgającej prawego brzegu Dunajca. Usytuowana na zamku komora celna była początkowo własnością klarysek, lecz w połowie XIV wieku wraz z całą Sądecczyzną weszła w skład domeny królewskiej. Czorsztyn wraz z okolicznymi wsiami utworzył starostwo niegrodowe. Pierwotnie zamek stanowiła murowana wieża o średnicy 10 m i grubości 3 m oraz drewniany gród otoczony wałem drewniano - ziemnym.
      W XIV wieku na wysokim skalnym wzgórzu nad Dunajcem istniała strażnica, w której Bolesław Wstydliwy z żoną Kingą znalazł schronienie uciekając przed najazdem tatarskim. Na przełomie XIII i XIV wieku w północnej części założenia wzniesiono na skale wolno stojącą okrągłą wieżę, a niedługo potem, prawdopodobnie około roku 1350 zabiegający o bezpieczeństwo granicy z Węgrami Kazimierz Wielki wystawił murowany zamek. W następnych stuleciach zamek był ośrodkiem władzy królewskiej i siedzibą mianowanych dożywotnio starostów. 
      Miał tu swoją siedzibę Zawisza Czarny, kiedy obejmował starostwo spiskie. 
     Dawne kroniki wspominają przejazdy i pobyty monarchów. Zamek oraz szczyt wzgórza otoczono kamiennym murem o grubości ponad 2 metry. Założenie podzielone zostało na zamek górny i średni biegnącym w poprzek dziedzińca murem. Wieża znalazła się w obrębie zamku średniego, a na zamku górnym wzniesiono wzdłuż zachodniej części muru obwodowego budynek mieszkalny. We wschodnim murze zamku średniego przy wieży  zlokalizowano bramę wjazdową. Zamek stanowił wtedy własność królewską i racji swego przygranicznego położenia należał do szeregu zamków chroniących państwo od południa. Mieściło się tu starostwo. Kilkakrotnie w ciągu istnienia zamek był niszczony podczas najazdów i oblężeń. W 1598 roku zdobył go i ograbił Olbracht Łaski. W 1651 bronił się tu Aleksander Kostka Napierski, który wzniecił na Podhalu rebelię. Warownia została zdobyta podczas chłopskiego buntu. Pierwsza próba odbicia zamku przez wojska polskie starosty Mikołaja Jordana nie powiodła się, niedługo potem wyruszyła druga wyprawa. Zamek zdobyto a przywódców buntu skazano na śmierć. W roku 1769 na zamku szukali schronienia konfederaci barscy.
     Około roku 1795 spłonął od uderzenia pioruna. W XIX wieku był już tylko malowniczą ruiną 
     W XV wieku miała miejsce kolejna rozbudowa, podczas której wzniesiono budynek bramny przy dotychczasowym wjeździe z zapadnią oraz drugi ciąg murów rozszerzający teren zamkowy na wschód. Nowa brama wjazdowa znalazła się w  południowej części nowego muru, umocniona była budynkiem bramnym zajmującym narożnik południowo-wschodni. Podczas modernizacji w XVI wieku teren pod zamkiem otoczono murem tworząc rozległy zamek dolny, w miejscu zburzonej wieży na zamku średnim założono budynki gospodarcze. Przed połową XVII wieku ostatniej przebudowy dokonał czorsztyński starosta Jan Baranowski, który zmodernizował system obronny, rozbudował część mieszkalną na zamku górnym oraz gospodarcze zabudowania niższych części zamku. Dotychczasowy budynek przy bramie wjazdowej na średni zamek został zastąpiony czterokondygnacjową basztą bramną przystosowaną do użycia artylerii. 
     Podczas potopu szwedzkiego na zamku schronił się w 1655 roku Jan Kazimierz, który pozostawił tu skarb koronny zanim wyjechał do Głogówka.
     W XVIII wieku zamek popadł w ruinę i przez władze austriackie został wystawiony na licytację. W 1819 roku kupili go Drohojewscy, i wtedy powstał zamysł odbudowy zamku. 
     Zadanie to podjął dopiero w roku 1992 przez Pieniński Park Narodowy przystępując do remontu konserwatorskiego.
      Drohojowscy mieszkali we dworze, u podnóża zamku. Stanisław Konstanty, trzeci w rodzinie właściciel Czorsztyna, mało czasu poświęcał gospodarce, za to rozwijał swoje zainteresowania historyczne. Napisał przewodnik po Pieninach. Pasjonowały go dzieje zamku, przeszukiwał ruiny. Około roku 1909 wykopał w zamkowej piwnicy średniowieczny miecz z XIV/XV wieku. Jest to miecz obusieczny, dwuręczny, wykuty z jednego kawałka żelaza, liczy 132 cm długości. Był ozdobą kolekcji znalezisk eksponowanej najpierw w pawilonie parkowym, potem w czorsztyńskim dworze. W roku 1945, po parcelacji majątku Drohojowskich, trafił do zbiorów Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. 
     Trasa zwiedzania wiedzie z dziedzińca zamku dolnego, okolonego resztkami murów obwodowych, przez sień Baszty Baranowskiego do pomieszczeń zamku średniego. Z zamku średniego, po obejrzeniu kilku reliktów archeologicznych, XVI-wieczną klatką schodową turyści przechodzą na zamek górny. Otwiera się wspaniały widok na Jezioro Czorsztyńskie, zamknięte wałem zapory. Na prawo od zapory bieleje zamek Niedzicki i osiedle Niedzica-Zamek.  Horyzont zamykają Pieniny Spiskie i Tatry. Z tarasu schodzi się do wyporządkowanych i częściowo zrekonstruowanych pomieszczeń piwnicznych. Urządzono tu ekspozycję muzealną (plansze omawiają historię Czorsztyna i zapory) oraz stylową kawiarnię, gdzie latem często przygrywa góralski zespół z Kluszkowiec. 
     W końcu XX wieku zostały tu rozpoczęte prace konserwatorskie, obecnie nadal trwają, ale zamek jest już udostępniony częściowo do zwiedzania.
Bohdan Zhukievicz

zdjęcia użyczone foto (vico, bo)

Wytrzyszczka
zamek Tropsztyn 
   Na lewym zachodnim brzegu Dunajca na stromym wzgórzu 429 m nad poziomem morza, które obecnie tworzy cypel jeziora, Czchnowskiego wznosi się zamek Tropsztyn. Strzegł on tak zwanej Bramy Sądeckiej, przez którą kiedyś z Polski na Górne Węgry, czyli Słowację wiodły dwa ważne szlaki handlowe: wodny i lądowy. Tropsztyn od początku spełniał rolę prywatnej warowni, której właściciele często samowolnie próbowali przejmować kontrolę nad owym szlakami.
   Pierwszymi właścicielami i budowniczymi zamku był ród, Ośmiorogów zwanych także Gierałtami.  Najstarsza zachowana wzmianka dotycząca już murowanego zamku pochodzi z roku 1382. Istnieją jednak przypuszczenia, że jego początki sięgają końca wieku XIII.
   Pierwotne założenie składało się z kamiennego ogrodzenia w postaci muru obronnego wykonanego z miejscowego piaskowca. Miał on około 2 metrów grubości i 5,5 metra wysokości oraz posiadał krenelaż ze strzelnicami wzdłuż strażniczego ganku. Brama zamkowa usytuowana była nie jak obecnie od zachodu, ale w narożniku północno - wschodnim. Prowadził do niej drewniany pomost na słupach i zwodzony most. Wewnątrz warowni istniała najprawdopodobniej drewniana zabudowa.
   Pod koniec XIV wieku Tropsztyn jako posag przechodzi w ręce Chebdy herbu Starykoń. Musiał to być człowiek cieszący się zła sławą, bowiem od tego momentu zamek zyskał miano gniazda rozbójników. Nowy właściciel około roku 1390 wzniósł murowany dwukondygnacyjny budynek mieszkalny wzdłuż całego muru południowego. Jego pierwszy spadkobierca syn Andrzej wybudował pięciokondygnacyjną kwadratową wieżę kamienną w narożniku zamku. Grube 2 - 3 metrowe mury oraz zewnętrzne łatwe do zniszczenia schody prowadzące na pierwszą kondygnację czyniły z niej silny punkt obrony.
    W roku 1521 król Zygmunt Stary za niestawienie się jego właściciela na wojnę przeciw Krzyżakom skonfiskował zamek. Jednak wkrótce został przez Chebdów wykupiony. Ich własnością pozostał do roku, 1535 kiedy to Prokop Chebda sprzedał niezamieszkany już zamek kasztelanowi sandomierskiemu i marszałkowi wielkiemu koronnemu Piotrowi Kmicie z Wiśnicza. Następnie przechodzi on w ręce, Robkowskich a później Gabońskich. W tym okresie dokonano dalszej rozbudowy zamku. Przy murze północnym wzniesiono reprezentacyjną rezydencję w wyniku, czego zamurowano bramę północno-wschodnią i zlikwidowano niepotrzebny most zwodzony. Nową bramę wykonano w murze zachodnim. Prowadził do niej drewniany pomost nad obronnym rowem. Zarządzający w tym okresie zamkiem burgrabiowie urządzali pirackie napady na łodzie i tratwy przewożące towary Dunajcem. Aby ukrócić ten proceder panowie sąsiedniego Rożnowa zapewne za zgodą starosty sądeckiego w roku 1574 napadli na zamek doszczętnie go rujnując. Potwierdza to opis biskupiej wizytacji parafii Tropie w 1608 roku gdzie napisano, że Tropszyn znajduje się w stanie dewastacji.
   W 1624 lewobrzeżna część wsi Tropie wraz z zamkiem została przyłączona do wsi, Wytrzyszczka. Opuszczona i nienadająca się do zamieszkania warownia szybko popada w ruinę.
Legenda
Według miejscowych podań stał się siedzibą zbójników. Niemogący poradzić sobie z nimi zrozpaczeni kupcy posłużyli się podobno fortelem. Puścili koło zamku barkę z zatrutym winem, którą przechwycili zbójnicy. Po wypiciu wina zakończyli życie w ogromnych męczarniach. W ten sposób okolica została uwolniona od rabusiów a trudny dostęp do zamku i ludzkie przesądy spowodowały, że popadł w kompletną ruinę.
   Nowy rozdział dziejów Tropsztyna rozpoczął się w 1970 roku, gdy ruiny przejął na własność ówczesny wicemarszałek sejmu Andrzej Benesz. Twierdził on, że jest potomkiem  Sebastiana Berzewiczy i spadkobiercą inkaskiego skarbu rzekomo ukrytego w ruinach zamku.
   Pierwsze prace archeologiczne na zamkowym wzgórzu przeprowadził już w 1863 roku sądecki historyk Szczęsny Morawski. Jednak dopiero w 1993 przystępując do odbudowy zamku wykonano dokładniejsze badania naukowe. Obecnie zamek jest w rękach prywatnych i dzięki funduszom nowego właściciela został całkowicie zrekonstruowany. Trzeba tu zaznaczyć, że ruiny zachowały się jedynie w 20 procentach. Zewnętrzny wygląd zamku odzwierciedla jego pierwotny kształt jednak w środku widać komercyjne zamierzenia właściciela. Malownicze położenie oraz umiejętnie promowana legenda o inkaskim skarbie wróżą temu obiektowi turystyczną przyszłość. 
   Wytrzyszczka jest położona 20 km na północ od Nowego Sącza przy drodze numer 75 do Brzeska. Zamek znajduje się na skalistym cyplu nad Jeziorem Czchowskim, tuż po prawej stronie szosy.

Ruiny, zamek, wieża w Czchowie

- jest jednym z najstarszych zamków królewskich,  strzegących traktu handlowego prowadzącego na Węgry, przy którym istniała komora celna notowana po raz pierwszy w 1327 roku. Od XIV do XVII  wieku był siedzibą administracyjną dóbr królewskich – starostwa czchowskiego istniejącego do pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku Starostwo obejmowało Czchów - miasto rządzące się prawem niemieckim oraz wsie: Stróża, Wola Stróska, Siemiechów.
Początki zamku położonego nad Dunajcem, na wzgórzu po południowej stronie miasta, sięgają czasu panowania króla Wacława  Czeskiego (1292-1305). Na wschodnim, niższym cyplu rozległego wzgórza, odciętym fosą od pozostałej jego części, wzniesiono najstarszy murowany element – wysoką wieżę zachowaną niemal w pełnej wysokości (28 m). Pełniącą rolę strażnicy, wolnostojąca, potężna, okrągła wieża kontrolowała dolinę Dunajca i okoliczne wzgórza. W pierwszej połowie XIV wieku, za panowania Władysława Łokietka, wzniesiono zamek. Na początku wieżę otoczono kamiennym murem z bramą wjazdową od strony miasta.  Następnie po przeciwnej stronie wzniesiono dwuprzestrzenny budynek ze sklepionymi piwnicami. Równocześnie zbudowano przed bramie w formie baszty bramnej lub tylko muru osłaniającego wjazd. Brama wraz z reliktami przed brama została odsłonięta podczas kampanii badawczej w 1999 roku. Najstarszy widok zamku z mostu nad fosą przedstawiony został na pieczęci miasta  Czchowa pochodzącej z około połowy XIV wieku.
Rozwój techniki wojennej w XV wieku pociągał za sobą konieczność wzmocnienia obronności zamku. Rozbudowano przed bramie wznosząc basztę bramną o wymiarach wnętrza 6 x 7 m, popartą dwoma potężnymi szkarpami od strony stoku, zwieńczoną prawdopodobnie, mahikułami, na co mogą wskazywać kamienne wsporniki znalezione we wnętrzu bramy.  Zamek zaczął podupadać prawdopodobnie w drugiej połowie XVI wieku. W 1646 roku zaprzestał działalności sąd ziemski czchowski, a księgi sądowe przechowywane były w kościele parafialnym w Czchowie. Zamek nie jest wymieniany w lustracjach ziem królewskich w okresie od XVI do XVIII wieku. W roku 1765 reaktywowano sąd ziemski w Czchowie, a król w tym celu polecił odbudować zamek lub wznieść nowy budynek dla sądu. Ówczesny starosta postawił nową siedzibę sądu przy rynku (w miejscu obecnego Urzędu Miejskiego), co nasuwa przypuszczenie o dużym zniszczeniu zamku. Po pierwszym zaborze starostwo zostało zajęte przez władze austriackie jako królewszczyzna, a następnie sprzedane w 1782 roku Zofii z Chrząstowskich Grabowskiej, dotychczasowej starościnie.
W roku 1928 podjęto pierwsze prace konserwatorskie zabezpieczające wnętrze wieży, przez założenie żelbetonowego stropu istniejącego do dzisiaj, wyreperowanie otworu wejściowego i zamknięcie go drewnianymi drzwiami. Następne prace konserwatorskie mające na celu odsłonięcie i zabezpieczenie ruin zamku podjęto dopiero w 1993 roku z inicjatywy Urzędu Gminy i Społecznego Komitetu renowacji ruin Baszty w Czchowie.

Zamek w Wiśniczu


  
Kolejnym miejscem Małopolski, który koniecznie trzeba odwiedzić, jest Nowy Wiśnicz, usytuowany na zalesionym wzniesieniu.
   Przyciągającym uwagę turystów niewątpliwie jest zamek Kmitów i Lubomirskich, jedno z najcenniejszych w Polsce dzieł wczesnobarokowej architektury rezydencjonalno – obronnej.
    Historia zamku rozpoczyna się w II połowie XIV wieku, kiedy to Jan Kmita herbu Szreniawa zbudował niewielki zamek z jedną wieżą, otoczony palisadą i wałem ziemnym. Następni właściciele rozbudowywali budowlę o kolejne wieże i umocnienia.
   Istotną rolę w przekształceniu zamku w potężną warownię odegrali Piotr III Kmita oraz Piotr V. Właśnie za czasów Piotra V, wojewody krakowskiego i marszałka wielkiego koronnego, nastąpił największy rozwój zamku.
   W 1553 roku zamek przeszedł w ręce rodziny Barzich. Niedługo potem w 1593 właścicielem zamku został Sebastian Lubomirski, przejmując budowlę za długi Barzich. Lubomirski oraz jego syn Stanisław przebudowali zamek i dodali mu jeszcze więcej świetności. W 1616 roku Stanisław Lubomirski u podnóża zamku ufundował miasto Nowy Wiśnicz. Dotychczasowy Wiśnicz został przemianowany natomiast na Stary Wiśnicz. Stanisław ufundował również klasztor karmelitów bosych, znajdujący się powyżej zamku.
   Korpus zamku, wczesnobarokowy z fragmentami renesansowymi, zbudowany jest na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i zwieńczony czterema basztami w narożach. Od północno - wschodniej strony znajduje się kaplica z 1621 roku, a od południowo – wschodniej tak zwana Kmitówka, pierwotnie w XVI wieku budynek wolno stojący. Na II piętrze zamku, przy sali rycerskiej, znajduje się galeria widokowa. Wystrój wnętrz obejmuje barokowe portale, obramowania okienne, dekoracje stiukowe, polichromie. Pałac otoczony jest fortyfikacjami bastionowymi o 5-bocznym narysie, z początków XVII wieku, mieszczącymi w kurtynie wschodniej wczesnobarokową bramę wjazdową.
    Zamek w Nowym Wiśniczu miał przetrwać nawet 3-letnie oblężenie bez konieczności kontaktowania się ze światem zewnętrznym. Jednak w 1655 roku został bez obrony zajęty przez Szwedów, którzy złupili zamek wywożąc aż 150 wozów pełnych kosztowności i dzieł sztuki. Z tego powodu nie możemy podziwiać prawie nic z tamtego ówczesnego wyposażenia zamku.
   Od tamtego czasu zamek zaczął popadać w ruinę. Przez pewien czas był własnością Sanguszków, Zamoyskich i Straszewskich. W 1831 roku zamek został ostatecznie zniszczony przez pożar.
   Na początku XX wieku Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich rozpoczęło odbudowę zamku, jednak wojna przerwała ich starania. Po wojnie w 1945 roku zamek przejęło państwo. Do dzisiaj trwają prace konserwacyjne zamku, na którym ma mieścić się ośrodek kulturalno-artystyczny.
   Tuż powyżej zamku w odległości około 100 metrów, znajduje się drewniany dworek Koryznówka - muzeum pamiątek po Janie Matejce.
   Nieco wyżej położony jest zakład karny, który zajmuje budynki dawnego klasztoru karmelitów bosych (było to ciężkie więzienie dla żołnierzy Armii Krajowej).
   Będąc w Nowym Wiśniczu warto zwiedzić także przepiękne centrum miasteczka.



Zamek w Dębnie


   Zamek leżący na niewielkim, sztucznym wzniesieniu zbudowany został przez kasztelana krakowskiego Jakuba Dębińskiego herbu Odrowąż w latach 1470 - 1480.
   Posiadał wielu właścicieli między innymi: Rupniewskiego, Wesseliniego, Fraksztynów, Ostrogskich, Platenberga, Tarłów, Lubomirskich i prawie tyle razy był przebudowywany i modernizowany.
    Obecnie jest to zespół czterech piętrowych budynków mieszkalnych, nakrytych wysokim, czterospadowym dachem, w środku, których znajduje się czworoboczny dziedziniec z drewnianymi gankami. Dwa przeciwległe skrzydła /wschodnie i zachodnie/ krótsze od dwóch pozostałych pełniły role reprezentacyjne. Były to raczej pałace ozdobione ryzalitami i basztami alkierzowymi niż surowe budowle zamkowe. Na kamiennych pod
murówkach stoją ceglane mury starannie udekorowane wzorami rombowymi z zendrówek oraz kamiennymi portalami i obramowaniami okien. Godny uwagi jest wystrój komnat  na piętrze w skrzydle wschodnim /tak zwana kaplica, sala rycerska/. Znajdziemy tam portale, arkady, kolumienki międzyokienne, obramowania schodowe wszystko to tak typowe dla późno- gotyckiego stylu budowlanego. Wejście do zamku jest od strony północnej przez barokowy portal z herbem Tarłów - Topór i datą 1772 a do jego części mieszkalnych przez szereg gotyckich portali. Pod zamkiem znajdują się piwnice z grubymi murami i beczkowymi sklepieniami a wejście do nich prowadzi przez bramę w skrzydle południowym.
   Zamek posiada raczej skromne walory obronne; jedynie głęboka fosa wypełniona wodą z pobliskiego potoku i stawów pozwala przypuszczać, że była to raczej budowla pokazująca zamożność jej właściciela niż obiekt służący do obrony przed najeźdźcą. Jest to jeden z najcenniejszych przykładów późnogotyckiej rezydencji bogatego właściciela.
   Zamek otoczony jest starodrzewiem lipowym.


Historia...

Krzyżtopór - fot. Zakapior

Zapraszamy...


==================
Śladami historii
trasa południowa PL
z zamku Niedzica przez ruiny zamku Czorsztyn, Pieniny, Szczawnice Zdrój do Krynicy Zdrój, Szymbarku, następnie wzdłuż rzeki Dunajec zwiedzamy Tropsztyn, Czchów i bardziej na północ Wiśnicz i Dębno...
==================







==================
Śladami historii
trasa centralna PL
z Kalwarii Pacławskiej do Przemyśla, zobacz zamek Kazimierzowski i Palatium, dalej przez zamek Krasiczyn, Jarosław, Pruchnik, Przeworsk, Łańcut miasto i zamek, Rzeszów, ruiny zamku Odrzykoń, Krosno do Iwonicza Zdrój i dalej do Rymanowa Zdrój i Sanoka, zobacz zamek Królowej Bony...

==================