Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...




==================
Śladami historii
trasa północna PL
zamek Kurozwęki, Ujazd ruiny zamku Krzyżtopór, ruiny zamku Janowiec, Kazimierz Dolny, do Zamościa i Horyńca Zdroju...

==================










HISTORIA
Artykuły
Nad środkową Wisła - Firlejowie, Lubomirscy i zamek Królewski...
Opublikowano 20.09.2014

Zamek Janowiec




   Syn Piotra - kasztelan lubelski Andrzej Firlej - odziedziczywszy warownię w  roku 1553 postanowił przekształcić surową formę typowo obronnej fortecy w prawdziwie renesansową rezydencję. W tym celu zatrudnił on Santi Gucciego s. Fiorentino - najwybitniejszego architekta działającego w ówczesnej Polsce, który zakochał się w miejscowej dziewczynie Katarzynie Górskiej, ożenił z nią i mieszkał w Janowcu przez następne dwadzieścia lat. S. Gucci wzniósł zespół budynków wzdłuż kurtyn, zwieńczonych ozdobnymi attykami i połączonych krużgankami. W tamtych latach częstym gościem na zamku był przyjaciel Andrzeja - Jan Kochanowski. Gospodarz ów jednak zbyt długo nie cieszył się odnowioną rezydencją, bowiem w roku zamknięcia prac nieszczęśliwie zmarł.
    Po śmierci Firleja obiekt przejęła rodzina Dulskich herbu Przegonia, zaś pod koniec XVI wieku swą rodową siedzibę umieścili tutaj Tarłowie herbu Topór. Podczas ich panowania kontynuowano rozbudowę reprezentacyjnego założenia, wznosząc skrzydło wschodnie, amfiladę oraz wieżę zachodnią. Wówczas też na zamkowych murach pojawiły się charakterystyczne wzorowane na sztuce ludowej malowane sylwetki żołnierzy. W roku 1654 posiadłość przeszła w drodze posagu Barbary Tarłówny na własność Lubomirskich.
    Rok później w trakcie wojny domowej (rokosz Lubomirskiego) należący do zbuntowanego eksmarszałka Jerzego Sebastiana Lubomirskiego zamek najechały oddziały królewskie Jana Kazimierza. Przy zajmowaniu budowli przez kompanię dragonii majora Sokołowskiego zginął dworak Lubomirskich - niejaki Liniewski, co zostało nagłośnione przez opozycję jako zamach na wolności szlacheckie w Rzeczypospolitej.
   Podczas Potopu Szwedzkiego Janowiec został zdobyty i częściowo zniszczony przez wojska Karola Gustawa. Po wyjeździe Szwedów właściciele przywrócili rezydencji dawny blask, w czym pomógł geniusz goszczącego u nich w roku 1664 wybitnego architekta doby baroku Tylmana z Gameren, któremu przypisuje się wykonanie projektu półcylindrycznej kaplicy z absydą umieszczonej na granicy zamkowych dziedzińców. Przy okazji powojennych remontów dokonano też szereg innych modernizacji, dawną część  gospodarczą przeznaczono na pokoje reprezentacyjne, co pociągnęło za sobą konieczność postawienia nowych budynków dla kuchni, urządzeń gospodarczych oraz służby.
   Wraz z XVIII-wieczną dewaluacją prestiżowego oraz gospodarczego znaczenia miast: Kazimierza i Janowca, zmalała również ranga rezydencji, która zaniedbywana przez gospodarzy z wolna chyliła się ku upadkowi. W roku 1783 zamek kupił lub, jak głosi plotka, wygrał w karty podkomorzy krzemieniecki i targowiczanin Mikołaj Piaskowski, człowiek bogaty, ale zarazem rozrzutny, który roztrwonił większość majątku i zmarł w niszczejących zabudowaniach w 1803.
   Po jego śmierci nowymi właścicielami Janowca zostali Osławscy, następnie  Ludwik Budziszewski, po nim August Zawisza, Feliks Ćwirko-Gotycki i wreszcie Paulina Wiktoria Zieleniewska. Wszyscy oni nie mieszkali jednak już w zamku, widzieli w nim za to doskonałe źródło materiałów budowlanych, z którego obficie czerpali. 
   Proces dewastacji zamczyska powstrzymał ostatni prywatny gospodarz Leon Kozłowski. Kupił on ruiny w 1928 roku z zamiarem odbudowy - z planów tych jednak niewiele wynikło i obiekt coraz bardziej zarastał. Po drugiej wojnie światowej  posiadłość, jako zbyt drobna, aby podlegać reformie rolnej, pozostała w rękach właściciela. Był to wówczas prawdopodobnie jedyny w Polsce Ludowej prywatny zamek. Pod koniec swojego długiego życia w 1975 roku Kozłowski odsprzedał za 1 milion ówczesnych złotych (to jest równowartość kilku Fiatów, 126p) mocno już zdewastowaną rezydencję Muzeum Nadwiślańskiemu i wtedy też podjęte zostały na szeroką skalę prace budowlano-remontowe, w wyniku, których zabytek zabezpieczono w formie trwałej ruiny oraz częściowo zrekonstruowano z przeznaczeniem na cele muzealne i turystyczne.
Zakapior
foto (bo)






Kazimierz
Dolny


   Dzieje Kazimierza Dolnego sięgają początków państwa polskiego. Jan Długosz wymienia okolice Kazimierza jako własność klasztoru benedyktynów na Łysej Górze już w XI wieku. Natomiast już bez wątpliwości podaje, że około 1170 roku kilka wsi wraz z Wietrzną Górą książę Kazimierz Sprawiedliwy podarował siostrom norbertankom z podkrakowskiego Zwierzyńca. W podzięce za ten dar siostry zmieniły nazwę Wietrznej Góry na Kazimierz.
    Pierwotna osada wyrosła przy przeprawie przez Wisłę, co wiązało się z pobieraniem cła. Zapewniało ono wtedy stały rozwój Kazimierza. Wkrótce po tym, jak na początku XIV wieku Kazimierz wrócił w ręce królewskie, Kazimierz Wielki ulokował tu miasto. On też zapewne był budowniczym kościoła farnego i zamku. Baszta powstała wcześniej.
   Prawdziwy rozwój miasta nastąpił w II połowie XVI wieku i związany był z szybko rosnącym handlem zbożem, spławianym Wisłą do Gdańska. Pełny rozkwit miasta przypadł na I połowę XVII wieku. Wtedy to powstały najważniejsze budowle Kazimierza.
 Nowe oblicze architektoniczne miasto zyskało po dwóch pożarach około roku 1565 i 1585. Drewnianą zabudowę zastąpiła architektura murowana. Początek dała odbudowa Fary, ukończona w 1613 roku przez muratora włoskiego Jakuba Balina nadał on Farze kształt powtarzany później przez dziesiątki kościołów, zwłaszcza na wschodnich ziemiach Rzeczpospolitej. Wkrótce też ukończono budowę kamienic Przybyłowskich na Rynku o niesłychanie bogatej dekoracji fasad, nieco później przebudowano szpital świętej Anny, wybudowano także 1626 roku kościół oo. Reformatów. Po 1625 roku powstała kamienica Celejowska oraz kaplica Górskich, przy farze nad brzegami Wisły stanęło kilkadziesiąt murowanych spichlerzy z najpiękniejszym, zwanym "Pod Bożą Męką" /dziś nieistniejący/. Miasto liczyło wówczas około 5000 mieszkańców /dla porównania - Lublin miał w tym czasie około 10000 mieszkańców/.
   Wojna ze Szwecją "Potop" przyniosła Kazimierzowi pożary, grabieże, zniszczenia.
Ruiny zamku
   Zamek w Kazimierzu został wzniesiony, jak podaje Jan Długosz, w latach 40-tych XIV stulecia z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego. Usytuowano go na wzniesieniu nieopodal istniejącej wcześniej samotnej wieży, zbudowanej przypuszczalnie za panowania Władysława Łokietka. Obydwie budowle służyć miały przede wszystkim ochronie miasta i pobliskiej przeprawy na Wiśle przed najazdami hord tatarskich, ale funkcjonowała w nich również komora celna, a także punkt kontroli ruchu statków na rzece.
    W XV stuleciu zamek rozbudowano. W 1501 roku król Wacław II ustanowił w Kazimierzu starostwo niegrodowe, które dzierżawiono później możnowładczym rodom Rzeczypospolitej. Najdłużej, w okresie 1509-1644 starostwo kazimierskie sprawowali Firlejowie. Jeden z przedstawicieli rodu, kasztelan krakowski, dalej hetman wielki koronny Mikołaj Firlej w XVI wieku sfinansował przebudowę zamku w stylu włoskiego renesansu. Nadzór nad pracami prowadzili wówczas najlepsi królewscy architekci: Santi Gucci i Piotr Likiel.
   Proces powolnego upadku warowni rozpoczął się po zniszczeniach dokonanych przez Szwedów, Kozaków i wojska Rakoczego w latach 1655-1657 i 1707-1714, nieszczęść dopełniła pożoga z 1663.
   Ponownie odbudowany gmach za czasów króla Augusta II Sasa planowano przekształcić w stylu pałacowym, jednak wojna domowa prowadzona ze Stanisławem Leszczyńskim sprawiła, że plany te nie zostały zrealizowane, a zaniedbany zamek niedługo potem popadł w
ruinę i prawdopodobnie pod koniec XVIII wieku został opuszczony. W 1806 był on już w tak kiepskim stanie, że zaborcze władze austriackie nakazały strącenie grożącej zawaleniem attyki.
    Dnia 18 kwietnia 1831 roku kazimierzowska warownia po raz ostatni była areną militarnych zmagań. Pod jej wiekowymi murami rozegrała się krwawa potyczka pomiędzy ukrywającymi się w ruinach powstańcami listopadowymi a oddziałami rosyjskimi, w której poległ między innymi dowódca piechoty płk. Juliusz Małachowski.
   W tym czasie zamek należał jeszcze do rodziny Czartoryskich, wkrótce jednak za udział księcia Adama Czartoryskiego w powstaniu jego posiadłości zostały skonfiskowane i przeszły na własność skarbu Królestwa Polskiego. 
   Po II wojnie światowej podjęto prace mające na celu zabezpiecznie zabytku w formie trwałej ruiny i udostępnienie go dla ruchu turystycznego.
opracował Bohdan Zhukievicz

fot. (bo)

Historia...

Krzyżtopór - fot. Zakapior

Zapraszamy...


==================
Śladami historii
trasa południowa PL
z zamku Niedzica przez ruiny zamku Czorsztyn, Pieniny, Szczawnice Zdrój do Krynicy Zdrój, Szymbarku, następnie wzdłuż rzeki Dunajec zwiedzamy Tropsztyn, Czchów i bardziej na północ Wiśnicz i Dębno...
==================







==================
Śladami historii
trasa centralna PL
z Kalwarii Pacławskiej do Przemyśla, zobacz zamek Kazimierzowski i Palatium, dalej przez zamek Krasiczyn, Jarosław, Pruchnik, Przeworsk, Łańcut miasto i zamek, Rzeszów, ruiny zamku Odrzykoń, Krosno do Iwonicza Zdrój i dalej do Rymanowa Zdrój i Sanoka, zobacz zamek Królowej Bony...

==================