Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...

Śladami historii...
... tu też należy być...
==================
Svidník

Ekspozycja Etnograficzna w plenerze,
Słowackie Muzeum Narodowe - Kultury Ukraińskiej.




==================
Śladami historii...
Lwów
skansen.


PODKARPACKI Szlak Architektury Dewnianej


Chyrowa - fot. Wiesław Gargała

Artykuły
Łemkowie, poprzez swoją odrębność, język, religię, zwyczaje, muzykę, stroje...
Opublikowano 15.01.2008

Język, jakim posługują się Łemkowie?...
   Nie zmienia to faktu, że dla większej części grupy stanowi on ważny wyznacznik tożsamości, zaś łemkowska inteligencja podejmuje działania zmierzające do coraz szerszego jego użycia i nadania mu pożądanego statusu.
   Język, jakim posługują się Łemkowie - podobnie jak język innych Rusinów Karpackich - należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Najczęściej klasyfikuje się go jako dialekt języka ukraińskiego, choć znacznie się od niego różni. „Przynależność dialektu łemkowskiego do obszaru języka ukraińskiego jest faktem od dawna wiadomym nauce. Czym innym jednak jest fakt językowy, a czym innym poczucie etniczne, stanowe, narodowe” - zauważa Janusz Rieger. O dialekcie łemkowskim pisali m.in.: I. Werchratśkyj, I. Ziłynskij, Z. Stieber, B. Strumiński, J. Rieger, M. Łesiów. Jednak już w artykule z 1871 roku Łemko Matwij Astriab starał się udowodnić istnienie języka łemkowskiego jako odrębnego od rosyjskiego i ukraińskiego. I jeszcze jedna rzecz charakterystyczna - wśród prostego ludu narastała świadomość własnej odrębności, czego dowodziły badania Josyfa Szemłeja, opublikowane w 1934 roku.
   W przypadku Karpatorusinów mówi się zarówno o etnolekcie ze statusem odrębnego języka (w byłej Jugosławii kodyfikacji dokonano w latach dwudziestych XX wieku, zaś na Słowacji proces ten ogłoszono w styczniu 1995 roku) oraz o etnolekcie ze statusem dialektu, jak w przypadku Łemków. Rozpoczęte w latach trzydziestych XX wieku prace nad standaryzacją łemkowskiego, które wtedy skończyły się niepowodzeniem, trwają także obecnie.
   Paul Robert Magocsi stwierdza:, „Ponieważ Rusinie zamieszkują obszar pogranicza, na ich gwary silny wpływ wywiera słownictwo polskie, słowackie i węgierskie. Zapożyczenia ze wschodu i zachodu w połączeniu z licznymi terminami z liturgicznego języka staro - cerkiewno - słowiańskiego i dialektyzmami specyficznymi jedynie dla Karpatorusinów - są tym, co odróżnia ich mowę od innych języków wschodniosłowiańskich, takich jak ukraiński”.
   Kwestia językowa, a dokładnie wybór standardu języka literackiego, była pierwszą, jaka trwale zantagonizowała wewnętrznie ruską inteligencję jeszcze w połowie XIX wieku. Problem ten łączył się bezpośrednio z określonymi opcjami narodowymi i rozumieniem „ruskości”. Współcześnie wśród Rusinów Karpackich, również Łemków, chęć kodyfikacji dialektów Rusińskich, bądź posługiwanie się językiem ukraińskim - z opieką nad „ukraińską mową łemkowską” jako świadectwem bogactwa folkloru - jest sprawą zasadniczą w postawach etniczno-narodowych. Dodajmy, że w świadomości mieszkańców Rusi Podkarpackiej, Preszowszczyzny i Łemkowszczyzny tkwi przeświadczenie o oryginalności własnego języka.
Pokazują to choćby współczesne badania Ewy Michny



"Łemkowie w historii i kulturze Karpat".
   Łemkowie, poprzez swoją odrębność, język, religię, zwyczaje, muzykę, stroje stworzyli bogatą kulturę, która nadała im wyrazisty charakter i odróżniła od innych grup etnicznych. Na wystawie będzie można zapoznać się z ich życiem codziennym, kulturą i sztuką. Oprócz tradycyjnych wyrobów rzemieślniczych używanych w gospodarstwie zaprezentowany zostanie strój łemkowski, tradycje wyrobu tkani, hafciarstwo, koronkarstwo czy tradycyjne ozdoby i biżuteria.
   Łemkowski folklor cechowała duża różnorodność, czego przykładem będzie bardzo bogata twórczość lokalnych gawędziarzy z dominującymi w niej pieśniami lirycznymi, obrzędowymi i historycznymi. Słuchając muzyki łemkowskiej będzie można przeczytać wybrane legendy, baśnie, opowieści historyczne, a także przysłowia, przypowieści, wiersze, przekazywane z ust do ust przez pokolenia.
   Ważnym elementem w życiu Łemków była również religia. Pomimo wielu dziejowych tragedii, które niejednokrotnie uniemożliwiały praktykowanie w swojej wierze, pozostali oni wierni wschodniemu obrządkowi, nabożeństwom w języku cerkiewno słowiańskim i "staremu stylowi", czyli kalendarzowi juliańskiemu.
   Na wystawie zaprezentowane zostaną ikony oraz ornaty zachowane z nieistniejącej już cerkwi w Zyndranowej.
Współcześnie Łemkowie stanowią grupę ludności zróżnicowaną pod względem społecznym, religijnym i narodowym. Kultywują tradycję przodków oraz rozwijają własną kulturę i sztukę.
Marta Rymar  



Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej.
W Zyndranowej, w oryginalnej zagrodzie łemkowskiej z 1860 roku należącej do Teodora Gocza, 17 sierpnia 1968 roku zainicjowała swoją działalność Izba Pamiątek Kultury Łemkowskiej, gdzie przez lata gromadzono przedmioty związane z historią i kulturą Łemków. W skład ekspozycji wchodziły początkowo „chyża" oraz „koniusznia". W chyży eksponowano oryginalne, stare meble, przedmioty codziennego użytku, narzędzia gospodarskie, naczynia, stroje ludowe itp.
W „koniuszni" urządzono wystawę, nawiązującą do krwawej bitwy dukielskiej.
Dzięki uporowi i ofiarności Teodora Gocza i społeczności łemkowskiej, izba pamiątek przekształcona została w muzeum - skansen. 29 kwietnia 1983 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję o wpisaniu zagrody muzealnej w Zyndranowej jako dobra kultury do rejestru zabytków.
Obecnie w skład zagrody muzealnej wchodzą: chałupa mieszkalno-gospodarcza (chyża), studnia z żurawiem, koniusznia, chlewik, świetlica, wiatrak, kaplica, kuźnia cygańska, konstrukcja piły trackiej, pomniki ku czci ofiar Tallerhofu i obozu w Jaworznie. Wewnątrz zabudowań obejrzeć można oryginalne wyposażenie: narzędzia rolnicze, meble, wyroby rzemiosła, stroje, dzieła sztuki ludowej, pamiątki z I i II wojny światowej. W świetlicy prezentowana jest sztuka łemkowska, a wokół zagrody rzeźby będące efektem organizowanych w muzeum plenerów. Niedaleko muzeum znajduje się stara chata żydowska, gdzie urządzona została ekspozycja judaików.



Obecnie w skład ekspozycji muzealnej wchodzą:

Chyża – zbudowana w 1860 roku (do 1901 roku jako chałupa kurna): Sień – prezentowane są tu przedmioty codziennego użytku, m.in. żarna, wagi, narzędzia stolarskie; Izba – stare meble, piec z kapą i zapieckiem, naczynia gliniane i żeliwne, stroje ludowe, sprzęt kuchenny; Kancelaria pisarza wiejskiego – stare banknoty i monety, dokumenty, zdjęcia; Przybudówka – wystawa pisanek, w większości prace Aleksandry Hryńczuk-Polańskiej z Łabowej oraz Anny Buriak z Olchowca; Komora – sztuka cerkiewna, ikony, elementy wyposażenia, krzyże; Stajnia – ekspozycja pasterska oraz rzemiosło tkackie; Boisko – wystawa narzędzi i sprzętu rolniczego.
Koniusznia – zgromadzono militaria z czasów I i II wojen światowych. Świetlica wiejska – pełni funkcje wystawowe (malarstwo, rzeźba), znajduje się tutaj również biuro Muzeum z bogatym zestawem publikacji. Jedno z pomieszczeń zajmuje biblioteka. Kuźnia – pochodzi z Zyndranowej, wewnątrz palenisko z miechem, kowadło i zestaw narzędzi kowalskich. Kaplica – rekonstrukcja typowej łemkowskiej kaplicy z XIX/XX wieku, wewnątrz ołtarzyk z figurami i obrazami świętych. Wiatrak – przeniesiony z Wapiennego, posiada kompletny mechanizm. Mała karczma – prowadziła m.in. wyszynk piwa, klientów obsługiwano przez okienko z ladą. Chlewik na świnie, owce i kury – obecnie pełni rolę magazynku na sprzęt gospodarski.
opracował Zakapior
foto (zakapior)



Zyndranowa muzeum kultury Łemkowskiej

- wiatrak

- stara chata żydowska z ekspozycją judaików.

... photo...

Daliowa - fot. Zakapior

Odwiedzaj...


==================
Śladami historii...
zwiedzaj;
Podkarpacki szlak architektury drewnianej,
==================


==================
Zapraszamy

==================
Śladami historii...
odwiedzaj skanseny
w;
Kalwarii Pacławskiej,
Kolbuszowej,
Markowej,

Przeworsku,
Pruchniku,
Mrzygłodzie,

Jaśliskach,
Sanoku,
Zyndranowej.
==================




Markowa
skansen



Przeworsk




Mrzygłód


Jaśliska








Zyndranowa
skansen
-
Muzeum Kultury Łemkowskiej