Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...

Śladami historii...
... tu też należy być...
==================
Svidník

Ekspozycja Etnograficzna w plenerze,
Słowackie Muzeum Narodowe - Kultury Ukraińskiej.




==================
Śladami historii...
Lwów
skansen.


PODKARPACKI Szlak Architektury Dewnianej


Chyrowa - fot. Wiesław Gargała

Artykuły
... skansen w Kolbuszowej...
Opublikowano 25.12.2009

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

   Zorganizowanie skansenu powierzono Muzeum Regionalnemu Lasowiaków, funkcjonującemu w Kolbuszowej od 1959 roku. Była to wówczas placówka prowadzona społecznie, powołana do życia przez grono miejscowych działaczy - regionalistów, skupionych w Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Kultury i Przyrody im. J. Goslara. O prężnym działaniu tego muzeum świadczą zorganizowane liczne wystawy, konkursy o tematyce ludowej oraz dość duża ilość zebranych eksponatów z zakresu etnografii, archeologii i historii



   Większość obiektów aktualnie znajdujących się na terenie ekspozycji skansenowskiej była użytkowana aż  do chwili  przejęcia przez Muzeum. Ekspozycja we wnętrzach obiektów znajdujących się w Parku Etnograficznym ukazuje zróżnicowanie wyposażenia zagród rodzin wiejskich o różnym statusie majątkowym.
   Rozległy prastary las porastający niegdyś równinny teren pomiędzy Wisłą i Sanem i szerokim pasem wykraczający za lewy brzeg Sanu, zwany Puszczą Sandomierską, zamieszkuje grupa ludzka nazywająca się "Lesiokami". Tereny Puszczy stanowiły we wczesnym średniowieczu naturalną rubież graniczną pomiędzy królestwem polskim i księstwami ruskimi

Lasowiacy
   Musimy sobie, bowiem uświadomić, że niedostępny, gęsty las często porastający  bagna i tereny podmokłe, poprzecinany nieobliczalnymi rzekami, które kilka razy do roku zmieniały swoje koryta, a w porach wzmożonych opadów czy roztopów wiosennych rozlewały się na szerokość wielu kilometrów, liche skrawki wolnej od lasu i słabej jakościowo ziemi, utrudniona komunikacja z innymi ziemiami Polski i ich centrami gospodarczymi, nie były wielką zachętą do osadzania się tutaj rolników. Dlatego też w początkowym okresie rozwoju osadnictwa na omawianym  terenie Puszcza ściągała głównie niepokornych chłopów, uciekinierów z innych stron, którzy w pogoni za wolnością chronili się w nieprzebytych kniejach przed pańszczyzną, zbiegów ściganych przez prawo oraz jeńców wojennych, którzy pozostawali bez większego wyboru i byli osadzani tu z rozkazu królewskiego. Osadnictwo rolnicze posuwało się raczej wzdłuż żyznych dolin wielkich rzek Wisły i Sanu, płytko jedynie zagłębiając się w puszczę lub zajmowało wcześnie wytrzebione z  lasu tereny Płaskowyżu Kolbuszowskiego. Nieliczni osadnicy, którzy osiedlili się w głębi puszczy byli niemal odcięci od "świata", utrzymywali się prawie wyłącznie z bogactw naturalnych lasów i miejscowych wód. Oprócz łowiectwa i myślistwa zajmowali się głównie bartnictwem (hodowlą pszczół na potężnych, żywych drzewach zwanych barciami). Trudnili się również wytapianiem rudy darniowej i wszelakiego rodzaju przemysłami drzewnymi (wytapianiem smoły i mazi, wypalaniem węgla drzewnego). Z  czasem rabunkowa gospodarka leśna wydatnie zmniejszyła zasoby puszczy, powiększając jednocześnie tereny zdatne do osadnictwa rolniczego. Z konieczności wolni mieszkańcy Puszczy musieli zająć się hodowlą i rolnictwem. "Oczyszczone" z lasu tereny zajmowali też chłopi z innych, przeludnionych obszarów kraju. Zachęcała ich do tego świadomie prowadzona polityka Korony i prywatnych właścicieli zainteresowanych gospodarczym rozwojem omawianych terenów. Poprzez stworzenie dogodnych warunków (liczne przywileje, lata  zwolnień od pańszczyzny), starali się oni maksymalnie zintensyfikować procesy osadnicze w Puszczy.
   Nadal też nasiedlani byli jeńcy wojenni, zwłaszcza po licznych wojnach prowadzonych przez Polskę w XVI i XVII wieku. Wiek XIX to z kolei okres nasilenia zorganizowanego osadnictwa niemieckiego (tzw. kolonizacja józefińska - zorganizowana przez administrację cesarza Józefa II, mająca na celu podniesienie kultury gospodarczej i
 zgermanizowanie ziem pozyskanych przez Austrię po rozbiorach Polski). Tak więc Puszcza Sandomierska stała się tyglem, w którym mieszały się liczne nacje. Procentowo najliczniej reprezentowana była ludność polska z przeludnionego Mazowsza, ale i z zachodniej Małopolski, a także ruska, tatarska, szwedzka, litewska, wołoska i niemiecka. Powoli następująca asymilacja wszystkich wymienionych narodowości spowodowała wykształcenie nowej jakościowo, różniącej się w wielu dziedzinach gospodarki i kultury od innych, grupy ludzkiej. O jej odrębności, ale i dużej świadomości wspólnoty stanowi m. in. wspomniane wcześniej samookreślenie się nazwą "Lesioki" (Lasowiacy są jedną z nielicznych grup ludności zamieszkującej ziemie Polski, u której wykształciło się pojęcie własnej nazwy; używana obecnie dla potrzeb klasyfikacji etnograficznej nazwa "Lasowiacy" została wprowadzona do literatury pod koniec XIX wieku).

Rzeszowiacy
   W dolinie środkowego Wisłoka obejmującej dzisiejsze okolice Rzeszowa i Łańcuta krzyżowały się ważne, średniowieczne
 szlaki handlowe prowadzące z Krakowa przez Lwów do Kijowa oraz z Sandomierza przez kotliny karpackie na Węgry. Okoliczności te z pewnością w dużej mierze zdecydowały o znaczeniu tych ziem dla procesów osadniczych na przełomie I i II tysiąclecia. Ta część Małopolski była w przeszłości terenem sporów międzyplemiennych, przyczyną niepokojów i lokalnych konfliktów. Swoje wpływy próbowali tu bowiem umacniać kniaziowie ruscy i książęta polscy. Trudna do ustalenia, często zmieniająca swój bieg granica polsko-ruska  wyznaczona została w XII wieku linią środkowego biegu Wisłoka.
   Z chwilą zajęcia Rusi Halickiej w 1340 roku przez Kazimierza Wielkiego, na ziemie dzisiejszych Rzeszowiaków napływać zaczęły grupy kolonistów rekrutujących się z ziem Królestwa i Europy zachodniej (wschodnie ziemie niemieckie). Z terenów północnych - z Mazowsza, w górę dolin wielkich rzek wędrowała ludność polska, w miarę jednorodna etnicznie ludność napływała także z okolic Krakowa. Z zachodnich terenów przygranicznych i z Saksonii wędrowała
 ludność niemiecka z rzadka zasilana osadnikami pochodzenia słowiańskiego. Osiedleniu sprzyjała polityka władcy polskiego, zmierzająca do gospodarczego ożywienia nowo przyłączonych ziem (lata wolnizny i inne przywileje).
   Rzeszowiacy to niewielka grupa o lokalnym charakterze, jej siedziby zostały rozlokowane wzdłuż szerokiego pasa żyznych ziem położonych wzdłuż osi Rzeszów - Łańcut - Przeworsk, a ściślej określone dopiero po II wojnie światowej. Nazwę „Rzeszowiacy” po raz pierwszy zastosował w literaturze naukowej Jan Stanisław Bystroń na określenie grupy ludności mianowanej od Rzeszowa stanowiącego swoiste centrum dla określonej okolicy.
opracował Bohdan Zhukiewicz, Zakapior
źródło - przewodnik Skansen w Kolbuszowej
foto (zakapior)
więcej zdjęć w galeri

... photo...

Daliowa - fot. Zakapior

Odwiedzaj...


==================
Śladami historii...
zwiedzaj;
Podkarpacki szlak architektury drewnianej,
==================


==================
Zapraszamy

==================
Śladami historii...
odwiedzaj skanseny
w;
Kalwarii Pacławskiej,
Kolbuszowej,
Markowej,

Przeworsku,
Pruchniku,
Mrzygłodzie,

Jaśliskach,
Sanoku,
Zyndranowej.
==================




Markowa
skansen



Przeworsk




Mrzygłód


Jaśliska








Zyndranowa
skansen
-
Muzeum Kultury Łemkowskiej