Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...

Śladami historii...
... tu też należy być...
==================
Svidník

Ekspozycja Etnograficzna w plenerze,
Słowackie Muzeum Narodowe - Kultury Ukraińskiej.




==================
Śladami historii...
Lwów
skansen.


PODKARPACKI Szlak Architektury Dewnianej


Chyrowa - fot. Wiesław Gargała

Artykuły
wędrujemy z... Lutczy przez Krosno, Czerteż, do Domarzdza i Golcowej...
Opublikowano 25.05.2009

Lutcza
   Kościół filialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wzniesiony został w II połowie XV wieku (około roku 1464). Rozbudowany  w XVI między innymi o murowaną zakrystię, a także prawdopodobnie w XVII (budowa wieży, wzmocnienie ścian lisicami). W 1670 kościół został częściowo zniszczony pożarem, odbudowany i odnowiony dopiero po roku 1722.
   Drewniany, jednonawowy konstrukcji zrębowej. Orientowany, zbudowany w tradycji późnogotyckiej, zatartej przez kolejne przebudowy. Prezbiterium mniejsze od nawy, zamknięte trójbocznie z murowaną, boczną zakrystią. Kruchta z boku nawy i od  frontu (część dawnej wieży). Dach dwu kalenicowy, kryty gontem z sześcioboczną wieżyczką na sygnaturkę Zwieńczoną hełmem blaszanym, ostrosłupowym z podwójną latarnią. Wewnątrz strop płaski z fasetą, wspólny dla nawy i prezbiterium z zaskrzynieniami w nawie, wsparty na dwóch słupach. Belka tęczowa z krucyfiksem wczesnobarokowym z XVII. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach z barokowym prospektem organowym i parapetem o prostej linii, ozdobionym malowidłami z XIX, Ucieczka do Egiptu, Zaślubiny MB i Nawiedzenie Świętej Elżbiety. Okna o bogatym wykroju ciesielskim, wycięte w ośli grzbiet. W prezbiterium okno w kształcie czworo liścia. Ołtarz główny, ambona i konfesjonały barokowe z XVIII. Dwa ołtarze boczne neobarokowe i dwie ławki z XIX. Chrzcielnica z XVII. Dzwonnica murowana typu parawanowego.
fot. Witold Wieszczek, Zakapior


Bonarówka
   Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Przeświętej Bogarodzicy z I połowy XVII wieku.
    W roku 1841 przebudowała ją miejscowa ludność pod kierownictwem cieśli Jana Liski. W 1945 została przemianowana na kościół filialny parafii rzymskokatolickiej w Żyznowie. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany, ale po remoncie zrębu ścian w latach 1993–1996 odzyskał pierwotny, jednorodny wygląd.
   Jest to budowla orientowana konstrukcji zrębowej z wieżą słupową. Ściany wzmocnione lisicami, pokryte gontem. Bryła trójdzielna: składa się z zamkniętego trójbocznie prezbiterium, nawy i babińca, do którego w końcu XIX dostawiono wieżę kryjącą babiniec z obszernym przedsionkiem. Do prezbiterium (wybudowanego z drzewa pochodzącego z wcześniejszej XVII-wiecznej cerkwi) dobudowano dwie zakrystie. Wieża w całości została obita gontem, a namiotowy dach również wieńczy hełm. Podmurówkę osłania gontowy fartuch.
    Wnętrze cerkwi zdobi figuralno-ornamentalna polichromia ścienna wykonana w 1898 przez Pawła Bogdańskiego. W 1933 przemalowano ją w prezbiterium, autorem nowych malowideł był Paweł Zaporowski pochodzący z Ukrainy. W latach 1997 - 2004 staraniem proboszcza ks. Stanisława Piątka wykonano gruntowny remont wnętrza, przywracając niektóre historyczne elementy architektury oraz przeprowadzono konserwację polichromii.
   Wewnątrz zachowana polichromia figuralna, resztki ikonostasu (pod wieżą XVIII) z dwiema ikonami, malowanymi na desce: „Ofiarowanie Marii w świątyni” (XVII) i „Matka Boska Opieki” (XVIII), rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego (XVII), pod wieżą; krucyfiks ludowy z XIX umieszczony w prezbiterium (kruchcie), ambona (XIX), dzwonek przy drzwiach do zakrystii (1855), ornat rzymski (1655 rok). Warto zobaczyć ikonę Pieta oraz Namiestnej Pokrow znajdujących się w prawym bocznym ołtarzu.


Krosno
   Drewniany Kościółek filialny św. Wojciecha ufundowany około roku 1460 (połowa XV wieku) na tak zwanym Przedmieściu Górnym. Konsekrowany  w 1460 przez biskupa przemyskiego Mikołaja Błażejowskiego pod wezwaniem śś. Jerzego, Wojciecha, Walentego, Dziesięciu Tysięcy Męczenników, Małgorzaty, Heleny i Zofii.
   Świątynia jest orientowana, jednonawowa, zbudowana w konstrukcji zrębowej na kamiennym podmurowaniu. W latach 1855 - 1856  przeprowadzono jej remont, a następnie w 1903 gruntownie przebudowano według projektu architekta Tadeusza Stryjeńskiego. W wyniku restauracji utraciła swój pierwotny charakter. Wymieniono wówczas podmurowanie, wieńce ścian, konstrukcję dachu i stropów, ściany obustronnie oszalowano deskami. Wzniesiono nową wieżyczkę na sygnaturkę, a dach pokryto blachą. Od strony zachodniej dobudowano kruchtę.
Wyposażenie wnętrza z XIX wieku.
  
Na uwagę zasługuje manierystyczny ołtarz główny w formie tryptyku z początku XVII, gruntownie  przekształcony w 1903. W polu środkowym przedstawione jest ukrzyżowanie, na skrzydłach św. Wojciech i św. Stanisław. Ponadto znajdują się tu dwie barokowe nastawy ołtarzowe wykonane przez krośnieńskich snycerzy, a przeniesione tutaj z krośnieńskiej fary w 1785. Mają one kształt owalnych akantowych glorii podtrzymywanych przez pary aniołów. Lewy jest pod wezwaniem św. Wojciecha, prawy św. Rozalii. Uwagę zwracają również trzy rzeźby: późnogotycka św. Zofii z XVI, późnorenesansowa Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z XVI oraz gotycka św. Wojciecha z połowy XV.
   Według legendy w miejscu, w którym wznosi się kościół odpoczywał bądź też wygłaszał kazanie św. Wojciech w czasie swojej podróży z Pragi do Gniezna.



Klimkówka
    Kościół parafialny pod wezwaniem św. Michała Archanioła wzniesiony w 1854 roku według projektu miejscowego majstra ciesielskiego Floriana Waisa. Przebudowany i remontowany w II połowie XIX wieku i początkiem XX wieku. Wnętrze ozdobione secesyjną polichromią z 1906 roku autorstwa iwonickiego malarza Tadeusza Popiela. Obiekt oparty na tradycyjnej dla świątyń drewnianych konstrukcji, w swej formie i rozplanowaniu nawiązuje do murowanej fary w Rymanowie.


Jaćmierz
    Kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wzniesiony został w XVII wieku. Zniszczony przez pożar w 1737 roku, został, odnowiony i przebudowany w 1760. Rozbudowa objęła między innymi: wzniesienie dwóch wież i kruchty w fasadzie zachodniej, powiększenie zakrystii, wydzielenie trzech naw we wnętrzu. W XIX dobudowano do nawy dwie kaplice tworzące rodzaj transeptu. Kościół w Jaćmierzu jest jednym z nielicznych dwuwieżowych kościołów drewnianych naśladujących architekturę murowaną.

Czerteż
   Cerkiew parafialna greckokatolicka prawdopodobnie zbudowana w 1742 roku jako trójkopułowa, przekształcona około XIX wieku Dzwonnica wzniesiona w 1887. We wnętrzu zachowane pozostałości polichromii.
Zespoł cerkiewny w Czerteżu
    Pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego jest jedną z najstarszych i najpiękniejszych świątyń w Polsce.
   Datę lokacji Czerteża można określić na podstawie analizy toponomastycznej. Nazwa jest pochodzenia ruskiego i oznacza teren uzyskany w drodze karczunku, dlatego można przyjąć, że wieś założono na tak zwanym "surowym korzeniu" w wyniku szeroko zakrojonej akcji osadniczej książąt ruskich rezydujących w Sanoku.
   Była to zapewne książęca osada służebna, leżąca w niedalekim sąsiedztwie grodu sanockiego, który jako centrum  administracyjno - gospodarcze i militarne odgrywał już istotną rolę od połowy XII pomimo, że prawa miejskie otrzymał dopiero w roku 1339.
   W związku z tym za czas powstania Czerteża można przyjąć schyłek XII jednakże przed 1340, to znaczy datą zajęcia Rusi Czerwonej przez Kazimierza Wielkiego.
   Daty erekcji parafii w Czerteżu, jednej z najstarszych na ziemi sanockiej, nie znamy. Najstarsza wzmianka źródłowa o istnieniu popostwa pochodzi z 1448.
    Obecnie istniejąca cerkiew została zbudowana z inicjatywy miejscowego proboszcza ks. Jana Pacławskiego. W odróżnieniu od typowego planu trójprzestrzennego, cerkiew posiada wyjątkowo usytuowaną zakrystię. Zazwyczaj niewielką umieszczano przy północnej ścianie prezbiterium, przy czym tworzyły je od strony przeciwnej - od południa, składziki. Umieszczenie zakrystii na osi budynku, przy wschodniej ścianie, występuje sporadycznie.
   Nie jest to pierwotna cerkiew. W miejscowości tej zapewne wcześniej istniał niejedna świątynia, co wynikać może nie tylko z dużej rozpiętości czasu pomiędzy najstarszą wiadomością o istnieniu parafii z XV, lecz przede wszystkim z uwagi na częstotliwość najazdów tatarskich, które aż do XVIII nękały ziemię sanocką, na przykład najazd w 1624 bardzo zniszczył i wyludnił wsie leżące w okolicach Sanoka.
    Prawdopodobnie w czasie tego najazdu uległa zniszczeniu pierwotna cerkiew, którą zastąpiono nową, odbudowaną, pochodzącą z XVIII. O jej istnieniu wnioskować można między innymi na podstawie analizy najstarszego elementu wyposażenia obecnej cerkwi, to jest fragmentu obramienia ikony z dekoracją o charakterze późnorenesansowym, zapewne w XVII. Została ona wmontowana wtórnie do ikonostasu jako zwieńczenie carskich wrót, od strony prezbiterium. Najstarsza ikona pochodzi z 1691 (Deesis).
   Represje wobec grekokatolików po 1947 objęła również parafię w Czerteżu która została zlikwidowana. Cerkiew pozostawiona bez opieki, niszczała. Jednaj jej wyjątkowa architektura ocaliła ją od całkowitego zniszczenia. W latach 60-tych XX wykonano remont cerkwi.
Ikonostas został zdeponowany w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku.

Jurowce
    Dawna cerkiew parafialna greckokatolicka pod wezwaniem św. Jerzego, (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki) pod wezwaniem śś. Piotra i Pawła, wzniesiona w roku 1873 o konstrukcji słupowej. Obok cerkwi dzwonnica z 1905 roku. W 1924 do prezbiterium od strony południowej dobudowano boczną kaplicę.

Humniska
    Kościół parafialny pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa wzniesiony w XV wieku (możliwe, że z roku 1408). Wielokrotnie  remontowany. Drewniany, jednonawowy konstrukcji zrębowej. Orientowany, zbudowany na planie krzyża w stylu gotyckim. Ramiona boczne tworzące transeptu z kaplic po bokach nawy, zamkniętych trójbocznie o kalenicy niższej od nawy. Prezbiterium mniejsze od nawy, zamknięte trójbocznie z boczną murowaną zakrystią. Kruchta od frontu nawy i dwie mniejsze po bokach kaplic. Dach jedno kalenicowy, kryty blachą miedzianą z wieżyczką na sygnaturkę. Zwieńczoną cebulastym hełmem blaszanym z latarnią. Dachy kaplic zwieńczone małymi wieżyczkami. Świątynia otoczona w przyziemiu fartuchem gontowym. Wewnątrz stropy płaskie. Chór muzyczny wsparty na czterech słupach. Ściana tęczowa o łuku półkolistym z belką tęczową z barokowym krucyfiksem z XVII. Polichromia z 1932, autorstwa Włodzimierza  Lisowskiego. Późnorenesansowy ołtarz główny XVII. Cztery późnobarokowe ołtarze boczne XVIII. Ambona barokowa z 1717. Gotyckie, kamienne: chrzcielnica i kropielnica XVI. Przebudowany w latach 1898-1900 (między innymi przedłużenie nawy, dobudowa kaplicy i krucht, przebudowa dachów z częściowym zachowaniem pierwotnej storczykowej wieży).
   Jest przykładem jednego z najstarszych zachowanych drewnianych kościołów w Polsce, reprezentując rzadki przykład rozplanowania - korpus nawowy o szerokości równej prezbiterium, z zachowanymi reliktami płytkich aneksów transeptowych.


Jasienica Rosielna
    Kościół parafialny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny zbudowany w 1770 roku z fundacji Ignacego Załuskiego dziedzica Jasienicy oraz jego żony Marianny z Dębińskich. Wnętrze dekorowane polichromią iluzjonistyczną z 1870 roku wykonaną przez Jana Tabińskiego, przemalowaną w 1930 roku. Ta późnobarokowa świątynia należy do nielicznych kościołów drewnianych z dwuwieżową fasadą zachodnią nawiązującą do architektury murowanej.

Domaradz
   Świątynia należy do najstarszych drewnianych kościołów w Polsce.
    Kościół pod wezwaniem Świętego Mikołaja z 2 połowy XV wieku (około roku 1485). W XVII dobudowa wieży i podcieni. Remontowany w XVIII - ułożenie kamiennej posadzki, wzniesienie prospektu organowego. Przebudowany w 1878 - zlikwidowano zaskrzynienia, przedłużeno nawę i podział na trzy nawy. W 1906 dobudowa kruchty, wniesiono wieżyczkę na sygnaturkę, rozebranie podcieni. Remontowany w 1936 zamiana gontu na blachę i latach 60.
W 1887 roku kościół ozdobiono polichromią.
    Drewniany jednonawowy, konstrukcji zrębowej. Orientowany, zbudowany w stylu późnogotyckim z drewna modrzewiowego i jodłowego. Mniejsze prezbiterium od nawy, zamknięte trójbocznie z boczną zakrystią i krucyfiksem z XVII, umieszczonym na zewnątrz. Kruchty od frontu i z boku nawy. Dach jedno kalenicowy, kryty blachą z wieżyczką na sygnaturkę. Zwieńczoną blaszanym hełmem ostrosłupowym z latarnią. Stropy płaskie wsparte na czterech słupach, a chór muzyczny z organami na dwóch. Ściana tęczowa o prostokątnym wykroju z belką tęczową na której barokowy krucyfiks z XVIII. Polichromia eklektyczna z 1887. Przedstawienie sklepienia niebieskiego. Ołtarz główny eklektyczny z 1912. Ołtarze boczne i ambona barokowe z XVII. Konfesjonały późnobarokowe z XVIII. Chrzcielnica kamienna, późnogotycka XV wiek z pokrywą drewnianą rok 1720. Kościół posiada krypty pod prezbiterium. Dzwonnica drewniana projekt Stanisława Grosse (1936) dzwon gotyckim (1524). Czworoboczna, o ścianach zwężających się ku górze z izbicą otwartą, kryta dachem namiotowym, blaszanym o wysokości 15 m.


Golcowa
   Nie jest znany dokładny czas budowy kościoła.
    Według jednych źródeł jego powstanie wiązać można po lokacji wsi z uposażeniem parafii przez bpa Piotra Chrząstowskiego w 1448 roku zaś według innych z faktem potwierdzenia fundacji przez bpa Piotra z Bnina Moszyńskiego w II połowie XV wieku (prawdopodobnie w roku 1482).
   Według bardzo starego aktu na pergaminie umieszczonego w zakrystii, kościół był wybudowany około 1448 (circa Annum 1448) pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Barbary Męczenniczki, a konsekrowany według tegoż aktu przez bpa Wojciecha Baranowskiego w pierwszą niedzielę po św. Franciszku z Asyżu w 1589.
   Budowy nowego podjęto się z inicjatywy biskupa Jana Kazimirskiego, który to w 1485 przekazał fundusze z przeznaczeniem na naprawę starej, bądź też budowę nowej świątyni.
    Jest to kościół drewniany w stylu gotyckim, zbudowany z drzewa modrzewiowego. Przy jego budowie zastosowano system więźbowo - zaskrzynieniowo - zaczepowy należący do najstarszych typów konstrukcyjnych kościołów drewnianych.
   Kościół w późniejszych wiekach poddawany był kilku gruntownym przebudowom, w wyniku których zatracił część cech stylowych.
   Między innymi w drugiej połowie XIX wieku, około 1872 roku rozebrano drewniane podcienia okalające budynek z trzech stron - tak zwane soboty, obito go dookoła deskami, dźwignięto kościół o jedną podwalinę, wybudowano wieżyczkę na sygnaturkę, przedłużono nawę, wnętrze korpusu podzielono na trzy nawy .
    Gruntownej przebudowy dokonano w latach 1885-87, kiedy to przedłużono nawę o 16 łokci (9,60 m) w kierunku zachodnim, gontowe pokrycie dachów zastąpiono blachą, a we wnętrzu wprowadzono podział na trzy nawy za pomocą dwóch rzędów drewnianych słupów oraz dobudowano kruchty.
   Wnętrze pokryte XIX-wieczną polichromią pędzla Jana Tabińskiego. Należy do najstarszych obiektów późnogotyckiej architektury drewnianej w Małopolsce.

Opracował Bohdan Zhukiewicz
fot. Jan, Krzysztof, Bohdan Zhukiewicz, (bo, zakapior)

... photo...

Daliowa - fot. Zakapior

Odwiedzaj...


==================
Śladami historii...
zwiedzaj;
Podkarpacki szlak architektury drewnianej,
==================


==================
Zapraszamy

==================
Śladami historii...
odwiedzaj skanseny
w;
Kalwarii Pacławskiej,
Kolbuszowej,
Markowej,

Przeworsku,
Pruchniku,
Mrzygłodzie,

Jaśliskach,
Sanoku,
Zyndranowej.
==================




Markowa
skansen



Przeworsk




Mrzygłód


Jaśliska








Zyndranowa
skansen
-
Muzeum Kultury Łemkowskiej