Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...

Śladami historii...
... tu też należy być...
==================
Svidník

Ekspozycja Etnograficzna w plenerze,
Słowackie Muzeum Narodowe - Kultury Ukraińskiej.




==================
Śladami historii...
Lwów
skansen.


PODKARPACKI Szlak Architektury Dewnianej


Chyrowa - fot. Wiesław Gargała

Artykuły
Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej...
Opublikowano 15.12.2009



... architektura Lasowiaków...

    Ściany budynków, zarówno mieszkalnych jak i gospodarczych, były robione z połówek pni lub pni przycinanych na grube belki. Jest to tzw. konstrukcja zrębowa, w narożnikach zwęgłowana. Konstrukcja zrębowa była i jest panująca na całym obszarze Puszczy Sandomierskiej. Budynki przykrywano dachami czterospadowymi. Był to zwyczaj powszechny, a dach dwuspadowy ze szczytami szalowanymi deskami rozpowszechnił się dopiero po I wojnie światowej, co było też powiązane  z wprowadzeniem jako pokrycia dachu dachówki, niemniej najpopularniejszym materiałem pozostawała słoma. Mniejsze budynki, i to raczej przemysłowe, jak kuźnie, kryto dranicami, czyli długimi, specjalnie przycinanymi deskami. Wygląd lasowiackich chałup i budynków gospodarczych, jak stodoły, stajnie, obory czy spichlerze jest architektonicznie dosyć zbliżony. Pewnego rodzaju monotonię w zewnętrznym wyglądzie przełamuje tzw. chałupa z wnęką powstałą przez skrócenie długości sieni z miejscowości Wrzawy k/Tarnobrzega, datowana na rok 1866. Innym, równie ciekawym i odróżniającym się konstrukcyjnie od pozostałych budynkiem jest chałupa z podcieniem narożnym z Brzózy Stadnickiej. Podcień powstał w tym przypadku przez skrócenie długości sieni i jednej z izb.
    Mniej więcej w połowie sektora znajduje się zagroda (w budowie), której architektura odbiega od wzorów lasowiackich. Budynek mieszkalny usytuowany jest szczytem do drogi i połączony drugą ścianą szczytową z budynkiem gospodarczym, a całość przykryto dachówką. Działkę siedliskową zamyka stodoła o ścianach plecionych z wikliny, również kryta dachówką. Ta zagroda to przykład budownictwa z okresu tzw. kolonizacji józefińskiej, która na tym terenie miała miejsce w XVIII/XIX wieku. Powstały w ten sposób albo wyodrębnione części wsi, albo pojedyncze zagrody, lokowane między istniejącą już wcześniej zabudową miejscową. Opisywane tu obiekty to zagroda józefińska z Bożej Woli (dawna Kolonia Goleszów), czyli z okolic Mielca.
    Wszystkie budynki, zarówno mieszkalne jak i gospodarcze są zestawione w zagrody otoczone płotami, a samotnie stoją tylko obiekty przemysłu wiejskiego lub użytku ogólnego i te pokryto gontem albo blachą. Na granicy dwóch sektorów, a więc niejako w centrum wsi po jednej stronie drogi stoi szkoła, naprzeciwko kościół (w fazie wyposażania), nieco dalej również po obydwu stronach drogi kuźnia i karczma.

... architektura Rzeszowiaków...
    Ogólnie rzecz biorąc, budynki Rzeszowiaków są duże i wysokie, można by rzec, że te najbogatsze prawie monumentalne (oczywiście w kategoriach wiejskich). Idzie za tym zdecydowanie lepsze i wygodniejsze dla użytkowników rozplanowanie przestrzeni wewnętrznej. Dzieli się ona na tzw. półtoratrakt albo dwutrakt, kiedy u Lasowiaków był to jednotrakt i co najwyżej półtoratrakt. W praktyce taki podział oznacza, że przez całą szerokość chałupy biegnie sień (często przelotowa), po jej jednej stronie znajdują się dwie izby, a po drugiej symetrycznie dwie komory lub komora i np. stajnia. Takie rozplanowanie występuje zarówno u bogatszych, jak i biedniejszych gospodarzy. To, co zdecydowanie wyróżnia architekturę Rzeszowiaków, to budownictwo przysłupowe, dodatkowo powiązane z tzw. zagrodą okólną (lub z „rynkiem”), a więc rodzajem wewnętrznej przestrzeni, ograniczonej budynkami i wysokimi parkanami. W kolbuszowskim skansenie można oglądać dwie zagrody z m. Markowa, stanowiące przykład tego typu budownictwa i jednocześnie przykład ewoluowania samej formy zagrody okólnej. Budownictwo  przysłupowe charakteryzuje się zrębową konstrukcją ścian i więźbą dachową opartą na tzw. słupach przyściennych. Słupy są umieszczone na zewnątrz przy miejscach zwęgłowań – zarówno przy narożnikach budynku, jak i przy połączeniach ścian działowych z zewnętrznymi. Taki sposób budowania pozwala na przeniesienie ciężaru dachu na słupy, a nie na ściany zrębu. Budynki zestawione są w czworobok, którego dwa boki to chałupa i budynki inwentarskie, a jeden lub dwa pozostałe boki to wysoki parkan z bramą wjazdową i furtką. Na środku takiej zamkniętej przestrzeni zawsze znajdował się gnojownik. Nowsza wersja zagrody okólnej to czworobok niepełny z odsuniętymi budynkami gospodarczymi. W Parku Etnograficznym ten typ prezentuje tzw. zagroda Szylarów z Markowej, gdzie w odsuniętej części znajduje się duża stodoła, spichlerz piętrowy i maneż kieratowy, a całość jest otoczona płotem sztachetowym. Budownictwo przysłupowe w powiązaniu z zagrodą okólną występuje w okolicach Łańcuta i Przeworska i jest pozostałością po osadnictwie niemieckim.
    Wszystkie wnętrza obiektów w kolbuszowskim skansenie są urządzone z jak największą dozą autentyzmu. Pokazują w ten sposób różne aspekty życia codziennego i świątecznego Lasowiaków i Rzeszowiaków, uwzględniając przy tym występujące na dawnej wsi zróżnicowanie majątkowe i społeczne. Losy rodziny, jej podstawowe zajęcia rolnicze i ewentualne zajęcia dodatkowe nałożono na obraz całego gospodarstwa. Zwiedzający ma w ten sposób możliwość zerknięcia w przeszłość wsi i przynajmniej częściowego poczucia jej klimatu. Pomagają mu w tym liczne imprezy folklorystyczne i warsztaty tematyczne, organizowane z udziałem twórców ludowych na terenie Parku Etnograficznego.
   Bardziej wyczerpujące informacje o Muzeum, skansenie, imprezach i warsztatach można znaleźć na stronie
www.muzeumkolbuszowa.pl
Mirosław Górski

... photo...

Daliowa - fot. Zakapior

Odwiedzaj...


==================
Śladami historii...
zwiedzaj;
Podkarpacki szlak architektury drewnianej,
==================


==================
Zapraszamy

==================
Śladami historii...
odwiedzaj skanseny
w;
Kalwarii Pacławskiej,
Kolbuszowej,
Markowej,

Przeworsku,
Pruchniku,
Mrzygłodzie,

Jaśliskach,
Sanoku,
Zyndranowej.
==================




Markowa
skansen



Przeworsk




Mrzygłód


Jaśliska








Zyndranowa
skansen
-
Muzeum Kultury Łemkowskiej