Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...

Śladami historii...
... tu też należy być...
==================
Svidník

Ekspozycja Etnograficzna w plenerze,
Słowackie Muzeum Narodowe - Kultury Ukraińskiej.




==================
Śladami historii...
Lwów
skansen.


PODKARPACKI Szlak Architektury Dewnianej


Chyrowa - fot. Wiesław Gargała

Artykuły
Zabudowa drewniana i nie tylko w Pruchniku i Przeworsku...
Opublikowano 25.07.2009

Pruchnik


   Obecnie w Pruchniku można spotkać wiele zabytkowych domów głównie przy ulicy Kańczudzkiej i w Rynku. Niektóre z nich zostały odbudowane w całości z zachowaniem pierwotnego wyglądu. Pruchnickie domy były budowane w konstrukcji wieńcowej, sumikowo- łątkowej a czasami w systemie mieszanym wieńcowo-słupowym zwanym przysłupowym. Ściany domów wykonane są z ociosanych bierwion (jest to drewno okrągłe ociosane albo przetarte) albo z półokrąglaków. Niektóre posiadają między słupami balustrady wycinane w rozmaite wzory. Słupy wspierające podcienia są staranie uformowane, różnego kształtu a czasem rzeźbione.
   Na trasie spaceru wokół Rynku znajduje się liczący około 300 lat budynek „Galerii pod Gątem”, całkowicie przeniesiony z ulicy Kańczudzkiej. Można obejrzeć w nim stare fotografie, małą galerię sztuki. W części drugiej osoby niepełnosprawne ze Środowiskowego Domu Samopomocy prowadzą herbaciarnię oraz eksponują swoje prace powstałe na zajęciach terapeutycznych.




   Graniaste słupy - obeliska czworobocznej podstawie z czasów najazdów tatarskich. Pełniły one rolę tzw. wici. W razie zbliżającego się wroga zapalano na nich smołę, alarmując o niebezpieczeństwie. Jeden z nich znajduje się na górze Iwa, drugi na prywatnej posesji w Pruchniku przy ulicy ks. Bronisława Markiewicza.


   Muzeum Parafialne - dawna kościelniówka budynek drewniany zbudowany w 1890 konstrukcji wieńcowej na rzucie prostokąta, na wysokiej podmurówce z kamienia i cegły, z podcieniem narożnym wspartym na czterech bogato rzeźbionych słupach. W muzeum mieszczą się dwie izby: w jednej znajdują się zabytkowe sprzęty oraz dokumenty dotyczące Pruchnika i okolic, druga poświęcona postaci błogosławionego księdza Bronisława Markiewicza.


   Cerkiew Greckokatolicka pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Hawłowicach - małej wiosce położonej w odległości 2 km na północny-wschód od Pruchnika. Świątynia powstała na przełomie XVII i XVIII jest drewniana, pokryta blachą. We wnętrzu ikonostas z początku XX, na stropach figuralna polichromia.


   Ruiny dawnego zamku bastejowego (siedziba Pruchnickich i Pieniążków XVI-XVII).
   Składają się na nie: cylindryczna, cztero-kondygnacyjna baszta ze strzelnicami, dwa prostokątne parterowe budynki oraz kilka sędziwych dębów. Baszta posiada grube kamienno-ceglane mury a jej średnica przekracza 13 metrów. Zamek spłonął w XVIII.



foto (bo, zakapior)

SKANSEN - zajazd "PASTEWNIK" w Przeworsku

   W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku powstał w Przeworsku jedyny w Polsce „żywy” skansen łączący w sobie funkcje ochrony zabytkowego budownictwa drewnianego i gastronomiczno-hotelarskie. Dzięki temu oferuje on niezapomniane wrażenia z chwil spędzonych w oryginalnych, zabyt­ko­wych pomieszczeniach wiejskich i mieszczańskich domów z bali, krytych drewnianym gontem, z drew­nianymi rynnami i małymi oknami, otoczonych starymi drzewami i drewnianym płotem, przy którym rosną charakterystyczne dla dawnego krajobrazu malwy, słoneczniki i bratki.

- rekonstrukcja ulicy małego miasteczka w skansenie Pastewnik.

   Plan powstania tego skansenu obmyślił dziesiątki lat temu nieżyjący już inż. Stanisław Żuk
. On też projektował i reali­zował jego budowę. Do lokalizacji kompleksu wyko­rzy­stano teren nad rzeką Mleczką zwany potocznie przez miejscowych Pastewnikiem. Niegdyś było to miejsce do wypasania bydła, później - w XIX wieku - stało się miejscem pikników i festy­nów. Budowę skansenu rozpoczęto 21 IV 1976 roku i trwa ona w istocie do dnia dzisiejszego. Ten oryginalny i jedyny w swoim rodzaju projekt pozwolił ocalić od zapomnienia dorobek i kulturę poprzednich pokoleń tego rejonu, poprzez zabezpieczenie i gromadzenie zabytkowych drewnianych budynków, sprzętów i narzędzi z Przeworska i jego okolic.
- tablica pamiątkowa przy wejściu do Zajazdu.


   Po prawej stronie bramy, od wewnątrz skansenu umieszczono płaskorzeźbę autorstwa Józefa Powroźnika Paste­wnik - Przeworski Zamysł”. Przedstawia ona wizję rozbudowy skansenu, a z czasem stała się symbolem Pastewnika.



Zajazd
- widok od strony wejścia


- od tyłu, od strony ulicy

   Obecny budynek zajazdu powstał z dwóch domów: domu rodziny Krzanów z ul. Słowackiego 4 w Prze­worsku (część wschodnia) z XVIII wieku, zajmującej się tkactwem, i domu kowala z XIX wieku (część zachodnia). W części wschodniej znajdują się teraz pokoje hotelowe. W części zachodniej znajduje się obecnie karczma; jej stylowe wnętrze przyozdobione jest licznymi interesującymi pamiątkami regionalnymi, a na stropie można podziwiać belkę stropową z napisami i datą 1712.

- zrekonstruowano także piec kowalski.


Dom Urbanów
   Po lewej stronie bramy znajduje się mały budynek, używany obecnie jako recepcja. Jest to dom rodziny Urbanów z ul. Cichej w Przeworsku. Pochodzi z końca XIX wieku i reprezentuje typ mieszkań najuboższej warstwy społecznej, zwanej wyrobnikami. Mieszkało w nim 8 osób. Wewnątrz znajduje się maleńka sień i jedna izba z wielkim piecem chle­bowym i kuchnią, które zajmują prawie jej czwartą część. Pod piecem widać niewielką wnękę służącą niegdyś do okresowego przetrzymywania drobnego inwentarza żywego.

- piec chlebowy w izbie domu Urbanów


Dom Maślarza
   Drewniany dom mieszczański z ul. Krakowskiej 8 w Przeworsku, wybudowany w latach 1848-52 przez Wojciecha Rybackiego. Nazwa domu związana jest z zajęciem ówczesnych właścicieli, którzy skupowali wiejskie masło od okolicznych rolników, przerabiali je i uszla­chetniali, dodając środki roślinne, które nadawały mu smak, kolor i aromat. Następnie, po zapakowaniu do specjalnych beczek, wysyłali je do Wiednia. Masło to cieszyło się wielkim powodzeniem także wśród kupców krajowych.
   Dziś dom ten, mieszczący trzy izby i kuchnię, wykorzystuje się na potrzeby różnych przyjęć i konferencji.


Dom Sowińskiego
Kuźnia i dom.
   Jest to drewniany dom i połączona z nim murowana kuźnia - miejsce pracy trzech pokoleń rodziny Sowińskich. Kuźnia ta obsługiwała stacjonujące w Przeworsku oddziały austriackiej konnicy, pocztę przeworskiego pocztyliona Misiągiewicza, przejeżdżających kupców, a przede wszystkim rolników z Przeworska i okolic. Dom został zbudowany przed 1850; znajdował się przy ulicy Lwowskiej 8.
   Obecnie w kuźni z potężnym kominem znajduje się świetlica, w której organizowane są przyjęcia, spotkania i różne imprezy. W części mieszkalnej znajdują się trzy pokoje hotelowe.


Dom Gacki
   Jest to jedyny w naszym skansenie piętrowy dom i jedyny kryty dachówką, zbudowany przez mieszkańców wsi Gać w 1924 roku. Pełnił funkcję bazy oświaty, kultury i samorządu młodzieży wsi Gać, słynnej z Uniwersytetu Ludowego Ignacego Solarza.
   W 1980 został przekazany w darze przez mieszkańców i zrekonstruowany w Pastewniku. Dziś znajduje się w nim 7 pokoi hotelowych.


   Oryginalny „ślabanek” - ława będąca także miejscem do spania:
- na noc otwierano ją i spano w jej wnętrzu.




fot. Zakapior
Dworek z Krzeczowic
   Prawdziwą perłą i ozdobą skansenu jest modrzewiowy dworek z Krzeczowic. Pochodzący z XVII wieku uznany został za najcenniejszy zabytek byłego województwa Rzeszowskiego, a obecnie Podkarpackiego. Ostatnimi właścicielami dworku - a także wsi - była rodzina Fedorowiczów herbu Oginiec.
   Dwór został zbudowany na niewielkim pagórku, elewacją frontową zwrócony na północny wschód. Był to obiekt drewniany, o konstrukcji zrębowej, tynkowany i bielony, nakryty dachem czterospadowym, łamanym, pokrytym gontem. Uroku dodawała mu facjata (od strony podjazdu) wysunięta przed lico elewacji, wsparta na dwóch parach słupów. W przyczółku facjaty umieszczony był otwór okienny zamknięty półkoliście, od strony podjazdu widać było dwa okna mansardowe. W późniejszych czasach do dworu od północy i wschodu dobudowano ganki.
   Na początku lat 70 XX stary modrzewiowy dwór był już opuszczony. W tym czasie znajdował się w złym stanie technicznym - był zagrzybiony i mocno zdewastowany. Pokrycie dachu było również zniszczone. W karcie ewidencyjnej obiektu (tzw. karta zielona) przechowywanej w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu, w rubryce dotyczącej inspekcji pod datą 7 maja 1972 znaleźć można wpis: „Ratować za wszelką cenę”. W latach 80 XX za staraniem twórcy „Przeworskiego Zamysłu”, inż. Stanisława Żuka, ten cenny obiekt został rozebrany i przeniesiony na teren Zajazdu „Pastewnik” w Przeworsku. Montaż do stanu surowego zakończył się w 1986 roku ze środków Funduszu Rozwoju Kultury. Ostatecznie zakończono remont i wyposażono dworek w czerwcu 2011. Było to możliwe po opracowaniu przez władze miasta projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego województwa Podkarpackiego na lata 2007 - 2013.
   W dworku znajduje się obecnie 9 pokoi hotelowych jedno- i dwuosobowych.



fot. Zakapior

... photo...

Daliowa - fot. Zakapior

Odwiedzaj...


==================
Śladami historii...
zwiedzaj;
Podkarpacki szlak architektury drewnianej,
==================


==================
Zapraszamy

==================
Śladami historii...
odwiedzaj skanseny
w;
Kalwarii Pacławskiej,
Kolbuszowej,
Markowej,

Przeworsku,
Pruchniku,
Mrzygłodzie,

Jaśliskach,
Sanoku,
Zyndranowej.
==================




Markowa
skansen



Przeworsk




Mrzygłód


Jaśliska








Zyndranowa
skansen
-
Muzeum Kultury Łemkowskiej