Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...

Śladami historii...
... tu też należy być...
==================
Svidník

Ekspozycja Etnograficzna w plenerze,
Słowackie Muzeum Narodowe - Kultury Ukraińskiej.




==================
Śladami historii...
Lwów
skansen.


PODKARPACKI Szlak Architektury Dewnianej


Chyrowa - fot. Wiesław Gargała

Artykuły
... drewniane świątynie Roztocza...
Opublikowano 15.05.2010


fot. (zakapior)
Opracował Zakapior
Radruż – cerkiew pod wezwaniem św. Paraskiewy
- wznie­sio­na około 1583 roku (obec­nie filia Mu­zeum Kre­sów w Lu­ba­czo­wie) o kon­struk­cji zrę­bo­wej, star­szy wa­riant cer­kwi typu ha­lic­kie­go. Cer­kiew  ota­cza przy­da­szek (so­bo­ty) wspar­ty na wyprofilowanych ry­siach. W 2. połowie XVII wieku wnę­trze nawy oraz sank­tu­arium po­kry­to fi­gu­ral­ną po­li­chro­mią. W 1699 za­mon­to­wa­no nowy iko­no­stas o od­ręb­nej kon­struk­cji. Ze­spół cer­kiew­ny po­ło­żo­ny na roz­le­głym, owal­nym wznie­sie­niu skła­da się z cer­kwi oto­czo­nej za­byt­ko­wym cmen­ta­rzem (najstarsze na­grob­ki z 1682), mo­nu­men­tal­nej drew­nia­nej dzwon­ni­cy o kon­struk­cji słu­po­wo-ra­mo­wej, ka­mien­ne­go muru z dwie­ma bra­ma­mi oraz par­te­ro­we­go ka­mien­ne­go bu­dyn­ku kost­ni­cy. Jest to najstar­sza i naj­le­piej za­cho­wa­na cer­kiew drew­nia­na w Pol­sce. Re­pre­zen­tu­je naj­wcze­śniej­szy etap rozwo­ju trój­dziel­nych cer­kwi po­dłuż­nych po­kry­tych da­chem czte­ro­spa­do­wym. Cer­kiew za­cho­wa­ła auten­tycz­ny kon­tekst kra­jo­bra­zo­wy. Oto­cze­nie cer­kwi sta­no­wi przy­kład ory­gi­nal­ne­go ukła­du ze­spo­łu cer­kiew­ne­go.
wersja I
   Unikatowy zabytek klasy zerowej. Jest to zespół cerkiewny. Cerkiew zbudowana została pod koniec XVI lub na  początku XVII wieku. Powstała z fundacji Jana Płazy w 1583 roku, posła na sejm, starosty lubaczowskiego. Ze względu na małą dolinę, cerkiew usytuowano na niewysokim wzniesieniu, tworząc ciekawe rozwiązanie architektoniczne i przestrzenne. Zespół posiadał dawniej charakter obronny. Główną jego część stanowi drewniana cerkiew greckokatolicka otoczona sporych rozmiarów murowanym ogrodzeniem z bramą, dzwonnicą i domkiem diaka. Całość uzupełnia wieniec starych drzew. Cerkiew o konstrukcji zrębowej zbudowana jest w sposób tradycyjny, to znaczy bez użycia gwoździ. Zespół otoczony jest XVII - wiecznym ogrodzeniem zbudowanym z kamienia, pokrytym gontowym daszkiem. W ogrodzeniu znajduje się mocna brama i furta. Od strony zachodniej stoi oryginalna w kształcie, masywna, drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, z izbicą i bardzo niskim wejściem. Obok cerkwi znajduje się kilka kamiennych krzyży i tajemnicza płyta nagrobna owiana legendą o tatarskiej brance. Przed i za cerkwią zachowały się także dwa cmentarze greckokatolickie z pięknymi krzyżami i nagrobkami wykonanymi przez artystów z Kamieniarskiego Ośrodka Ludowego w Bruśnie Starym.
wersja II
   Zespół złożony z cerkwi i wolnostojącej dzwonnicy, wzniesiony zapewnie w końcu XVI wieku oraz murowanej kostnicy z XIX wieku. Całość  obwiedziona jest kamiennym murem z połowy XIX wieku. W 1648 roku cerkiew ozdobiono polichromią. Remontowana w trzecim ćwierć XVIII wieku (między innymi rozebrano istniejącą nad babińcem dzwonnicę) a następnie w 1832 i 1845 roku. Po roku 1947 przejęta przez Skarb Państwa. W latach 1964 - 1966 zespół gruntownie remontowany. Cerkiew w Radrużu, wzniesiona przez zawodowych mistrzów wykorzystujących doświadczenia ciesielstwa późnogotyckiego, należy do najcenniejszych świątyń drewnianych na terenia Polski.


fot. Janusz Kurasz


Gorajec

   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (od 1947 roku kaplica
rzymskokatolicka) wzniesiona  została w 1586 roku. Początkowo posiadała bryłę jedno kopułową oraz zapewne niewielką dzwonnicę nad babińcem. W 1816 wzniesiono nowe sanktuarium a w 1835 nowy babiniec. Świątynię znacznie przekształcono przed 1903 (nawę rozszerzono o otwarte do niej dwa boczne ramiona). W latach 1992 – 2001 przeprowadzono generalny remont obiektu (miedzy innymi dokonano rekonstrukcji ścian nawy). Wewnątrz na szczególną uwagę zasługuje pierwotna ściana ikonostasowi z polichromią. Obecna dzwonnica z 1860 roku została przeniesiona z Majdanu Sieniawskiego w roku 1994.
Zakapior

   Sporadycznie po jasyr pojawiali się tu również Tatarzy. To takie miniaturowe zwierciadło stosunków miedzy narodami zamieszkującymi Polskę do połowy XX wieku. Prawdziwy pasjonat historii znajdzie tu ślady wszystkich społeczności narodowych dawnej Rzeczypospolitej. Ci którzy pragną poznawać świat bez przewodnika, mogą odnaleźć ukrytą po lasach historię minionych lat. Okolica usiana jest bowiem zaginionymi w gęstwinach leśnych cmentarzami, ostatnimi śladami istniejących tu niegdyś miejscowości. Dzięki ciszy i spokojowi jaki panuje u nas, dzikie zwierzęta podchodzą niemal pod same okna Chutoru. Wielość gatunków zwierząt występujących w okolicy umożliwia organizowanie prawdziwych safari z aparatem i lornetką.
   Każdy, kto interesuje się historią II wojny światowej, znajdzie jej liczne i często bardzo krwawe ślady. W 1939 roku Gorajec podzielił losy naszego kraju i rozdzielony został na dwie części granicą radziecko-niemiecką. Z jednej jej strony powstała gęsta sieć setek schronów bojowych tzn. Linia Mołotowa (po których to buszować mogą miłośnicy militariów). Z drugiej zaś strony granicy powstał wał graniczny usypany rękami zmuszanych do niewolniczego wysiłku Żydów z pobliskiego obozu pracy.
   Najkrwawszą kartą historii Gorajca są lata 1944-47, kiedy to nasza miejscowość stała się linią frontu bratobójczych walk polsko-ukraińskich, które to niemal doprowadziły do zniknięcia tej wsi z mapy.
   Staramy się przywrócić życie temu urokliwemu zakątkowi na końcu świata. Już niewiele zostało takich miejsc, więc nie można ich skazać na zapomnienie.
Jakub Łoginow


Borchów
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP, wybudowana w 1781 roku. Na przełomie XIX i XX wieku podwyższono babiniec i umieszczono  w nim chór śpiewaczy. W 1924 do babińca dobudowano ganek. Po II wojnie światowej, do końca lat 60. XX obiekt nie był użytkowany. Od 1971 pełnił funkcję rzymskokatolickiej kaplicy filialnej. W latach 80. i 90. XX świątynię gruntownie remontowano. Reprezentuje tradycyjny układ przestrzenny z późniejszymi modyfikacjami planu i bryły.

Cewków
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Dymitra wzniesiona w 1840 roku. Na przełomie XIX i XX wieku wnętrze nowej świątyni  pokryto polichromią. Po II wojnie światowej została przejęta przez Skarb Państwa, dlatego też z powodu braku opieki szybko uległa zniszczeniu. Cerkiew prezentuje późną dziewiętnastowieczną fazę rozwoju cerkiewnej architektury drewnianej. Tradycyjny układ przestrzenny został zmodyfikowany przez dążenie do ujednolicenia przestrzeni wnętrza i zwiększenie roli skrajnych pomieszczeń w ukształtowaniu bryły świątyni.

Chotylub
   Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Przenajświętszej Bogarodzicy Pokrow wzniesiona (lub przebudowana) w 1888 roku (od 1947 kościół  rzymskokatolicki pod wezwaniem Opieki NMP). Na przełomie lat 60.i 70. Remontowana, a od 1986 rozbudowana o przedsionek. We wnętrzu zachował się między innymi ikonostas pięciorzędowy z XVII-XVIII wieku. Świątynia reprezentuje tradycyjny układf przestrzenny z późniejszymi modyfikacjami planu i bryły.


Kowalówka
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy wzniesiona w II połowie XVIII  wieku. Remontowana w latach 1813 i 1867 - 1968 (polichromia). W latach 1899 – 1900 przebudowano nawę rozszerzając ją o ramiona transeptu. Ustalona w tym czasie kompozycja przestrzenno- bryłowa świątyni przetrwała do obecnych czasów. Po roku 1947 została zaadoptowana na kościół filialny rzymskokatolicki pod wezwaniem Narodzenia NMP.

Łukawiec
   Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Dymitra Męczennika wzniesiona w 1701 roku. Przebudowana w 1923 (między  innymi wzniesiono nowy babiniec z przedsionkiem, a do sanktuarium dobudowano zakrystię). W latach 60-tych XX wieku zamieniona na magazyn. W 1987 roku uszkodzona w wyniku pożaru. Remont z odtworzeniem pierwotnego wyglądu części zachodniej, przeprowadzono w latach 1990 - 1994. Obecnie nie użytkowana. Obiekt należy do grupy tradycyjnych świątyń drewnianych kościoła wschodniego. Jej układ przestrzenny to plan trójdzielny i jedno kopułowa bryła wyraźnie nawiązuje do najstarszych cerkwi drewnianych XVI wieku.

Nowe Brusno
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Męczennicy Paraskewy wzniesiona w I połowie XVIII wieku. Data jej budowy nie jest do końca  znana, powstała najwcześniej w 1676 a najpóźniej w 1709. Udokumentowana jest tylko data przebudowy w latach 1903 - 1906. Bryła trójdzielna świątyni, nakryta trzema kopułami, powiększona w 1903 o babiniec. Pierwotnie nad babińcem znajdowała się kaplica z galerią arkadową od zewnątrz. Budowla otoczona była wokół zadaszeniami i sobotami. W 1873 roku do sanktuarium dostawiono zakrystię, a w 1903 przekształcono bryłę budowli (wzniesiono nowy babiniec, zmieniono profile kopuły i zlikwidowano zadaszenie). Po 1947 cerkiew została przejęta przez Skarb Państwa. W 1994 rozpoczęto prace konserwatorskie. Obecnie nie użytkowana.


Stare Oleszyce
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Opieki Najświętszej Maryi Panny (od roku 1979 kościół  rzymskokatolicki pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa) wzniesiona została w 1787 roku. Przebudowana w latach 1876 - 1877 i w pierwszej połowie XX wieku. Po 1947 roku przejęta przez skarb państwa. W 1971 odzyskała funkcje sakralne. W latach 1978 -1981 remontowana i przebudowana. Obok cerkwi drewniana dzwonnica wzniesiona zapewne w końcu XVIII wieku. Świątynia mimo zasadniczej przebudowy zachowała elementy tradycyjnej drewnianej architektury cerkiewnej plan trójdzielny i dominująca w bryle nawa, przykryta kopułą zrębową.

Szczutkowa
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Dymitra Męczennika wzniesiona w 1904 roku w miejscu  poprzedniej. Po roku 1946 kaplica rzymskokatolicka pod wezwaniem św. Wawrzyńca. W południowo - zachodnim narożu zlokalizowana jest drewniana dzwonnica wzniesiona przed 1825 roku (przebudowana w 1895 i przed 1903). Położenie zespołu cerkiewnego posiada obronny charakter. W sąsiedztwie istnieje cmentarz parafialny z nagrobkami bruśnieńskimi.

Wielkie Oczy
   Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. Mikołaja wybudowana w 1925 roku w  miejscu poprzedniej. Po roku 1947 pełniła okresowo funkcję magazynu sklepowego (skład wapna, cementu). Obecnie nie użytkowana. Jest to budowa trójdzielna, o szkieletowej konstrukcji ścian z wypełnieniem cegłą. Świątynia stanowi jedyny przykład cerkwi o konstrukcji szachulcowej w Polsce południowo – wschodniej.

Wola Wielka
   Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Opieki Najświętszej Maryi Panny wzniesiona w 1755 roku.  Około 1844 rozbudowana (między innymi dobudowana zakrystię). Świątynię przebudowano w latach 90-tych XIX wieku (między innymi czworoboczną kopułę zrębową znad nawy zastąpiono ośmiopołaciową kopułą sferyczną, powiększono zakrystię). Od 1994 roku cerkiew nie użytkowana. Obok usytuowana jest wolnostojąca dzwonnica z XVIII wieku. Budowla posiada typowy dla cerkwi ruskich plan trójdzielny z dominującą nawą i dwoma mniejszymi pomieszczeniami na osi podłużnej.
foto (zakapior)


zdjęcia pozyskano dzięki www.roztocze.horyniec.net
Opaka
   Dawna cerkiew greckokatolicka pw. Narodzenia NMP została wzniesiona w 1756 roku i gruntownie przebudowana w 1896 (nowy babiniec oraz nowe sanktuarium z zakrystią, przekrycie pomieszczeń pozornymi sklepieniami i dachami kopułowymi). Po 1947 została przejęta przez Skarb Państwa była nie użytkowana. W 1998 częściowo uszkodzona w wyniku pożaru. Cerkiew była przykładem nawarstwiania się na tradycyjne rozwiązanie przestrzenne nowych, typowych dla XIX wieku form cerkiewnej architektury drewnianej. Zespół cerkiewny posiadał obronne położenie. Od zachodu do dziś usytuowana jest drewniana dzwonnica-brama, wzniesiona koło 1898. Cerkiew była zwrócona prezbiterium na północny-wschód i usytuowana w centrum owalnego placu, który od północnego zachodu został integralnie połączony z cmentarzem. Całość ujęta ogrodzeniem na obrysie wydłużonego wieloboku. Na południowy-zachód od cerkwi, na jej osi, przy linii ogrodzenia położona jest dzwonnica-brama ulokowana na miejscu poprzedniego obiektu.
    Historia parafii, data złożenia ruskiej organizacji parochialnej nieznana; wzmiankowany w rejestrach podatkowych z 1578, 1618 i 1630 roku dokument erekcyjny zaginął podczas najazdu tatarskiego, tzw. "Turecczyzny" w 1672. Kolejny akt wystawił 3 lutego 1720
 w Oleszycach Adam Mikołaj Sieniawski hetman wielki koronny. Starosta lubaczowski, który w zamian dawnej ćwierci popowskiej, przyłączonej po najeździe do obszaru dworskiego polecił gromadzie wydzielić inne grunty o podobnej powierzchni w 1721. Tenże kolator powiększył uposażenie parocha o kolejną ćwierć a dochody z niej nakazał dawać na reperację cerkwi. W prezencie z 10.04.1723 wydanej zapewne dla ks. Jana Pasławskiego, nowego parocha, Sieniawski potwierdził nadane poprzednio grunty. Łącznie na uposażenie kapłana wchodziła jedna ćwierć ziemi z zagrodą, która była liczona za drugą ćwierć, oraz przydatki i łąki, ponadto istniała również ćwierć, przeznaczona na naprawę świątyni. Do 1789 parochia funkcjonowała jako niezależna placówka, później jako kooperatora, a następnie filia (1795) weszła na stałe w skład okręgu parochialnego w Lubaczowie.
    W nocy z 6 na 7 sierpnia 2003 niemal doszczętnie spłonęła ta zabytkowa, XVIII-wieczna cerkiew. Ogień zauważono kilka minut po godzinie 1.00. Na miejsce udały się dwa zastępy z lubaczowskiej jednostki ratowniczo-gaśniczej PSP, a następnie trzy okoliczne jednostki ochotnicze. Wysoka temperatura utrudniała akcję gaśniczą. W rezultacie drewniana cerkiew uległa zniszczeniu w 90 procentach. Uratowano jedynie znajdującą się obok świątyni dzwonnicę. Obiekt ten już dwukrotnie usiłowano podpalić. 28 listopada 2003 Sąd Rejonowy w Lubaczowie podjął decyzję o umorzeniu postępowania karnego w sprawie podpalenia cerkwi w Opace. Dochodzenie prowadzone przez Komendę Powiatową Policji w Lubaczowie, pod nadzorem lubaczowskiej Prokuratury Rejonowej, wykazało, iż pożar zabytkowej budowli był nieumyślnie wywołany przez kilkoro młodocianych.
   "Spłonął bardzo cenny zabytek architektury sakralnej. Cerkiew nie była użytkowana od 1947 i nie miała wyposażenia ruchomego, które zostało umieszczone w muzeach. Ostatnio jej prawnym właścicielem był samorząd Lubaczowa. W 2000 roku obiekt, który był w złym stanie technicznym, został zabezpieczony i czyniliśmy starania o znalezienie dla niego użytkownika” powiedział PAP podkarpacki konserwator zabytków Mariusz Czuba. (PAP)
    Tragiczny w skutkach pożar cerkwi w Opace był wstrząsem dla wielu mieszkańców regionu, doceniających znaczenie tak nielicznej spuścizny kulturowej okolic Lubaczowa. w ciągu kilku godzin spłonął jeden z najciekawszych zabytków drewnianej architektury cerkiewnej na terenie kraju. Już kilka dni po tym fakcie Towarzystwo Miłośników Ziemi Lubaczowskiej, doceniając wartość i znaczenie zniszczonego obiektu dla lokalnego, krasowego krajobrazu kulturowego, wystąpiło z inicjatywą odbudowania cerkiewki za pośrednictwem sołtysa zwrócono się do mieszkańców wsi o opowiedzenie się za tą ideą, która już spotkała się z przychylnym przyjęciem władz samorządowych oraz Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
   Z wielkim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o pożarze i zniszczeniu dawnej cerkwi greckokatolickiej w Opace w nocy z 6 na 7 sierpnia br. Ta wyjątkowa świątynia drewniana była jednym z najcenniejszych zabytków ziemi lubaczowskiej. Oryginalna forma cerkwi wyróżniała ją w spuściźnie zabytkowej drewnianej architektury sakralnej w skali Polski.
    Cerkiew wzniesiona została w 1756 z fundacji mieszkańców wsi. Przebudowa z 1895 roku nadała jej ostatnio istniejącą formę z trzema malowniczymi dachami kopulastymi. Widok zespołu cerkiewnego, złożonego z cerkwi, dzwonnicy oraz położonego obok cmentarza z nagrobkami bruśnieńskiego ośrodka kamieniarskiego, urzekał swym pięknem, był inspiracją dla artystów. Pomimo powojennego opuszczenia świątynia stanowiła ozdobę wsi i jej największą atrakcję turystyczną.
   Mając na uwadze duże znaczenie cerkwi w Opace dla wielokulturowego dziedzictwa ziemi lubaczowskiej i spuścizny zabytkowej naszego kraju Zarząd Towarzystwa Miłośników Ziemi Lubaczowskiej pragnie zwrócić się za Państwa pośrednictwem do ludzi dobrej woli z apelem o odbudowanie świątyni. Ufamy, iż jest to zgodne z wolą mieszkańców. Akcja odbudowy spotka się z przychylnym przyjęciem i wsparciem ze strony władz gminnych, powiatowych i wojewódzkich. Zdajemy sobie sprawę, iż nie będzie to zadanie łatwe. Nie możemy jednak pozwolić, aby z pejzażu kulturowego ziemi lubaczowskiej zniknął tak cenny i unikalny zabytek.
Agnieszka


zdjęcia pozyskano dzięki, zwiedzaj, www.roztocze.horyniec.net

... photo...

Daliowa - fot. Zakapior

Odwiedzaj...


==================
Śladami historii...
zwiedzaj;
Podkarpacki szlak architektury drewnianej,
==================


==================
Zapraszamy

==================
Śladami historii...
odwiedzaj skanseny
w;
Kalwarii Pacławskiej,
Kolbuszowej,
Markowej,

Przeworsku,
Pruchniku,
Mrzygłodzie,

Jaśliskach,
Sanoku,
Zyndranowej.
==================




Markowa
skansen



Przeworsk




Mrzygłód


Jaśliska








Zyndranowa
skansen
-
Muzeum Kultury Łemkowskiej