Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...
MAŁOPOLSKI Szlak Architektury Drewnianej


Zakopane

Artykuły
Krynica Zdrój... i okolice...
Opublikowano 15.07.2006


Krynica-Zdrój

- to ogromna, murowana cerkiew pod wezwaniem Piotra i Pawła, wybudowana w latach 1872-1875. Wciąż pełni funkcje świątyni grekokatolickiej.
- to cerkiew pod wezwaniem św. Równego Apostołom Księcia Włodzimierza, w Krynicy-Zdroju. To jedyna cerkiew, która po II wojnie światowej stanęła na terenie Sądecczyzny.
- kościół pomocniczy Przemienienia Pańskiego i Matki Boskiej Częstochowskiej
powstał w 1863 roku jako pierwszy kościół zdrojowy (tzw. kaplica na „Dietlówce”). Świątynia  została zaprojektowana przez architekta F. Księgarskiego w stylu barokowym. Zbudowano ją w konstrukcji zrębowej, na rzucie ośmiokąta połączonego z krzyżem greckim i pokryto gontowym dachem z latarnią. Wyposażenie kościoła stanowią dwa ołtarze z przełomu XIX i XX wieku z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i Przemienienia Pańskiego. Przy świątyni znajduje się drewniany krzyż z 1910, upamiętniający 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem.
    Najciekawsza zabudowa uzdrowiska pochodzi z 2. połowy XIX - są to najczęściej okazałe drewniane wille, wzorowane na architekturze uzdrowisk alpejskich, często nawiązują do tzw. stylu szwajcarskiego, ale zawierają (łączące) także cechy rodzimego budownictwa. Były one budowane w konstrukcji zrębowej lub słupowo - ramowej. Najbardziej charakterystyczne elementy to m. in. obszerne ganki oparte na słupach i balkony z ozdobnymi balustradami. W późniejszym okresie w architekturze uzdrowiskowej Krynicy zaznaczyły się wpływy lokalnego budownictwa ludowego.
    Najstarszym obiektem zabudowy jest pijalnia "Słotwinka" znajdująca się w Parku Słowińskim. Najciekawsze wille wznoszone w stylu szwajcarskim znajdują się przy Bulwrze Dietla, są to między innymi "Biała Róża" (rok 1885), "Kosynier " (1880).
    Willa „Romanówka”
powstała w połowie XIX jako pensjonat wypoczynkowy. Funkcję tę pełniła do lat 70. XX, a w 1994 otwarto w niej Muzeum Nikifora - Galerię Sztuki „Romanówka”, będące Oddziałem Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Można w nim podziwiać obrazy Epifana Drowniaka - malarza prymitywisty znanego jako Nikifor Krynicki. Willa jest budynkiem eklektycznym, zbudowanym w tzw. stylu szwajcarskim.
   Na środku elewacji frontowej znajduje się szeroki podcień oparty na rzeźbionych słupach, nad którym widzimy okazałą facjatę z balkonem o ażurowanej balustradzie, zwieńczoną trójkątnym szczytem.

Krynica-Słotwiny
- w miejscowości Słotwiny można zobaczyć cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Marii Panny. Wewnątrz ołtarz główny,
zaprojektowany przez Jana Zawiejskiego. Współcześnie świątynia pełni funkcję katolickiego kościoła.
     Cerkiew filialna greckokatolicka Opieki Bogurodzicy (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki Serca Pana Jezusa) pochodzi z lat 1887 – 1888. Cerkiew zbudowana została w tradycji zachodnio łemkowskiego budownictwa cerkiewnego, jednak mocno odbiega od klasycznego układu. Obecne wyposażenie świątyni, w większości przeniesione w latach 50-tych XX, z kościoła parafialnego z części zdrojowej Krynicy, stanowią ołtarz główny z obrazem Serca Jezusowego z 1898, boczne neorenesansowe ołtarze z końca XIX. Z dawnego wyposażenia cerkiewnego zachowały się tylko fragmenty ikonostasu.

Okolice:
1. Polany,
- cerkiew św. Michała Archanioła z początku XIX wieku.
Wewnątrz znajduje się regencyjno-rokokowy ikonostas, nad którym widnieje malowany baldachim. Stropy świątyni i parapet chóru ozdabia polichromia ze scenami biblijnymi.
    Cerkiew filialna greckokatolicka (obecnie kościół filialny rzymskokatolicki pod tym samym wezwaniem) pochodzi z 1820 roku. Jest to kolejna cerkiew zachodniołemkowska, zbudowana w konstrukcji zrębowej, ze ścianami pokrytymi gontem. Polichromia architektoniczno-figuralna pochodzi z 1862: na stropach widnieją sceny biblijne, na parapecie chóru - ze Starego Testamentu, nad ikonostasem rozciąga się malowany baldachim. Wyposażenie cerkiewne stanowi ikonostas z XIX wieku. W prezbiterium znajduje się późnobarokowy ołtarz z obrazem Piet z XVIII.

2. Czyrna,
- następnie szlak prowadzi do Czyrnej, do cerkwi pod wezwaniem św. Paraskiewy. Obecnie jest to kościół pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny.
    Cerkiew greckokatolicka (obecnie kościół rzymskokatolicki) powstała w latach 1893-94. Zbudowana w konstrukcji zrębowej, na planie krzyża, orientowana, trójdzielna. Ramiona boczne zamknięte prostokątnie, zwieńczone półkolistymi szczytami. Wieża izbicowa, oszalowana, zwieńczona gzymsem zegarowym i hełmem. Dach kalenicowy, kryty blachą z wieżyczkami nad nawą i prezbiterium, zwieńczonymi cebulastymi hełmami z latarniami. Wewnątrz ikonostas z początku XX, ołtarzyk z XVII. z obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem, obok na ścianie rokokowa ikona św. Paraskewi z 2. połowy XVIII wieku.

3. Mochnaczka Niżna,
- w miejscowości Mochnaczka Niżna znajduje się świątynia, której patronem był św. Michał Archanioł, a obecnie jest Najświętsza Maryja Panna Częstochowska. W całości zachowany ikonostas z przełomu XVII i XVIII wieku stoi za współczesnym ołtarzem z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Do cerkwi od ulicy prowadzi dróżka, której początek zdobi drewniana brama zwieńczona rzeźbą Chrystusa Frasobliwego.
    Cerkiew parafialna greckokatolicka (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki) została wzniesiona w XVIII lub w połowie XIX. Jest to cerkiew łemkowska, w konstrukcji zrębowej. Polichromia figuralno-ornamentalna z lat 1960 - 64 jest dziełem Cz. Lenczowskiego i S. Kruczka. Ikonostas (ściana z ikonami) składa się z części górnej - barokowej oraz dolnej - późno klasycystycznej; część środkowa ikonostasu przesłonięta została ołtarzem głównym o charakterze neogotyku ludowego z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej (1956).

4. Piorunka,
- cerkiewką w Piorunce kiedyś opiekowali się św. św. Kosma i Damian, a obecnie Matka Boska Różańcowa. Charakteryzuje ją zachowany wystrój cerkiewny, którego częścią jest ikonostas, posiadający najstarsze elementy z XVII wieku. Oglądając go, warto zwrócić uwagę również na osobliwość - znajdującą się w nim świecką scenę, portret pasterza na tle gór.
    Cerkiew powstała w 1798 roku. Jest to cerkiew łemkowska typu północno-zachodniego, orientowana, trójdzielna. Kwadratowe prezbiterium, nawa i babiniec są zrębowe, wieża izbicowa, obejmująca słupami babiniec. Ściany pobite są gontem, namiotowe dachy i wieńczące je baniaste hełmy blachą. Wnętrze ozdobione jest polichromią z 1930. Ikonostas z przełomu XVII i XVIII jest prawie w całości oryginalny. Najciekawszym malowidłem w ikonostasie jest portret łemkowskiego pasterza na tle panoramy górskiej. Jest to rzadkość - sceny świeckie umieszczane były na ikonostasach wyjątkowo. W nawie dwa ołtarzyki boczne z początku XVIII.

5. Berest,
- świątynia, cerkiew, w Bereście nosi wezwanie św. św. Kosmy i Damiana. Wybudowana w 1842 roku, zastąpiła starszą cerkiew. W środku cerkwi możemy podziwiać ikonostas, polichromie oraz odrzwia z nieistniejącej już cerkwi w Nieznajowej. Cerkiew posiada także obraz Opieki Najświętszej Marii Panny słynący z cudów.
    Cerkiew parafialna greckokatolicka (obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki Matki Boskiej Nieustającej Pomocy). Jest to cerkiew zachodnio łemkowska o konstrukcji zrębowej i pokrytych gontem ścianach. Polichromia figuralno ornamentalna pochodzi z 1928. Kompletny klasycystyczny ikonostas zosta w XIX westawiony z ikon XVII i XVIII, ołtarz główny z baldachimem i tabernakulum powstał w XIX. W nawie znajdują się dwa barokowe ołtarze boczne z XVIII wieku, w północnym słynąca łaskami ikona Opieki Bogurodzicy (Pokrow) z 1721 (przeniesiona z Izb).

6. Łosie,
   Zagroda Maziarska w Łosiu stanowi zwarty, zamknięty zespół budynków położony w centrum wsi, w pobliżu cerkwi greckokatolickiej pod wezwaniem Narodzenia NMP z 1810  roku. Jest przykładem zabudowy drewnianej typowej dla Łosia w czasach przed masowym uprawianiem maziarstwa. Budynki chałupy oraz stajni z wozownią pochodzą z końca XIX wieku. Wzniesione są w konstrukcji zrębowej z ciosanych bali jodłowych. Kalenicowe dachy budynków pokryte świerkowym gontem. Na chałupie w połaci dachowej od podwórza zabudowany otwór przeznaczony do wkładania siana na strych. Chałupa jednotraktowa z sienią dzielącą budynek na dwie części. Podpiwniczony spichlerz z I połowy XX o konstrukcji szkieletowej szalowany deskami, z dachem kalenicowym pokrytym gontem. Obecnie budynki stanowią oddział Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach a w chałupie i stajni urządzona jest ekspozycja poświęcona kulturze łemkowskiej i łosiańskiemu maziarstwu.
    Cerkiew greckokatolicka Narodzenia Najświętszej Marii Panny wzniesiona została w 1810 roku, W 1876 lub 1928 została przebudowana, m.in. poszerzono nawę oraz dobudowano dwie zakrystie przy prezbiterium, przez co jej plan zbliżony został do krzyża greckiego. Jest to cerkiew łemkowska typu północno-zachodniego. Ściany świątyni pobite są gontem. Dach jest nieregularny, kalenicowy, kryty blachą, zwieńczony niewielkimi blaszanymi baniami. Wnętrze nakryte jest płaskimi stropami. Ściany zdobi polichromia z 1935. Najcenniejszym elementem wyposażenia jest neobarokowy ikonostas z przełomu XVIII / XIX oraz barokowe ołtarze boczne.

7. Roztoka Wielka,


8. Tylicz,
- następna cerkiew,
którą opiekują się św. św. Kosma i Damian leży w Tyliczu. Jej najstarszym zabytkiem jest ikonostas, w stylu późnego baroku
ze współczesnymi akcentami. Cerkiew św. Kosmy i Damiana, obecnie kościół rzymskokatolicki, została zbudowana w 1743 roku.
    Cerkiew parafialna greckokatolicka. Trójdzielna zachodnio łemkowska cerkiew o konstrukcji zrębowej ma ściany oszalowane i wzmocnione lisicami. Do nawy przy ikonostasie przylegają dwa charakterystyczne dla wschodniej architektury cerkiewnej pomieszczenia dla śpiewaków, tak zwane kriłosy, które nigdzie indziej na łemkowszczyźnie nie występują. Obecnie pełnią one funkcje kaplic bocznych. Polichromia figuralno - ornamentalna z 1938 roku nawiązuje tematycznie do obchodów (950-lecia Chrztu Rusi. Ikonostas późnobarokowy z XVIII wieku jest zdekompletowany.
   
Kościół parafialny św. św. Piotra i Pawła w Tyliczu ufundowany został w 1612 roku przez biskupa Piotra Tylickiego. Kościół wzniesiono w konstrukcji zrębowej, ściany oszalowano poziomo. Układ wnętrza jest jednonawowy, z węższym od nawy, trójbocznie zamkniętym prezbiterium i zakrystią po jego północnej stronie. Polichromia o motywach ornamentalnych i figuralnych została wykonana w 1960 przez K. Morwaya i K. Puchałę. W prezbiterium i przy nim znajdują się trzy rokokowe ołtarze z 2. połowy XVIII wieku, w tym ołtarz główny z cudownym obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem (zwanej Tylicką) z przełomu XVI i XVII.

9. Powroźnik,
- jest starą wsią - powstał najprawdopodobniej w XIV wieku. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z aktu darowizny wydanego przez króla Władysława Jagiełłę w 1391 roku. W przeszłości zamieszkana głównie przez Łemków, z których większość została wysiedlona podczas akcji „Wisła",
 - świątynia pod wezwaniem św. Jakuba, uważana za najstarszą cerkiew drewnianą w polskiej części Karpat. Jej najstarszą część stanowi dawne prezbiterium, a obecna zakrystia. Ikonostas w stylu baroku, ołtarz główny z ikoną Matki Bożej z Dzieciątkiem i Mandylionem, pochodzącym z wcześniejszego ikonostasu, ołtarz boczny z obrazem Chrystusa u Słupa, ikona Sąd Ostateczny z XVII wieku, to tylko niektóre zabytki zachęcające do zwiedzenia świątyni. Do czasów współczesnych zachował się również dzwon, prawdopodobnie odlany w 1615 roku.
    Najstarszym zachowanym elementem wyposażenia cerkwi jest dzwon z 1615 roku. Natomiast najstarsze ikony pochodzą dopiero z lat 20. XVII wieku. Są to: Sąd Ostateczny - datowany (1623) i sygnowany (Paweł Radymski), sylwetowe Ukrzyżowanie oraz Święty Jakub Brat Pański. W dokumencie z 1879 pojawia się zapis o tym, iż cerkiew w Powroźniku została zbudowana w 1643. Najnowsze opracowania interpretują ten zapis jako informację o przebudowie cerkwi, do której w tym czasie dobudowano prawdopodobnie górną kaplicę. Zapewne około XVII oddzielono nawę od sanktuarium ikonostasem. Do dziś podziwiać możemy pochodzące z niego ikony Hodegetrii i Pantokratora, skrzydło drzwi namiestnych z przedstawieniem Arcykapłana Aarona oraz Mandylion i Trójcę Świętą. W 1637 erygowano parafię  unicką. W latach 1743-1744 ufundowano nowy, zachowany do dziś wielostrefowy ikonostas. W 1780 przeprowadzony został remont świątyni (między innymi dobudowano wieżę). W latach 1813-1814 miało miejsce decydujące dla dzisiejszego kształtu świątyni wydarzenie. Zbudowano nowe sanktuarium, a stare dostawiono przy jego północnej ścianie, przeznaczając je na zakrystię. W tym czasie ze względu na zagrożenie powodziowe przesunięto cały kościół na teren wyżej położony (o około 150 m). W latach 1945-1947 Łemkowie zamieszkujący Powroźnik zostali wysiedleni, a w 1951 przy dawnej cerkwi erygowano parafię rzymskokatolicką. W latach 90. XX wieku przeprowadzono szereg zabiegów konserwatorskich mających na celu przywrócenie pierwotnej formy przemalowanych i zniszczonych ikon i malowideł ściennych. Wówczas, żeby dostosować wnętrze do potrzeb liturgii rzymskokatolickiej, ikonostas został podzielony: rząd Deesis i rząd proroków pozostawiono na pierwotnym miejscu (nad przejściem z nawy do prezbiterium), natomiast pozostałe ikony przesunięto pod wschodnią jego ścianę.
    Cerkiew w Powroźniku jest klasyczną cerkwią łemkowską. Reprezentuje typ północno-zachodni, którego przykłady znaleźć można na terenie Polski (zachodnim i środkowym obszaru osadnictwa łemkowskiego) oraz Słowacji (przy granicy z Polską): drewniana, obita i pokryta gontem, o konstrukcji zrębowej z słupowo-ramową wieżą. Cerkiew jest orientowana, o układzie trójdzielnym: składa się z prezbiterium założonego na planie nieregularnego prostokąta, czworobocznej szerszej od pozostałych części nawy oraz założonego na planie kwadratu babińca, nad którym znajduje się czworoboczna pochylona ku środkowi izbicowa wieża. Do prezbiterium od strony północnej przylega trójbocznie zamknięta zakrystia (dawne sanktuarium), a do babińca od strony zachodniej przedsionek. W prezbiterium dwa okna (od strony północnej i wschodniej), w zakrystii również dwa okna (od strony północnej i południowej), w nawie trzy okna (od strony południowej). Prezbiterium nakryte stropem płaskim z fasetą, zakrystia o pozornym sklepieniu kolebkowym, nad nawą uskokowe sklepienie namiotowe, babiniec nakryty stropem płaskim. Nad prezbiterium i zakrystią dachy kalenicowe, nad nawą i wieżą namiotowe. Trójdzielność cerkwi zaakcentowana została w bryle budynku poprzez umieszczenie nad prezbiterium, nawą i babińcem makowic (baniastych hełmów) zwieńczonych krzyżami.
Karolina Pachla-Wojciechowska
fot. Małopolska To Go, Jan, Bo, Zakapior, Bohdan Zhukiewicz

... photo...


Odwiedzaj...

Śladami historii...
zwiedzaj;
Małopolski szlak architektury drewnianej.
==================




==================
Szymbark
Skansen Wsi Pogórzańskiej






Nowy Sącz
Sądecki Park Etnograficzny



Stary Sącz