Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...
MAŁOPOLSKI Szlak Architektury Drewnianej


Zakopane

Artykuły
Swiątynie Tarnowa...
Opublikowano 15.09.2018



   Nad spokojnym z pozoru potoczkiem zwanym Wątokiem (Wontokiem), istnieje druga taka pisownia tej rzeczki dość zresztą mocno udokumentowana lingwistycznie, za placem zwanym Burek, z którego na południe wychodziła uliczka zwana NMP. U jej wylotu stoi, obok "starego cmentarza", wspomniany kościółek p.w. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej (takie jest jego oficjalne wezwanie).
   Parafię przy kościele NMP Wniebowziętej na Burku o charakterze personalnym dla mieszkańców zamku Tarnowskich uposażył Rafał Tarnowski 1354 roku, a erygował ją około 1362 biskup Bodzanta. W 1400 bp P. Wysz przyłączył parafię NMP na Burku - "extra muros civitatis", czyli za murami miasta, do parafii kolegiackiej.
   Według jednych źródeł kościółek ten wspomniany tylko jest w 1458, według innych w roku tym został wzniesiony "przez sześciu wieśniaków z Przedmieścia Większego". Jako datę jego poświęcenia kościoła przyjmuje się rok 1462 (?), podany w dziełku ks. Michała Króla, i wg wspomnianego autora poświęcono ołtarze w tymże w 1602.
   Kościół uszkodzony przez pożar w początku XVII wieku  został odbudowany przed 1640 staraniem ks. Andrzeja Tarły. Według przytaczanego autora ks. Michała Króla, ślady tego faktu (czyli pożaru) odkrywano w czasie generalnego remontu kościoła w 1853. W owym czasie kościół był już tak podupadły, "że już próg wielkich drzwi do rzeczki się wali". Ściany były przegnite, dach dziurawy. Kościół wyremontowano korzystając z robotników, którzy przesuwali rusztowanie w czasie malowania od wewnątrz katedry, jakie wtedy uskuteczniano. Cały kościół NMP przesunięto na walcach o trzy sążnie.
   Relacji ks. M. Króla nie bardzo chciano wierzyć, sądząc po późniejszych wątpliwościach innych autorów. ks. M. Król był jednak postacią zbyt poważną, niedoszłym biskupem tarnowskim (niedoszłym, skutkiem patriotycznej przeszłości), aby nie wierzyć jego relacjom. W takim razie dokonano by wtedy w Tarnowie dużej technicznej operacji. Dodajmy, że rzeczka (potok) Wątok w czasie ulewnych deszczy zamienia się w prawdziwą dziką rzekę. Mimo przebudów kościół jest w swej bryle gotycki z wieżą neobarokową (odbudowaną w 1910), gruntownie odbudowaną w 1965, częściowo według projektu arch. Lecha Stachowskiego (przebudował wieżę).
   Jest to kościół drewniany, konstrukcji zrębowej, szalowany, z wieżą konstrukcji słupowej podbitą gontem. Jednonawowy z węższym prezbiterium zamkniętym trójkątnie, przy którym znajduje się niewielka zakrystia.
   Przy nawie od strony południowej znajduje się niewielka kruchta, zaś od frontu kwadratowa wieża z przedsionkiem w przyziemiu. Wewnątrz znajdują się stropy płaskie, w nawie z zaskrzynieniami. Nad nawą i prezbiterium znajdują się dachy strome o jednej kalenicy, wsparte na więźbie storczykowej, gotyckiej proweniencji. Wieżyczka ma sygnaturkę wieloboczną datowaną na 1653. Wieża powyżej przyziemia ma ściany lekko pochyłe, z nadwieszoną izbicą, nakryta jest hełmem baniastym z latarnią.
   Warto dodać, że kościółek ten budził zaciekawienie malarzy i rysowników. Najstarsze znane pochodzą z 1910 i 1913. Jeden z rysunków opublikowany został jako samodzielna litografia przez J. Gumowskiego. Później w okresie międzywojennym i po II wojnie doczekał się kilkudziesięciu obrazów i rysunków, szczególnie miejscowych artystów, którzy widzieli w nim romantyczny przejaw polskiego pejzażu.
   Dodać należy że kościół ten otacza mur, wyznaczający obszar nie istniejącego cmentarza, jaki zwyczajowo otaczał każdy kościół (w Polsce) co najmniej do końca XVIII.
   Kościół ozdobiony jest polichromią figuralną i ornamentalną z ok. 1930 malowaną przez Tadeusza Terleckiego, odnowioną przez Annę i Zofię Pawłowskie z Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Ponadto we wnętrzu znalazły się fragmenty dawnej dekoracji malarskiej o motywach roślinnych z XVI-XVII odkryte i zabezpieczone w 1965.
   Ołtarz główny kościoła pochodzi z epoki rokoka z II poł. XVIII, ma charakter architektoniczny z rzeźbami śś. Jana Chrzciciela i nie znanego z nazwiska biskupa. W ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (gotycko renesansowy) z XVI malowany na desce, przemalowany w barokowej manierze, zapewne w XVIII , pokryty częściowo sukienkami haftowanymi oraz koronami i blachami z XVIII i XIX słynący łaskami.
   W górnej kondygnacji ołtarza znajduje się Zwiastowanie, owalny obraz barokowy z XVIII. Ołtarze boczne stanowią dziś depozyt Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Są to: gotycki z pocz. XVI pochodzący z z kościoła w Kamionce Małej oraz gotycko renesansowy z I poł. XVI pochodzący z kościoła w Brzezinach.
   Kościół posiada ambonę barokową z XVIII, późnorenesansowy chór muzyczny z charakterystycznymi ornamentami swej epoki z około 1621 z płaskorzeźbionym parapetem. W polach owego parapetu znajdują się herby dobrodziejów kościółka:

1.
Teofili z Tarłów Ostrogskiej, kasztelanowej krakowskiej,
2.
Dominika Chryzostoma Ostrogskiego-Zasławskiego,
3.
Papieża Grzegorza XV,
4.
Marcina Szyszkowskiego bpa krakowskiego,
5.
Tomasza Zamoyskiego wojewody kijowskiego.
   W kościółku są także barokowe rzeźby z XVII i XVIII (na tęczy) oraz krucyfiks barokowy z XVIII. Można w nim również zobaczyć krucyfiks procesyjny ludowy z XIX, dwa relikwiarze skrzynkowe, drewniane z II poł XVIII oraz zegar ścienny z pocz. XIX wyrobu francuskiego.





   Kościół leżący przy ul. Tuchowskiej 5 ulokowany został w dzielnicy podmiejskie zwanej Terlikówką. Data jego budowy nie jest jednoznaczna. Powstał w 1563 lub w 1589 roku staraniem ks. Łukasza Godzinki seniora wikariuszy tarnowskich, a poświęcił go kardynał Jerzy Radziwiłł w 1597. W 1858 groziła mu zagłada:
   "W roku 1858 pewnego poranka przychodzi do mnie Młyniec kościelny św. Trójcy mówiąc: "Panie dzisiejszy wiatr kościół św. Trójcy obali bo nawet już pod przeciekami wielki się dół pokazał i kościółek chyli się ku upadkowi".
Na szczęście przyszedł do mnie Szymon cieśla, któremu mówię: "Szymonie, idźcie zobaczyć, czy to prawda, że kościółek św. Trójcy upadkiem grozi?" Zobaczywszy Szymon, co się dzieje wraca i "stwierdza prawdę doniesioną i dodaje, że jeśli się nie za dnia do w nocy pewnie runie".
   Nieoceniony ks. M. Król wyłożył z własnej kieszeni 30 zł, aby kościół do niedzieli cieśla podparł, a następnie uruchomił cały lud tarnowski z ambony tak, że zbudowano kościółek niemal od nowa. Sprawa wymagała wielkiej chytrości, ponieważ kościół znajdował się w nie przepisowej odległości od toru kolejowego (dopuszczano 30 ówczesnych sągów) i groziło mu wyburzenie. W końcu jednak sprawę udało się wygrać i do dziś na belce tęczowej znajduje się napis:
"Król cum plebe pia labentes corrogit aedes" (Król z pobożnym ludem dźwiga upadającą świątynię). Remont ks. M. Króla oraz wewnętrzny w 1965 oraz zewnętrzny z okazji tysiąclecia chrztu Polski, a także renowacja wtedy trzech ołtarzy sprawiły, że kościół obecnie znajduje się w znakomitym stanie.
   Świątynia zbudowana jest w
tradycji gotyckiego budownictwa drewnianego, z barokową wieżą. Drewniany, posiada konstrukcję zrębową o ścianach szalowanych, częściowo obitych blachą, pokryty jest gontem. Wieża ma konstrukcję słupową, szalowana zwieńczona jest hełmem podbitym gontem.
   Kościół posiada jedną nawę zamkniętą węższym  prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Od północy do nawy przylega niewielka zakrystia od południa nowy przedsionek, od frontu kwadratowa wieża o ścianach lekko pochyłych przedzielona gzymsem na dwie kondygnacje. Baniasty hełm wieży ma ośmioboczną latarnię zwieńczoną niską iglicą. Wnętrze nakryte jest płaskim stropem, posiada polichromią dekoracyjną z XX wieku, na stropie z obrazem N.M.P.
   Ołtarz główny pochodzi z I poł. XVII i ma charakter wczesnobarokowy z bogatą dekoracją snycerską, z obrazem św. Trójcy w otoczeniu aniołów w centrum architektonicznej konstrukcji. Renesansowy obraz św. Trójcy namalowany w typie "Tronu Łaski", pochodzi z I poł. XVII.
   Dwa ołtarze boczne, późnorenesansowe pochodzą z końca XVI - lewy ołtarz posiada w centrum obraz przedstawiający Ukrzyżowanie (1597); centralny obraz prawego ołtarza to Koronacja NMP przez św. Trójcę.
   Ambona pochodzi zapewne z I poł. XIX . Całość wnętrza uzupełniają dwa obrazy religijne z XVIII i XIX oraz krucyfiks barokowy z około połowy XVII na tęczy.
Bohdan Zhukiewicz

... photo...


Odwiedzaj...

Wiesiek Gargała

Śladami historii...

zwiedzaj;
Małopolski szlak architektury drewnianej.
==================




==================
Szymbark
Skansen Wsi Pogórzańskiej






Nowy Sącz
Sądecki Park Etnograficzny



Stary Sącz