Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Odwiedzaj...
MAŁOPOLSKI Szlak Architektury Drewnianej


Zakopane

Artykuły
Okolice Krakowa...
Opublikowano 25.02.2014

   Zabudowa w Biesiadkach pochodzi z okresu międzywojennego. Szeregowa, drewniana zabudowa wsi powstała po wielkim pożarze w 1920 r., który spopielił większość wcześniejszych drewnianych budynków. Domy wzniesione wzdłuż głównej drogi zwrócone są do niej szczytami. Zrębowe chaty są oszalowane i nakryte dachami dwuspadowymi. Okna mają ozdobnie wycinane obramienia, a malowane ściany dekorowane są wycinanymi we wzory deseczkami.



   Dzwonnica w Bochni wzniesiona została przy kościele św. Mikołaja w 1991 r. Wcześniejsza, z 1. poł. XVI w., spaliła się w 1987 r. Wykonana z drewna dębowego, ustawiona została na planie kwadratu, na kamiennej podstawie. Ta drewniana budowla z ostrosłupowym gontowym hełmem należała do najcenniejszych zabytków drewnianego budownictwa sakralnego. Obecny obiekt jest jej wierną rekonstrukcją. Szkielet dzwonnicy stanowi dziewięć potężnych słupów. Cztery znajdują się w narożach, pozostałe umieszczone są w połowie długości każdej ze ścian. Słup środkowy, zwany królem, sięga aż do ostrosłupowego dachu.



- Miejsca, które koniecznie trzeba odwiedzić podczas pobytu w Bochni to: kopalnia soli „Bochnia”, Bazylika św. Mikołaja oraz Muzeum im. Prof. Stanisława Fischera, mieszczące się przy Rynku, w zabytkowym budynku dawnego klasztoru dominikańskiego. Warto również zobaczyć synagogi przy ul. Floris (obecnie restauracja) oraz przy ul. Trudnej (obecnie siedziba banku).

   "Teatr Letni"
w Brzesku powstał w 1902 r. Obecna restauracja „Pawilon” przy ul. Wesołej to w rzeczywistości dawna świątynia Melpomeny”,” muzy teatru”,” należąca do zespołu urbanistyczno - architektonicznego okocimskiego browaru. Powstała z fundacji Jana II Goetza. Teatr o cechach stylu zakopiańskiego wybudowany został przez architekta Eugeniusza Wesołowskiego”,” który amatorsko zajmował się również aktorstwem. Wzniesiony został w konstrukcji ryglowej (rygle i słupy drewniane) z ceglanym wypełnieniem. Niektóre okna i drzwi są ujęte w wycinane w ozdobne wzory obramienia.



- Brzesko słynie z Browaru Okocim, założonego przez Jana Ewangelistę Goetza w 1845 r. Wśród zabytków, wartych obejrzenia znajduje się neobarokowy kompleks pałacowo-parkowy Goetzów z XIX w., kościół św. Jakuba z XIV w. oraz zabytkowe cmentarze: z czasów I wojny światowej (nr 275 i 276), a także cmentarz żydowski. W 1904 r. Brzesko nawiedził pożar, który zniszczył znaczną część zabudowy miasta.

   Zabudowa Czchowa dawniej zdominowana była przez drewniane, zrębowe domy, dwu - lub trzytraktowe, kryte dachami z okapami. Z tej dawnej zabudowy pozostały w Czchowie jedynie pojedyncze domostwa, tylko na rynku zachowała ona zwarty charakter. Po pożarze w 1946 r. część budynków przy rynku została zrekonstruowana na podstawie projektu H. Jasińskiego: są to murowane szczytowe budynki z podcieniami. Na środku rynku wznosił się niegdyś ratusz, rozebrany w XVIII w., a obecnie strzeżony przez figury św. Floriana (XVIII w.) i św. Wojciecha (XIX w.).



   Dwór
w Dołędze”,” zbudowany w 1845 r.”,” miał burzliwą historię: napadnięto nań podczas chłopskiej rabacji 1848 r.”,” w 1863 r. urządzono tu lazaret dla rannych powstańców”,” w czasie II wojny światowej przebywała tu dość tajemnicza postać - Józef Retinger. Po II wojnie światowej dwór pozostał w rękach Jadwigi Tumidajskiej”,” która w latach 70. postanowiła ofiarować go państwu”,” z zastrzeżeniem”,” że ma być przeznaczony na muzeum. Jest dziś oddziałem Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Parterowy”,” modrzewiowy budynek zbudowany został na planie podkowy. Większość mebli pochodzi z XIX w. W sypialni Jadwigi Tumidajskiej”,” urządzonej secesyjnymi meblami”,” można podziwiać obrazy Stanisława Wyspiańskiego.



- W pobliżu Dołęgi położona jest Szczurowa, w której warto zwiedzić murowany dwór z 1860 r.

   Zabudowa
Lipnicy Murowanej daje wyobrażenie dawnego życia mieszkańców. Miasteczko zachowało średniowieczny układ owalnicowy z dosyć dużym (55 x 60 m) rynkiem. Pary ulic wychodzące z rogów rynku łączą się z ulicami obwodowymi. Domy mieszczańskie usytuowane są przeważnie szczytowo, większość nakryta dachami naczółkowymi wspierającymi się na słupach, tworzącymi oryginalne podcienia. Najstarszy dom w północnej pierzei rynku pochodzi z 1841 r. Tu, na urokliwym rynku rozgrywały się w historii ważne wydarzenia patriotyczne, polityczne i religijne. Od 1913 r. na wszystko co tutaj się dzieje spogląda z wysokiej kolumny św. Szymon, najsławniejszy z lipniczan.



   Zespół zabudowy drewnianej w Mokrzyskach to pozostałości długich szeregów drewnianych chat, które jeszcze dwadzieścia kilka lat temu dominowały w zabudowie wsi. Obecnie można tu zobaczyć zespół budynków zwróconych szczytami do drogi, przypominający, jak dawniej wyglądał taki ulicowy układ zabudowy. Kryte dwu - lub czterospadowymi dachami chałupy reprezentują styl krakowski: parterowe, o konstrukcji zrębowej, jednotraktowe, mają po trzy pomieszczenia mieszkalne. Chaty nie były szalowane, ściany bielono lub malowano na niebiesko. Stosowano również bielenie pasów na zamszeniach między belkami zrębu.



   Dwór Koryznówka w Nowym Wiśniczu wzniesiono w latach 50. XIX w. Jest to niewielki, zrębowy, dwutraktowy budynek z gankiem, pokryty czterospadowym dachem. Dom został wzniesiony dla Leonarda Serafińskiego, który traktował go jako miejsce letniego wypoczynku. Dworek wraz z wyposażeniem zachował pierwotny wygląd, od 1981 r. w jego wnętrzu mieści się muzeum biograficzne poświęcone Janowi Matejce. Obok mebli i sprzętów z XVIII-XIX w. w skład ekspozycji wchodzą obrazy, rysunki (np. portrety rodziny Giebułtowskich i karykatury mieszkańców dworku) oraz przedmioty związane z Janem Matejką, m.in. fortepian, na którym grywał mistrz.



   Muzeum Parafialne im. Jana Wnęka
w Odporyszowie, filia Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, mieści się przy kościele p.w. Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny. W muzeum znajduje się ekspozycja poświęcona zbiorom sakralnym, rzeźbom i pamiątkom po cenionym ludowym rzeźbiarzu i konstruktorze - Janie Wnęku. Są tu m. in. wielopostaciowe sceny Zwiastowania, Narodzenia i Ukrzyżowania Chrystusa. W kaplicy Ogrojec znajduje się 12 innych rzeźb (m.in. Chrystus w Ogrojcu), 5 płaskorzeźb (m.in. Pieta) umieszczono w kaplicach - stacjach Siedmiu Boleści Matki Bożej na dawnym cmentarzu cholerycznym. O Janie Wnęku przypomina drewniany dwumetrowy pomnik wykonany przez M. Pajora.



Rajbrot

-
Spichlerz w zespole kościelno-plebańskim przy kościele pochodzi z przełomu XVIII i XIX, przebudowano go w latach 50 - tych XX. Jest to budynek o konstrukcji zrębowej, parterowy, nakryty dwuspadowym dachem. Wzniesiony został na planie prostokąta i posadowiony napeckach”, czyli kamieniach odgrywających rolę prymitywnej podmurówki. Jedyne pomieszczenie wewnątrz nakryte jest belkowym, otwartym stropem. Podłogę wykonano z desek położonych na grubych belkach - legarach. Deskowo-spągowe drzwi mają jedno skrzydło, umocowane na zawiasach pasowych.



   Spichlerz podworski w Ryglicach datowany na rok 1757 jest najstarszym tego typu obiektem w regionie. Budynek spichlerza wpisywał się w zespół dworsko-parkowy, którego właścicielem w tamtych czasach był hrabia Walenty Ankwicz. Spichlerz stanowił zaplecze gospodarcze pałacu murowanego, a w obrębie zespołu znajdowała się również obora folwarczna z końca XVII w. oraz dwa stawy rybne. Bryła budynku wykonana była z drewna, konstrukcji zrębowej, z murowaną ścianą szczytową od strony południowej, jednokondygnacyjna i niepodpiwniczona z niezagospodarowanym poddaszem. Niewątpliwie największą dziś wartością historyczną obiektu, oprócz ścian budynku, stanowi obramowanie otworu drzwiowego, znajdujące się w północnej części elewacji frontowej, na którym widnieje napis o następującej treści: „DIE 21 MAJI ANNO DOMINI 1756”. W roku 1978 spichlerz został wpisany do rejestru zabytków pod numerem rejestru A-161. Po około 20 latach przekazano go na własność Gminie Ryglice.



   Układ urbanistyczny w Szczepanowie pochodzi z XVIII w. W 1761 r. Stanisław Lubomirski założył na terenie wsi miasto, stąd właśnie wziął się nietypowy dla wiejskiej zabudowy rynek. Szczepanów stracił prawa miejskie w XIX w. Zachował się jednak częściowo dawny układ urbanistyczny z murowaną i drewnianą zabudową przyrynkową. Drewniane budynki dominowały w wyglądzie wsi do połowy XX w. Były to głównie budynki jednotraktowe, wzniesione w konstrukcji zrębowej, nakryte słomianymi dachami czterospadowymi. Ściany bielono. Na początku XX w. strzechę zaczęto zastępować dachówką, przez co forma dachów zmieniła się na dwuspadową.



   Zabudowa w Uściu Solnym w pobliżu rynku pochodzi z 2. poł. XIX i XX w. Tworzą ją drewniane, zrębowe domy, nakryte dachami dwu - lub czterospadowymi, dwu - lub trzyizbowe. Do budynków gospodarczych wchodzących w skład zagród należały również stodoły stojące wzdłuż zewnętrznych ulic gospodarczych, których interesujący zespół zachował się do dziś. Budynki te mają konstrukcję szkieletową, o ścianach plecionych z wikliny i czterospadowych dachach krytych strzechą. W tutejszym barokowo-klasycystycznym kościele z 1. poł. XIX w. zachowało się wyposażenie z XVIII-XIX w.



   Zabudowa drewniana pochodzi z XVIII-XIX w. i przypomina, jak niegdyś wyglądał Zakliczyn. Dawna zabudowa składała się z drewnianych, parterowych domów, ustawionych szczytami do rynku. Dachy miały wysunięte okapy, wspierające się na przyściennych słupach słupy te pełniły ważną funkcję, przejmując ciężar więźby dachu ze zrębowych ścian (dzięki takiemu rozwiązaniu można było wymienić układ ścian bez naruszania więźby dachowej). Co ważne technika ta stosowana było jedynie w Zakliczynie. Przy rynku nadal stoi kilka zabytkowych, drewnianych domów z końca XVIII i pocz. XIX w.



   Zabudowa w Zalipiu. Wieś słynąca ze zdobienia domów malunkami na ścianach i piecach oraz kwiatami z bibuły, wycinankami i pająkami ze słomy. Zwyczaj ten istniał we wsiach na Powiślu Dąbrowskim od schyłku XIX w. Kwiaty malowano również na zewnętrznych ścianach chat i budynków gospodarczych, na płotach, studniach czy nawet budach dla psów. W Zalipiu znajduje się obecnie ok. 20 malowanych domów. Najbardziej znanym przykładem tej oryginalnej sztuki ludowej jest zagroda Felicji Curyłowej (obecnie filia Muzeum Okręgowego w Tarnowie),” utalentowanej zalipiańskiej malarki, której malarstwo znane było już w okresie międzywojennym.



- W pobliskim Odporyszowie znajduje się sanktuarium Matki Boskiej Odporyszowskiej oraz Muzeum Parafialne im. Jana Wnęka.

... photo...


Odwiedzaj...

Wiesiek Gargała

Śladami historii...

zwiedzaj;
Małopolski szlak architektury drewnianej.
==================




==================
Szymbark
Skansen Wsi Pogórzańskiej






Nowy Sącz
Sądecki Park Etnograficzny



Stary Sącz