Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Zapraszają...

Národný park Poloniny
Bukovské vrchy







TURYSTYKA w Bieszczadach


fot. Iwona

Artykuły
Kultura Pogranicza
Opublikowano 19.03.2010

Turka Średnia
- cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja.
Wzniesiona w 1739 roku przez majstra Daniłę Prokopa. Jest cerkwią typu bojkowskiego z kaplicą na piętrze nad babińce, który później przerobiono na pomieszczenie dla chóru. W 1971 przeprowadzono remont. We wnętrzu zachowany kompletny ikonostas, prawdopodobnie z XIX wieku. Ikony całkowicie przemalowane w XX. Obecnie użytkowana jest przez Prawosławną Cerkiew Ukraińską Patryjarchatu Moskiewskiego.




Z czasem jednak, a szczególnie w okresie nowożytnym następowało wzajemne przenikanie kultur, co pozostawiło swój ślad w pięknej architekturze drewnianych kościołów i cerkwi. Pojawiło się typowe dla pogranicza polsko - ruskiego, zjawisko latynizacji greckokatolickich form cerkiewnych jak też zapożyczanie wzorców wschodnich dla łacińskich kościołów.
 W miarę intensywnego rozwoju osadnictwa na górskich terenach (ziemiach) polskich i słowackich od XIV do XVII wieku a szczególnie w XVI pojawili się wyznający prawosławie Rusini i Wołosi. Ta społeczność pasterska z czasem przeszła w osiadły tryb życia tworząc znane nam grupy etnograficzne Łemków i Bojków.
Łemkowie zwani także Rusnakami  byli grupą górali ruskich, zamieszkująca Beskid Niski i Dolinę Osławy na wschodzie oraz część Beskidu Sądeckiego aż po dolinę Popradu na zachodzie.
Bojkowie - to bieszczadzcy górale zamieszkujący wzdłuż północnego łuku Karpat  Wschodnich, od źródeł Sanu do Łomnicy na Ukrainie. Na wschodzie graniczyli z Huculszczyzną.
 Świadectwem wiary zarówno Łemków jak i Bojków są wspaniałe drewniane cerkwie, budowane według określonych reguł. Początkowo cerkwie te nie różniły się od prawosławnych drewnianych świątyń Rusi Czerwonej. Z czasem jednak, szczególnie od II połowie XVII wieku kopuły cerkwi łemkowskich przybrały wielostrefowe, czterospadowe dachy namiotowe, zwieńczone smukłymi cebulastymi kopułami z pseudolatarniami, nawiązując swą formą do wieżyczek kościołów łacińskich. Zaczęto także do brył trójdzielnych dobudowywać wieże z izbicami, które służyły także jako dzwonnice, podobnie jak to było w kościołach rzymskokatolickich. Od tego czasu wieże były nieodłącznym elementem unickich cerkwi wznoszonych w Karpatach Wschodnich. W budownictwie cerkwi Łemkowskich z terenu Beskidów Sądeckiego i Niskiego oraz Słowacji, można wyróżnić kilka typów:
- północno-zachodni; budowle trójdzielne na planie kwadratów z pokaźną wieżą o pochyłych ścianach, często z zachatą. Całość przykryta namiotowymi dachami, które zwieńczały baniaste hełmy.
- południowy; budowle pozornie dwudzielne gdzie prezbiterium i nawę kryją łamane dachy namiotowe. Wieża ze ścianami w układzie pionowym posadowiona na zrębie babińca a nie bezpośrednio na ziemi.
- północno-wschodni; budowle dwu i trójdzielne, gdzie często ich bryła była wydłużana przez dobudowaną zakrystię do prezbiterium lub przedsionek do babińca. Charakterystyczna jest to, że poszczególne części cerkwi mają równą wysokość i nakryte są dwuspadowym dachem z okazałymi baniastymi hełmami.
- powszechny, schyłkowy; budowle trójdzielne z wieżą od zachodu, nawa i prezbiterium nakryte dachem dwuspadowym z baniastymi hełmami. Budowano je szczególnie pod koniec XVIII i w XIX w.
 W cerkwiach bojkowskich zwłaszcza w centralnej części Bojkowszczyzny wypracowano charakterystyczny styl piętrzących się dachów namiotowych, które przypominały swoim wyglądem chińskie pagody. Być może chodziło tu o zharmonizowanie wznoszących się ku niebu kopuł z wysokimi szczytami gór wśród których były budowane. 
Kolejna grupa etnograficzna Pogórza Karpackiego to Podgórzanie. Stanowiła ją ludność pochodzenia polskiego z domieszką osadnictwa niemieckiego i rusko - wołoskiego. Była grupą przejściową między ludnością zamieszkującą tereny górskie a nizinne.
Obok nich wykształcili się Dolinianie - ludność nie góralska, polsko - ruska zamieszkująca kotliny w okolicy Sanoka, Bukowska i Leska.
Na terenach Pogórza Karpackiego zamieszkiwanych przez Podgórzan dominowały w przeważającej mierze drewniane kościoły rzymskokatolickie. Pierwsze z nich powstały już w XV wieku. Były to budowle o zrębowej konstrukcji ścian, gdzie prezbiterium zamknięte trójboczną apsydą łączyło się ze zbliżoną do kwadratu nawą. Wieże dobudowywano nieco później.
Do najstarszych należą kościoły w Haczowie, Bliznem, Golcowej, Domaradzu, Humniskach i Iwoniczu, który był przebudowany w II połowie XIX wieku.
Najpiękniejsze z zachowanych XVI wiecznych znajdują się w Trzcinicy, Święcanach, Binarowej, Sękowej i Libuszy.
Cztery z nich wpisano na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.
Odwzorowanie tych wszystkich stylów kulturowych i etnograficznych znalazło swe miejsce w powstałym na terenie Ośrodka Wypoczynkowo - Rehabilitacyjnego Caritas w Myczkowcach; Centrum Kultury Ekumenicznej imienia Jana Pawła II.
Jest to park miniatur architektury drewnianej skupiający makiety kościołów i cerkwi. Jednym z celów powstania było pokazanie różnorodności stylów bogatej sakralnej architektury drewnianej, właściwej poszczególnym grupom etnicznym na obszarze dzisiejszego pogranicza polsko - słowacko - ukraińskiego.
Na obszarze około 0,8 ha,  na 10 wzgórzach zostało ustawionych 140 makiet w skali 1:25 najstarszych drewnianych kościołów, cerkwi prawosławnych, greckokatolickich, z terenu południowo - wschodniej Polski, Słowacji i Ukrainy.
Makiety zostały wykonane przez zespół osób pod kierunkiem Janusza Kuliga, rzemieślnika z Chmielnika koło Rzeszowa, natomiast architekturę terenu przygotował Norbert Piekarski z Bliznego. Uzupełnieniem ekspozycji jest muzyka i śpiewy religijne, odpowiednie poszczególnym grupom religijno - etnicznym, oraz kilkujęzyczny komentarz w punkcie informacyjnym.
Pokazanie w miniaturze sakralnych stylów architektonicznych, jest powrotem do czasów minionych. Ponadto sakralna architektura drewniana jest zbyt krucha, dowodem czego były niedawne pożary cerkwi w Opace, Komańczy czy na przykład kościoła w Libuszy, dlatego warto ją pokazać.  
 Drugim powodem powstania CKE jest próba innego spojrzenia w przeszłość, szczególnie w tych bieszczadzkich trudnych terenach, kiedy to antagonizmy społeczno - polityczne przekładno na płaszczyznę religijną. Bieszczady są terenem, który oprócz walorów poznawczych i turystycznych posiada bardzo złożoną bolesną historię. Odciska się ona swoim piętnem do chwili obecnej w życiu niewielu rdzennych mieszkańców pozostałych na tych terenach. Dla tych, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia swojej ojcowizny po II wojnie światowej wspomnienie rodzinnych stron budzi nostalgię, tęsknotę, nieutulony żal. Często poczucie krzywdy z powodu przymusowych przesiedleń budzi złość i niechęć do tych, którzy posiedli ich ojcowiznę. To bolesna przeszłość często była przedstawiana jednostronnie i tendencyjnie.
 CKE powinno zatem sprzyjać temu innemu spojrzeniu, że ponad tym wszystkim co nas dzieliło, ponad tymi zaszłościami historycznymi powinna zapanować prawdziwa miłość.
Obowiązkiem obecnych pokoleń jest zachowanie w pamięci tych zanikających kultur i szukania płaszczyzn wzajemnego dialogu, porozumienia oraz poszanowania. Podjęciem takiego odniesienia była sesja naukowa towarzysząca otwarciu Centrum Kultury Ekumenicznej.
Poruszono tematu z zakresu:
- historii kościoła na pograniczu Polsko - Słowacko - Ukraińskim
- dialogu kościołów siostrzanych katolicko - prawosławnych
- zróżnicowania etnograficznego i kulturowego tych terenów.
Ideę wspólnoty ponad podziałami realizuje się w ośrodku zwanym często już od wielu lat, jako „Miasteczko Miłości”. Organizowane są tu kolonie dla dzieci z Ukrainy i Białorusi, wśród których wiele z nich jest wyznania prawosławnego lub greckokatolickiego. Wspólne zabawy, pikniki z dziećmi polskimi połączone są z lekcjami historii, kultury i religii oraz tradycji. Szczególna atmosfera panująca w centrum sprzyja temu by ciągle na nowo budować prawdziwą jedność i ekumenizm oparty na wzajemnym zrozumieniu, bez uprzedzeń i stereotypów.



Matków
- cerkiew pod wezwaniem Narodzenia NMP.
Powstała w 1838 roku, drewniana, trójdzielna, składa się z kwadratowej nawy, mniejszego czworobocznego babińca i części ołtarzowej z dwiema zakrystiami od północy i południa. Wszystkie zręby pokryte kopułami na ośmiobocznych bębnach. Obok dzwonnica z początku XX wieku, drewniana, dwukondygnacyjna z kopułowatym zwieńczeniem.

Bohdan Zhukiewicz
foto (zakapior)

Bieszczady...
fot. (zakapior)
Zapraszają...


===============
Zwiedzaj razem
z nami Bieszczady...
... Zagórz, Lesko, Ustrzyki Dolne,  zapora Solina i Myczkowce, Polańczyk, Czarna, Lutowiska, Bieszczadzki Park Narodowy, Bukovske Vrchy, Zatwarnica, Muczne, Sianki, Ustrzyki Górne, Wołosate, Wetlina, Łopienka, "Sine Wiry", Baligród, Cisna, "Kolejka Bieszczadzka", Vodárenská nádrz Starina, Duszatyn, Komańcza, Medzilaborce...
===============



(+48) 13 46 32 204




Świat miniatur w Myczkowcach


Solina-Myczkowce


Dla żeglarzy, wędkarzy, przyrodnika...


Zatwarnica


Muczne


Przełęcz Użocka
Sianki
Grób Hrabiny Klary
Klementyny z Kalinowskich Stroińskiej



Ustrzyki Górne


Stadnina konia huculskiego w Wołosatym


Wetlina



Rezerwat "Sine Wiry"



W sercu Bieszczad
- Łopienka





Baligród


Cisna


"Bieszczadzka Ciuchca"


Jeziorka Duszatyńskie
Rezerwat Zwięzło



Komańcza