Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Zapraszają...

Národný park Poloniny
Bukovské vrchy







TURYSTYKA w Bieszczadach


fot. Iwona

Artykuły
... miejsca gdzie przecinały się szlaki handlowe...
Opublikowano 01.06.2008

Lutowiska
Nazwa wsi pochodzi od ukraińskiego "litowyszcze”, co oznacza miejsce letniego wypasu bydła. Lutowiska podobnie jak pobliski Żurawin były ważnym miejscem, gdzie przecinały się szlaki handlowe. Pierwszy z nich wiódł z Sanoka przez Chrewt - Żurawin - Borynię - Komarniki na przełęcz Tucholską i dalej przez Mukaczewo do Siedmiogrodu. Drugi prowadził od Przemyśla i Dobromila przez przełęcz Beskid lub Użocką do Użgorodu. Na wschód prowadziło odgałęzienie przez Krywkę, Turkę do Drochobycza. Były to bardzo stare szlaki, o czym świadczą znaleziska archeologiczne. W Boryni znaleziono 100 denarów rzymskich, w Żurawinie monetę rzymską, w Komarnikach 12 mieczy z brązu.
Tak dogodne położenie Lutowisk spowodowało, że kolejny właściciel - Ludwik Urbański - wystarał się dla wsi o prawa miejskie. W 1742 roku zmieniono nazwę Lutowisk na Urbanice, aby uczcić właściciela L. Urbańskiego. W tym samym roku Urbanice otrzymały od Augusta III prawo odbywania 10 jarmarków rocznie.
Pod koniec XIX wieku przechodzą w ręce Mendla Randa. Randowi sprzedaje swój majątek hrabia S. Konarski. Rand był najbogatszym kupcem żydowskim nad górnym Sanem. Randowie utrzymywali majątek w Lutowiskach do II wojny światowej.
Ciekawostką jest bitwa, która rozegrała się w 1915 roku w okolicy Lutowisk. Austriacy rozbili tu kawalerię chana Nachiczewskiego w bardzo trudnych warunkach terenowych przy 30 stopniowym mrozie.
Po rozpadzie Austro-Węgier i odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Ukraińcy zajęli Lutowiska tworząc w miasteczku Powiatowy Komisariat na powiat Lesko. Utworzono również jednostkę wojskową o nazwie "Litowyszcza". Jednostka ta miała na celu obronę okolic, które Ukraińcy włączyli do ZURL. W czasie wojny polsko - ukraińskiej były siedzibą władz cywilnych i wojskowych ZURL. W maju 1919 roku Ukraińcy wycofali się w rejon Hołowiecka, a do Lutowisk wkroczyło Wojsko Polskie pod dowództwem kapitana Rawskiego. Niestety w 1919 roku tracą prawa miejskie, ale nadal pozostały ważnym ośrodkiem gospodarczo - administracyjnym aż do II wojny światowej.
W 1939 roku Lutowiska zajęli sowieci, a w 1941 do miejscowości wkroczyli Niemcy. 22 czerwca 1942 roku wymordowano niedaleko kościoła 650 żydów z Lutowisk i okolic. Jak podają dokumenty dwóch gestapowców z Ustrzyk Dolnych, Johann Bakcer oraz Arnold Doppke rozstrzeliwali żydów. Na miejsce kaźni, żydów spędziła i zwiozła policja ukraińska. Po zlikwidowaniu żydów spalono także ich zabudowania, czyli całą drewnianą zabudowę zlokalizowana przy rynku oraz synagogę.
W 1944 roku większość Polakow opuściło Lutowiska. 20 lipca 1944 wymordowano polskie rodziny, Górali, Kukurowskich, Reszawskich, Samborskich, Ziółkowskich. Nie jest do końca wyjaśnione, kto jest odpowiedzialny za tą zbrodnie, niektóre źródła przypisują to UPA. Po II wojnie światowej Lutowiska znalazły się na terenie ZSRR i zmieniły nazwę na Szewczenko. Nazwa ta funkcjonowała do 1957 roku. W 1951 roku podczas wyrównywania granic wróciły do Polski. Mieszkańców wysiedlono w rejon Odessy natomiast wysiedleńców z okolic Sokala, Zaburza, Nowego Dworu, Krystynopola zasiedlono w rejonie Ustrzyk Dolnych, Czarnej, Lutowisk.

Miejsce po byłej Cerkwi greckokatolickiej.
Data budowy pierwszej cerkwi nie jest znana, wzmianki pochodzą z roku 1589. Następną drewnianą cerkiew ufundował Józef hr. Górski. Cerkiew ta spłonęła. Po pożarze  wybudowano nową cerkiew - w 1898 roku - pod wezwaniem Michała Archanioła, w innym miejscu, niedaleko poprzedniej. Została ona wybudowana na wzgórku niedaleko obecnej drogi obok cmentarza. Na miejscu cerkwi pozostał jedynie wianuszek drzew i krzyż. W 1980 roku cerkiew rozebrano, a budulec przewieziono do Dwernika gdzie wybudowano z niego kościół. Na cmentarzu znajduje się kilka nagrobków zasługujących na uwagę.
W latach 1951-1963 cerkiew służyła obrządkowi rzymskokatolickiemu. Ciekawostką jest, że odnalazły się dzwony pochodzące z cerkwi. Odnaleźli je mieszkańcy Lutowisk, którzy zostali wysiedleni w 1951 roku w rejon Odessy. Przyjechali właśnie w tym celu i udało im się je odnaleźć. Chcieli je zabrać ze sobą, ale władze Polski i Ukrainy nie porozumiały się i dzwony najpierw leżały na komisariacie policji, a obecnie znajdują się w Urzędzie Gminy w Lutowiskach.

Smolnik
W 1951 roku w wyniku wymiany terenów przygranicznych Smolnik wrócił do Polski. Dawnych mieszkańców  przesiedlono do obwodu nikołajewskiego. Opustoszała wieś nie została zasiedlona. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych została rozebrana cała zabudowa. Ocalała jedynie cerkiew. Większość źródeł podaje, że świątynię pod wezwaniem św. Michała Archanioła zbudowano w 1791 roku. Nie można jednak wykluczyć, że obiekt jest znacznie starszy. Po roku 1951 cerkiew pozostała opuszczona i uległa dewastacji, w latach 1969-70 została odbudowana i odnowiona.
W 1973 świątynię przekazano parafii rzymskokatolickiej w Lutowiskach i od tego czasu jest kościołem filialnym pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.
Od północy z cerkwią sąsiaduje stary cmentarz z kilkoma nagrobkami. Innych śladów po wsi pozostało niewiele, dwa kamienne krzyże, resztki fundamentów, kilka studni i zdziczałe sady.

Żurawin
- ostatnia, ale najważniejsza wieś doliny Górnego Sanu. Można ją potraktować jako miejsce, skąd ruszyła ekspansja Kmitów w rejon Górnego Sanu.
Wieś, tak jak wszystkie w tym rejonie została założona na prawie wołoskim, a pierwsze wzmianki o Żurawinie pochodzą z 1444 roku. Jest to najstarsza wieś założona przez Kmitów w dolinie Sanu, powyżej miejscowości Rajskie. Miała znakomitą lokalizację, ponieważ prowadził przez nią jeden z głównych szlaków handlowych do Siedmiogrodu. Kmitowie celowo założyli bardzo wcześnie Żurawin, aby chronić tu swoje interesy, a jednocześnie móc rozszerzać dobra sobieńskie.
Powyżej nad Sanem leżały dobra, Ternowskich które należały do ziemi przemyskiej. Większość wsi powstało w tamtych rejonach w przeciągu jednego wieku. Miejscowościami, które powstały na gruntach Żurawin to: Stuposiany, Boberka, Lutowiska, Krywka, Smolnik, Ustrzyki Górne oraz Szandrowiec. W wieku XVI - w jego pierwszych latach - Kmitowie rozpoczęli ekspansję w górę Sanu, zakładając Dydiową i Dźwiniacz. Były to tereny, które oficjalnie należały do Ternowskich. W latach 30-tych XVI wieku, Kmitowie odkupują tereny Górnego Sanu od potomków Ternowskich i włączają ten rejon do ziemi sanockiej.
W 1645 roku wieś trafia w ręce prawosławnych biskupów przemyskich, jako wieczna dzierżawa, ale dopiero na początku XVIII wieku przechodzi na rzecz zakonu Bazylianow. W Żurawinie został założony niewielki monastyr. Tak jak w wielu bieszczadzkich wsiach, byli tutaj przedstawiciele szlachty zagrodowej zawsze patriotycznie nastawionej. Bardzo ciekawe zjawisko zaobserwowano podczas spisu ludności w 1921 roku. Okazało się, że wszyscy mieszkańcy z jednym wyjątkiem, podali narodowość polską, mimo że 90 procent to wyznawcy religii greckokatolickiej.
Bardzo ciekawą postacią Żurawina był wójt Teodor Basarab. Należał do patriotycznej rodziny ukraińskiej. Był zapraszany do Warszawy, a z rąk Józefa Piłsudskiego otrzymał jedno z najwyższych odznaczeń państwowych.
19.08.1938 roku w Żurawinie odbyła się uroczystość religijna która upamiętniała 950 rocznicę Chrztu Rusi. W uroczystości wzięło udział 6000 tysięcy wiernych.
We wrześniu 1939 roku, sowieci oczyścili 800 metrowy pas przy granicy, która przebiegała na Sanie. Rozebrano wszystkie budynki w tym rejonie. Natomiast resztę rozebrano w 1953 roku. Mieszkańców wysiedlono w rejon Odessy. Obecnie istnieją tylko nowo wybudowane budynki w przysiółku Łazy oraz Syhła. Droga prowadzi do Sanu, gdzie widoczne są resztki mostu, przez który można było się dostać w rejon rezerwatu torfowiskowego "Zakole". Jest on trudno dostępny do zwiedzania.
Ordynat
foto (ordynat)

Bieszczady...
fot. (zakapior)
Zapraszają...


===============
Zwiedzaj razem
z nami Bieszczady...
... Zagórz, Lesko, Ustrzyki Dolne,  zapora Solina i Myczkowce, Polańczyk, Czarna, Lutowiska, Bieszczadzki Park Narodowy, Bukovske Vrchy, Zatwarnica, Muczne, Sianki, Ustrzyki Górne, Wołosate, Wetlina, Łopienka, "Sine Wiry", Baligród, Cisna, "Kolejka Bieszczadzka", Vodárenská nádrz Starina, Duszatyn, Komańcza, Medzilaborce...
===============



(+48) 13 46 32 204




Świat miniatur w Myczkowcach


Solina-Myczkowce


Dla żeglarzy, wędkarzy, przyrodnika...


Zatwarnica


Muczne


Przełęcz Użocka
Sianki
Grób Hrabiny Klary
Klementyny z Kalinowskich Stroińskiej



Ustrzyki Górne


Stadnina konia huculskiego w Wołosatym


Wetlina



Rezerwat "Sine Wiry"



W sercu Bieszczad
- Łopienka





Baligród


Cisna


"Bieszczadzka Ciuchca"


Jeziorka Duszatyńskie
Rezerwat Zwięzło



Komańcza