Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
BIESZCZADZKI Szlak Architektury Drewnianej


Turzańsk - fot. Bohdan Zhukiewicz

Artykuły
...w dolinie górnego Sanu...
Opublikowano 15.05.2013

Chmiel
- wieś założona przez ród Kmitów około roku 1510 na prawie wołoskim. Nazwa wsi prawdopodobnie wywodzi się od dziko rosnącego tu chmielu,  możliwe jest też odmienne pochodzenie tej nazwy, (czyli na przykład od nazwiska pierwszych osadników). Cerkiew tutejszą wybudowano prawdopodobnie w 1858 na miejscu poprzedniej, pochodzącej z 1795 a obecny jej stan jest wynikiem przebudowy w 1906. W obrębie cerkwi (za prezbiterium) znajduje się XVII-wieczna kamienna płyta nagrobna pierwotnie znajdująca się w świątyni. Napis na niej w języku ruskim świadczy o tym, że płyta pochodzi z nagrobku szlachcianki zmarłej w 1641 lub 1644 roku. Cerkiew szczęśliwie ocalała, z przeprowadzonej w 1940 przez wojsko sowieckie, likwidacji zabudowań w dwustumetrowym pasie przygranicznym i przypuszczalnie do 1951 służyła jako świątynia prawosławna. Po powrocie tych ziem do Polski utworzono w niej magazyn straży pożarnej. A w 1968 przejął ją kościół rzymskokatolicki i starannie odremontował. W obecnej chwili cerkiew służy jako kościół filialny parafii w Dwerniku. Dwór chmielowski usytuowany był poniżej cerkwi. W latach dwudziestych XX należał do Żyda o nazwisku Landau, który po rozparcelowaniu folwarku otworzył tu wytwórnie serów szwajcarskich i tartak.
Chmiel posiadał kilka przysiółków:
- Jamnicze - przy drodze do Zatwarnicy (istniała tam karczma),
- Chmielińczyk - za Sanem od cerkwi w górę rzeki,
- Potoki - wzdłuż potoku płynącego nieopodal cerkwi,
- Dolny i Górny Otryt.
   W latach 60-tych Jerzy Hoffman kręcił tu zdjęcia do filmu Pan Wołodyjowski, głównie sceny pożaru Raszkowa.
   W 1931 wieś liczyła 533 mieszkańców. W 1939 na Sanie został ustalona granica pomiędzy III Rzeszą a ZSSR. Sowieci ze swojej strony  granicy wysiedlili mieszkańców z dwustumetrowego pasa nad Sanem. Część mieszkańców wywieziono w głąb ZSSR, a część przeniosła się prawdopodobnie w rejon Otrytu. Po wysiedleniach w latach 1946-47 Chmiel całkowicie opustoszał. Po wojnie sukcesywnie zabudowania wsi rozbierali osadnicy, głównie pod budowę osiedla leśnego w Dwerniku. Pozostałe chaty rozebrali przybyli tu w latach 1957-59 pierwsi osadnicy głównie bieszczadzcy autochtoni. Obecnie wioska liczy około 200 stałych mieszkańców. Znajduje się tu wiele gospodarstw agro turystycznych. Część mieszkańców znalazło zatrudnienie w leśnictwie, jest tu też kilka wypałów węgla drzewnego. Chmiel ze względu na swoje położenie uważany jest za „najbardziej słoneczną wieś w Bieszczadach”. Poniżej cerkwi po drugiej stronie Sanu istniała od 1580 wieś Ruskie. Była w niej cerkiew pod  wezwaniem św. Michała Archanioła wybudowana w 1848. W 1931 wieś liczyła 38 domów i 263 mieszkańców. W latach 1946-47 mieszkańcy zostali wysiedleni głównie do ZSSR. Obecnie po tej wiosce zostały nieliczne nagrobki na zarośniętym cmentarzu. Spod cerkwi w Chmielu wiedzie ścieżka przyrodniczo-historyczna na grań Otrytu do schroniska „Chata Socjologa”. Do schroniska można również dojść szlakiem niebieskim z pobliskiego Dwernika. A z leżącego nieopodal Sękowca prowadzi szlak spacerowy do Nasicznego przez Magurę i Dwernik Kamień.

Płyta nagrobna Fieronii z Dubrawskich Orfickiej (1560 – 1644)
    Umieszczona pierwotnie w miejscu pochówku zmarłej to jest w obrębie pierwszej cerkwi (być może przed ołtarzem) wzniesionej w Chmielu około 1640.
   Po wybudowaniu kolejnej cerkwi w nowym miejscu płyta znalazła się poza obrębem świątyni i tak przetrwała częściowo przysypana ziemią do naszych czasów.
   W ostatnich latach płytę wydobyto z ziemi i oparto o ścianę obecnej cerkwi.
   W roku 2010 została wpisana do rejestru zabytków ruchomych województwa podkarpackiego prawem chronionym.
   W 2011 nad płytą wzniesiono wiatę, która jest repliką górnej części tutejszej dzwonnicy cerkiewnej zniszczonej po 1968.
   Herb rodowy umieszczony na płycie może być zarówno herbem rodu Dubrawskich (Sas), ówczesnych właścicieli Chmiela, jak i rodu Orfickich (Nowina), w którego wywodził się mąż Fieronii. Może być też kompilacją obu tych herbów.
   Inskrypcje na płycie wyrytą w cyrylicy odczytał w roku 2004 kustosz muzeum zamku w Łańcucie mgr Jarosław Giemza.

Smolnik
   Wzniesiona w 1701 roku (według jednej z wersji). Opuszczoną po 1951 cerkiew wyremontowano w 1969,  przywracając jej pierwotną formę. We wnętrzu zachowała się figuralna polichromia ścienna z końca XVIII wieku. Świątynia w Smolniku należy do nielicznie zachowanych, na terenie południowo-wschodniej Polski powszechnie występujących na Bojkowszczyźnie, zniszczonych na tym obszarze po 1947,
   Kon­struk­cja zrę­bo­wa, trój­dziel­na, kopułowa, typu boj­kow­skie­go, usy­tu­owa­na w opusz­czo­nej i ro­ze­bra­nej po 1951 wsi. Od­re­mon­to­wa­na w 1969, dzię­ki czemu od­zy­ska­ła swoją pier­wot­ną formę. Oto­czo­na przy­dasz­kiem wspar­tym na ry­siach. We­wnątrz nawa i sank­tu­arium po­kry­te skle­pie­niem pi­ra­mi­dal­nym z za­ło­mem. W górnej czę­ści ścia­ny iko­no­sta­su za­cho­wa­na czę­ścio­wo po­li­chro­mia z końca XVIII z mo­ty­wa­mi pod­trzy­my­wa­nej przez anio­ły dra­pe­rii z me­da­lio­na­mi. Ele­men­ty pier­wot­ne­go wypo­sa­że­nia cer­kwi znaj­du­ją się w mu­ze­ach we Lwo­wie, Łań­cu­cie, Sa­no­ku.
   Znaj­du­ją­ce się we wnę­trzu inne obiek­ty sztu­ki cer­kiew­nej - car­skie wrota, ob­ra­zy po­cho­dzą z roż­nych świątyń. Naj­le­piej za­cho­wa­ny kla­sycz­ny przy­kład cer­kwi boj­kow­skiej na te­re­nie Pol­ski.
Opracował Bohdan Zhukiewicz

fot. (Jan, bo, zakapior)

... photo...

Komańcza - fot. Wiesław Gargała

... odwiedzaj...

==================
Śladami historii...
zwiedzaj;

Bieszczadzki szlak architektury drewnianej...