Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
BIESZCZADZKI Szlak Architektury Drewnianej


Turzańsk - fot. Bohdan Zhukiewicz

Artykuły
... szlakiem bieszczadzkich drewnianych kościołów...
Opublikowano 15.07.2013

Kościoły w Bieszczdach

Bezmiechowa
    Cerkiew greckokatolicką w Bezmiechowej wspomina się w 1761. Obecną pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny wybudowano w 1830. Dwa razy przeprowadzano remont świątyni. Pierwszy raz w 1937, ponownie w 1954 - odnowiono wtedy zakrystię i babiniec. Od 1968 pełni funkcję kościoła rzymskokatolickiego pod tym samym wezwaniem.

   Orientowana cerkiew znajduje się na wzniesieniu. Świątynia jest drewniana, wzniesiona na konstrukcji zrębowej i oszalowana. Trójdzielny budynek sakralny ma kwadratowe człony. Prezbiterium zamyka się ścianą prostą, z nim łączą się dwie zakrystie od strony północnej i południowej. Nawa cerkwi jest szersza, a od zachodu znajduje się babiniec, nad którym wznosi się wieża. Wewnątrz są stropy płaskie. Ostrołukowe okna powstały w 1937. Na zewnątrz jest gzyms podokapowy profilowany. Dachy cerkwi są dwuspadowe i mają wspólną kalenicę. Nad zakrystiami znajdują się dachy pulpitowe, które pokrywa blacha. Wieżyczka na sygnaturkę jest ośmioboczna, zwieńcza ją baniasty hełm. Szalowana wieża o konstrukcji słupowej, którą wybudowano na rzucie kwadratu, wtapia się w dach babińca. Posiada dach namiotowy kryty blachą z ośmioboczną latarnią.
   We wnętrzu cerkwi znajduje się bogata polichromia i oryginalny ikonostas, który przesunięto do tyłu za ołtarz i przykryto baldachimem. Do zabytków sakralnych świątyni należą krucyfiks ludowy z XIX i gładki kielich z ośmiolistną, profilowaną stopą oraz nowszą czarą. Jest datowany na 1810. Kielich odnowiono w 1822 i 1899, a na stopie widnieją cechy imienne złotnika HE z kościoła w Komborni. Poza tym warto zwrócić uwagę na dwa drewniane świeczniki pod paschał z XIX i na dwa ornaty, z których jeden jest czerwony z kolumną z wicią roślinną, wykonany haftem płaskim, rozłupanym z końca XVII. Szata ta, którą ks. Tadeusz Sabik - pierwszy proboszcz parafii rzymskokatolickiej przeniósł z kościoła w Komborni, posiada przeniesioną tarczę herbową z herbami Lewart kasztelana zawichojskiego Piotra Firleja z literami PFDDCZ, które oznaczają Petrus Firlej de Dambrowica Castellanus Zavichostiensis. Inskrypcja pochodzi z początku XVII. Drugi ornat z II połowy XVIII jest biały z kolumną z tkaniny broszowanej, z motywem splecionej wstążki, kwiatów i liści.
Anna Twardy

Brzegi Dolne
    Cerkiew Michała Archanioła (obecnie kościół parafialny pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej)
Historia

   Pierwsze wzmianki dotyczące cerkwi znajdującej się w Brzegach Dolnych pochodzą z 1615. Obecna drewniana świątynia została wzniesiona w 1844 na miejscu swojej poprzedniczki. Cerkiew przechodziła kilkukrotnie remont w latach 1884, 1909, 1922. Po wojnie Brzegi Dolne znalazły się poza granicami Polski. W 1951, po powrocie wsi w obszar granic Polski cerkiew została oddana do użytku Zarządowi Budownictwa Leśnego, gdzie służyła za magazyn nawozów i materiałów budowlanych. W 1973 świątynię przejął kościół rzymskokatolicki, a pięć lat później przeszła ona remont generalny.
Dziś
   Obecnie świątynia pełni funkcję kościoła parafialnego.
Architektura
   Cerkiew jest świątynią drewnianą, orientowaną, dwudzielną o konstrukcji zrębowej. Od strony północnej i południowej do prezbiterium przylegają zakrystie (południowa została dobudowana podczas remontu w 1909). Nawa jest szersza od prezbiterium. Nad obiema częściami cerkwi dachy są dwuspadowe. Nad nawą znajduje się baniasta wieżyczka.
Wnętrze/Wyposażenie
   W cerkwi nie zachowało się jej pierwotne wyposażenie. Na ścianach i stropie zachowała się polichromia figuralna i ornamentalna. Obecnie najcenniejszym elementem wyposażenia są XVIII rzeźby, które pochodzą z kościoła w Przeworsku.
Co warto zobaczyć?
   W pobliżu cerkwi znajduje się murowana dzwonnica parawanowa, która powstała najprawdopodobniej równocześnie z cerkwią.

Dolina
 - kościół filialny Narodzenia NMP i Błogosławionego Eugeniusza de Mazenod, parafii w Zahutyniu z 1836 roku ufundowany przez właścicielkę wsi Gabrielę Wenziarową, wykonany przez cieślę Jana Długosza. XIX wiek przejęty przez grekokatolików na cerkiew pod wezwaniem Opieki Matki Boskiej. We wnętrzu ołtarz główny w stylu barokowym z połowy XIX z elementami z XVII oraz 6 ikon z wyobrażeniem apostołów z dawnego ikonostasu. Epitafium fundatorki kościoła.
   Drewniany, jednonawowy konstrukcji zrębowej. Salowy, bez wyodrębnionego z nawy prezbiterium, zamknięty trójbocznie. Z boku nawy zakrystia, od frontu kruchta. Dach jednokalenicowy, kryty blachą z kwadratową wieżyczką na sygnaturkę. Zwieńczoną blaszanym hełmem z latarnią.
   Także warto zobaczyć pałac z XX wieku.

Zahutyń
 - kościół p.w. Matki Bożej Królowej Polski z 1946 wzniesiony na miejscu dawnej cerkwi.
   Świątynia trójdzielna o konstrukcji zrębowej (prezbiterium, nawa, kruchta) była odnowiona i przebudowano jej prezbiterium na murowane. Całość nakryta jest dachem dwukalenicowym. We wnętrzu zwraca uwagę obraz Matki Bożej Szkaplerznej z XVIII przeniesiony tutaj z klasztoru franciszkanów z Sanoka z licznymi wotami dziękczynnymi i oryginalna, rzeźbiona w drewnie chrzcielnica.
   Na cmentarzu przy kościele kilka starych nagrobków.

Dwernik
    Kościół pod wezwaniem Świętego Michała Archanioła i MB Królowej Aniołów z lat 1979 - 81. Zbudowany wg projektu Jana Rządcy z materiału z cerkwi greckokatolickiej w Lutowiskach Świętego Mikołaja z 1898 roku. Niestety nie udało się odtworzyć pierwotnego kształtu świątyni.
   Drewniany, jednonawowy konstrukcji zrębowej. Orientowany. Prezbiterium mniejsze od nawy, zamknięte trójbocznie z dwoma bocznymi zakrystiami. Kruchta od frontu nawy. Dach jedno-kalenicowy, kryty blachą z wieżyczką na sygnaturkę w kształcie iglicy. Wokół świątyni podcienia obite blachą. Wewnątrz pozorne sklepienie kolebkowe. Chór muzyczny. Ołtarz główny neogotycki. Stacje Drogi Krzyżowej z przełomu XIX i XX w formie litografii.


Łobozew
 - kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa pochodzi z XIX wieku. Jednonawowa świątynia o konstrukcji zrębowej z zamkniętym trójbocznie prezbiterium, z przyległą doń zakrystią, dobudowana do nawy kruchta i ściany wzmocnione lisicami, nakryta jest dwu kalenicowym dachem.
   Obok drewniana dzwonnica słupowa oszalowana deskami. Wyposażenie wnętrza współczesne z oryginalnym sklepieniem w kształcie odwróconego kadłuba łodzi.
   Dwór – z II połowy XIX wieku (duży, parterowy, murowany) zbudowany przez Leszczyńskich otoczony parkiem podworskim.

Monasterzec
    Jest to drewniana parafialna cerkiew greckokatolicka. Została zbudowana w latach 1818-1820, następnie poświęcona w 1822. Wyremontowana w 1934 pełniła swoją funkcję do czasu wysiedlenia mieszkańców wsi podczas akcji Wisła. W 1965 cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki, i w 1968 zamieniona w kościół pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Pierwotna wzmianka o świątyni w Manastercu pochodzi z 1761. Jest to obiekt drewniany, konstrukcji zrębowej, oszalowany. Prezbiterium w rzucie kwadratu, z dwiema zakrystiami od północy i od południa, nawa szersza -prostokątna od zachodu, znajduje się tam również babiniec i wieżami z przedsionkiem w przyziemiu. Wewnątrz prezbiterium i babińcu sklepienie zwierciadlane, nawie kopuła ośmiopolowa z latarnią. Prezbiterium otwarte do nawy łukiem segmentowym, analogiczny łuk znajduje się między nawą i babińcem oraz babińcem i wieżą. Chór muzyczny nadwieszony. Dach dwuspadowy o jednej kalenicy, kryty blacha. Nad prezbiterium i nawą ośmioboczne wieżyczki zwieńczone baniastymi latarniami, nad nawą zakończona żelaznym krzyżem.

Nowosielce Kozickie
 - kościół pod wezwaniem Świętych Jerzego i Tekli z 1742 roku ufundowany przez właścicieli wsi Jerzego i Cecylię Nowosieleckich. We wnętrzu późnobarokowe wyposażenie, wizerunek św. Tekli, ambona w stylu regencji, tablica fundacyjna z portretami i herbami Jelito i Sas. Na cmentarzu przy kościele znajduje się kaplica grobowa Michała Leszczyńskiego herbu Korczak oraz kilka nagrobków szlacheckich między innymi Apolinarego i Sybilii Dydyńskich z XIX wieku.
   Wieś ukryta wśród gór, na uboczu. Malowniczo położona w niewielkiej dolinie, po obu stronach strumienia Seńkowiec, który zbiera w niej liczne potoki i włącza do rzeki Wiar.Otoczona zewsząd lasami i łąkami, leży między dwoma rezerwatami przyrody: Rezerwatem Nad Trzciańcem i Rezerwatem Chwaniów. Same Nowosielce Kozickie znajdują się na terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych oraz obszaru Natura 2000.

Ropienka
 - kościół wzniesiony w 1843 roku przez właścicieli wsi Jana i Amelię Wierzbickich jako kaplica grobowa.
   Oszalowana deskami świątynia zrębowa, nawę główną ma przecięta transeptem i nakryta jest dachem jednokalenicowym. Od wschodu przylega do niej zakrystia, a od zachodu murowana kruchta. We wnętrzu na uwagę zasługują: ołtarze z 1 połowy XIX pochodzące z miejscowej cerkwi (przeniesionej do Wańkowej), w ołtarzu głównym ikony: Matka Boża z Dzieciątkiem, Ofiarowanie w Świątyni i Zwiastowanie i iluzjonistyczna polichromia z epitafium inskrypcyjnym fundatorki.

Rozpucie
 - kościół pod wezwaniem Krzyża Świętego i NPM Królowej Polski powstał 1900 roku ufundowany przez właścicielkę wsi Leokadię Żuk-Skarszewską a wybudowany przez miejscowych cieśli.
   Świątynię wzniesiono w konstrukcji zrębowej z dostawioną wieżą słupową. Posiada ona wieloczłonową bryłę przeciętą transeptem, zamknięte trójbocznie prezbiterium, zakrystię od wschodu, kruchtę od zachodu i nakryta jest dachem jednokalenicowym.
   We wnętrzu na uwagę zasługują: ołtarz z 1909 wykonany na wzór ołtarza z Tyrawy Wołoskiej z rzeźbami świętych Piotra i Pawła, w zwieńczeniu z rokokową rzeźbą Boga Ojca, rzeźby aniołów z XVIII (pochodzące z kaplicy dworskiej w Stańkowej), płaskorzeźba z 1700, ambona z postaciami 4 ewangelistów z XVIII (z Birczy) i późnobarokowy prospekt organowy z kościoła w Rybotyczach.

Stefkowa
    Zespół cerkiewny, cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Świętej Paraskewy wybudowana w 1840 roku. (od roku 1953 kościół rzymsko-katolicki). Stojącą opodal cerkwi drewnianą dzwonnicę wzniesiono w 1906. Świątynia w Stefkowej, pomimo przekształceń, pozostaje budowlą wyraźnie tradycyjną, nawiązującą kompozycyjnie do dawnej architektury cerkiewnej. Taki typ budowli cerkiewnych, zarówno wieżowych jak bezwieżowych, upowszechnił się w XIX wieku na obszarze górnego Nadsania.
Opracowali Ordynat, Zakapior

Średnia Wieś
- posiada najstarszą drewnianą modrzewiową świątynię w Bieszczadach. Powstała w drugiej połowie XVI jako kaplica dworska Balów. Na uwagę zasługuje barokowe wnętrze ozdobione polichromią figuralną z XVIII prowadzi do niego zamknięte łukami wejście z XVI późnobarokowe ołtarze ufundowane przez Katarzynę Balównę. W ołtarzu głównym obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem podającym Matce jabłko. W kruchcie dzwonnicy „ostatnia wieczerza” artysty bieszczadzkiego Jędrka Połoniny.
   
Na środku dachu znajduje się drewniana wieżyczka, ośmioboczna, ażurowa, zwieńczona baniastym hełmem i krzyżem żelaznym, w której umieszczona jest sygnaturka, datowana na XVIII. Na końcach kalenicy znajdują się z kolei drewniane balasy z XVII. W kościele znajdują się trzy ołtarze. To właśnie one stanowią najstarszą część, bowiem sygnowane są na pierwszą połowę XV. O wystrój kościoła zadbała w głównej mierze Katarzyna z Oraczewskich Balowa, która w 1727 ufundowała wyposażenie.
   Kościół został zbudowany na niewielkim wzniesieniu i postawiony na konstrukcji zrębowej, drewnianej, z zewnątrz obitej gontami. W latach 80. i 90. poprzedniego stuleciu, zdecydowano się go powiększyć i dobudowano m.in. wieżę i drugą zakrystię.
    Będąc wewnątrz kościoła, warto zwrócić uwagę na fragmenty polichromii iluzjonistycznej, przedstawiającej niebo, z symbolem oka oraz 7 aniołków, których głowy mają różny wyraz twarzy: od euforii, radości, aż do niepokoju i zagubienia. W prawym, bocznym ołtarzu znajduje się z kolei obraz św. Katarzyny Aleksandryjskiej, w lewym zaś ołtarzu, możemy zauważyć postać św. Stanisława biskupa krakowskiego, wskrzeszającego Piotrowina.
   W kościele znajduje się także 14 stacji Drogi Krzyżowej, które wykonał jeden z najsłynniejszych ludowych twórców w Bieszczadach, Jędrek Połonina (Andrzej Wasilewski). Sama świątynia jest celem wielu pielgrzymek, a także częstym miejsce zawierania ślubów przez pary z całej Polski.
Aneta Jamroży fot. Jacek Łeszega
400 letni kościół - jadąc z Hoczwi do Polańczyka, patrz po lewej stronie...

foto Antoni Hadała (Jan, bo, ordynat, zakapior)

... photo...

Komańcza - fot. Wiesław Gargała

... odwiedzaj...

==================
Śladami historii...
zwiedzaj;

Bieszczadzki szlak architektury drewnianej...