Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
TURYSTYKA na Podlasiu
Artykuły
Podlaski Szlak Tatarski...
Opublikowano 25.04.2017





  
Podlaski Szlak Tatarski liczy 150 km: Białystok - Sokółka - Bohoniki - Krynki - Kruszyniany - Krynki - Supraśl - Białystok. Zwiedzenie tylko Meczetów i Mizarów zajmie nam jedynie parę godzin. Warto jednak  odwiedzić też inne miejscowości na szlaku, o których krótko w przewodniku wspominamy. Da nam to szerszy obraz Białostocczyzny jako miejsca, gdzie spotykają się wyznawcy różnych kultur i religii. Północ województwa to również mniejszość litewska i moleny staroobrzędowców, południe i wschód Podlasia to 350 tysięcy wyznawców prawosławia i piękne stare drewniane cerkwie. A może warto spędzić tutaj kilka dni i odwiedzić również Tykocin (synagoga z 1642, pierwszy w Europie alumnat, klasztor i kościół z połowy XVIII, ruiny zamku), Świętą Górę Grabarkę (najbardziej czczone miejsce kultu prawosławnego), czy Drohiczyn (dawną stolicę województwa podlaskiego z wieloma świątyniami). A jest jeszcze przecież Puszcza Białowieska i rozlewiska Biebrzy i Narwi zwane "polską Amazonią".

"Przekroczyć próg nadziei",

Obraz wyznawcy Allaha, który bez względu na czas i miejsce pada na kolana i pogrąża się w modlitwie, pozostaje wzorem dla wyznawców prawdziwego Boga, zwłaszcza dla tych chrześcijan, którzy mało się modlą lub nie modlą się wcale, opuszczając swe wspaniałe katedry.

BOHONIKI
http://atrakcjepodlasia.pl/atrakcje-turystyczne/meczet-w-bohonikach/
   W źródłach historycznych zachowała się dokładna data wydania przywileju, na mocy którego przyznano wsie Bohoniki i Drahle Tatarom. Było to 12 marca 1679. Przywilej Jana III  Sobieskiego m.in. głosił: "...też włóki i wioski wieczyście onymże i sukcesorom nadawszy i darowawszy, na onych budować się, osa­dzać iprzedać, zostawić i podług woli i upodobania swego dysponować z obłigiem tylko usługi wojennej wiecznymi czasy pozwolił i ubezpieczył". Wsie objęli w posiadanie żołnierze z oddziałów rotmistrzów Bogdana Kieńskiego i Gazy Sieleckiego. Zachowało się też nazwisko rotmistrza Olejowskiego, który wraz ze swym oddziałem osiadł na nadanych mu ziemiach. Dawnych zaś mieszkańców Bohonik i Drahli przeniesiono do innych osiedli. Trwale zrośli się Tatarzy z Bohonikami. Stały się one centrum okolicznych skupisk muzułmańskich. Wzniesiono drewniany meczet i założono cmentarz. Obecna świątynia pochodzi z dru­giej połowy XIX. Jest to drewniana niemal kwadratowa budowla o czterospadowym dachu z jednym minaretem sygnaturkowym zakończonym półksiężycem. Wnętrze meczetu podzielone jest na dwie części, większą przeznaczoną dla mężczyzn i mniejszą dla kobiet. Oddziela je drewniane przepierzenie z poziomą szczeliną, zasłoniętą przejrzystą firanką muślinową, pozwalającą obserwować z części kobiecej przebieg nabożeństwa. Oba pomieszczenia mają osobne wejścia ze wspólnego przedsionka z półkami na obuwie. Wyznawcy islamu usadawiają się rzędami na pokrywających podłogę dywanach i modlą się zwróceni twarzą na południe, w stronę Mekki. Stronę tę, tzw. "kyblę", wskazuje "mihrab", czyli nisza w ścianie świątyni. Nisza ta jest bardzo skromna, wykonana z drewna, w przeciwieństwie do zwykle bardzo  bogato zdobionych, kamiennych lub marmurowych mihrabów w meczetach Wschodu. Na prawo od mihrabu widzimy podwyższenie, tzw. "mimbar". Jest to rodzaj kazalnicy. Z tego miejsca imam, zwany przez miejscowych "mołną" wygłasza piątkowe kazanie "hutbę". Mimbar jest jedynym fragmentem wnętrza meczetu, noszącym znamiona artystycznej roboty. Wzdłuż ściany dzielącej świątynię na obie części, po stronie męskiej znajduje się galeryjka, przypominająca kościelny lub cerkiewny chór. Na galeryjce podczas piątkowego nabożeństwa spełniał niegdyś obowiązki muezzin. W meczecie rozbrzmiewa liturgiczny język arabski. Modlitwy zaczerpnięte są z tzw. "chamaiłów", będących odpowiednikiem brewiarzy oraz z koranicznego tekstu. Na ścianach widzimy oprawne w ramy napisy arabskie, "muhiry", z wersetami z Koranu.

   Podczas wojny meczet zdewastowali hitlerowcy. Po wojnie świątynię odnawiano kilka razy, były również plany jej rozbudowy. Pozostałością tego jest fundament w pobliżu starej bryły meczetu. Prawie naprzeciw, po drugiej stronie ulicy, znajduje się dom parafialny, a przed nim głaz narzutowy z tablicą upamiętniającą 300-lecie osadnictwa tatarskiego na tych terenach.

   Cmentarz muzułmański - mizar znajduje się na końcu wsi po lewej stronie, na wzniesieniu porośniętym lasem. Został założony w końcu XVIII.  Najstarsza odnotowana inskrypcja pochodzi z 1796. Stare mogiły są obłożone po bokach kamieniami i mają dwa kamienie nagrobkowe: większy u głowy z zatartym już nieraz napisem, a mniejszy u stóp zmarłego. Nowsze mogiły przypominają swym wyglądem chrześcijańskie. Są to szlifowane i ciosane pomniki z różnego kamienia. U góry mają półksiężyc z gwiazdą i stylizowane wersety z Koranu. Najbardziej rzucającym się w oczy odstępstwem od islamu są znajdujące się na nie­których płytach zdjęcia zmarłych. Wprawdzie Koran nigdzie wyraźnie nie potępia przedstawianie istot żywych, ale czynią to hadisy, stanowiące uzupełnienie jego przepisów. Niektórzy muzułmanie nie pozwalają, aby fotografowano ich podczas modłów. Dlatego używanie aparatów czy kamer w trakcie czynności religijnych może odbywać się jedynie za zgodą imama i ogółu wiernych.

   We wschodniej części wsi, jadąc od mizaru w kierunku meczetu po prawej stronie, warto zwrócić uwagę na częściowo rozkopane wzgórze. Jest to pamiętający początki osadnictwa tatarskiego najstarszy cmentarz muzułmański w Bohonikach. Według lokalnej tradycji poprzedni meczet znajdował się obok tego mizaru, ale po pożarze nową świątynię zbudowano w obecnym miejscu.

   Bohoniki podobnie jak i Kruszyniany są miejscem, w którym Tatarzy wspólnie obchodzą święta muzułmańskie tzw. bajramy. Wówczas to do obu  wsi zjeżdżają wierni z całej Polski, podczas nabożeństw nie wszyscy mieszczą się w meczetach. Święta są okazją do zacieśniania więzów rodzinnych, nawiązywania kontaktów towarzyskich, wspólnego ze sobą przebywania, co przyczynia się do integracji Tatarów polskich. Jest to też forma wypełniania cho­ciaż niektórych obowiązków nakazanych przez islam. Prawie nikt już dzisiaj nie odprawia pięciokrotnie salatu, pod żadną postacią nie występuje zakat, post zaś w miesiącu ramadanie również nie jest ściśle przestrzegany.
   Szczególnie podniośle obchodzone są święta ramadan-bajram i kurban-bajram. Pierwsze z nich jest związane z zakończeniem 30-dniowego postu w miesiącu ramadan. Święto trwa trzy dni, podczas których Tatarzy odbywają nabożeństwa, odwiedzają groby bliskich i spotykają się z rodzinami. Drugie z wymienionych świąt - święto ofiarowania ustanowione zostało na pamiątkę ofiary uczynionej przez Abrahama z syna Ismaela, a zamienionej przez Boga na ofiarę z jagnięcia. Po nabożeństwie przed meczetem odbywa się ubój barana lub wołu w obecności licznie zgromadzonych muzułmanów oraz imama, recytującego odpowiednie modlitwy. Następnie mięso jest dzielone między wiernych. Święto trwa cztery dni. Inne świę­ta polskich muzułman to: mewlud-bajram (dzień urodzn Mahometa), muzułmański Nowy Rok, a także aszura-bajram (święto żałobne po śmierci dwóch synów córki Mahometa Fatimy), które wynika z tradycji wyznawców islamu odłamu szyickiego i trudno dziś dociec, dlaczego polscy Tatarzy jako sunnici je obchodzą. Jest to chyba kolejny dowód na ekumenizm Podlasia.


https://pl.wikipedia.org/wiki/Cmentarz_muzu%C5%82ma%C5%84ski_w_Bohonikach
   Mizar to cmentarz muzułmański, ten w Bohonikach został założony w XVII wieku i zajmuje powierzchnię ponad 2 ha, co czyni go największym, istniejącym mizarem od trzech wieków - nadal czynnym cmentarzem muzułmański w Polsce. Najstarszy czytelny nagrobek pochodzi tu z 1786, poza nim zachowały się nagrobki z II połowy XIX. Mogiły od tych katolickich różnią się jedynie umieszczonymi na nich symbolami Islamu. Wszystkie nagrobki na mizarze zwrócone są na wschód.
   Na cmentarzu znajduje się grób najwyższego rangą wojskowego, jaki znajduje się w Sokółce i okolicach.
   12 marca 1679 król Jan III Sobieski, przywilejem wydanym w Grodnie, nadał wsie Bohoniki, Drahle, Malawicze Górne i Bobrowniki rotmistrzowi Olejewskiemu, jako gratyfikację za zasługi wojenne jego i towarzyszy z chorągwi tatarskiej.
   We wsi Bohoniki został wzniesiony meczet w II połowie XVIII. Podczas prowadzonych prac inwentaryzacyjnych tej nekropolii odczytano najstarszy nagrobek z 1751 roku.



KRUSZYNIANY
https://pl.wikipedia.org/wiki/Meczet_w_Kruszynianach
   Bądź pozdrowiony i błogosławiony Mahomecie, oblubieńcze Boży, Bądź pozdrowiony i błogosławiony Jezusie, tchnienie Boże, Bądź pozdrowiony i błogosławiony Mojżeszu, faworycie Boga, Bądź pozdrowiony i błogosławiony Salomonie, powierniku Boga, Bądź pozdrowiony i błogosławiony Noe, ocalony miłosierdziem Boga, Bądź pozdrowiony i błogosławiony Adamie, czyste dzieło rąk Bożych.

   Zwiedzając szlak tatarski dwukrotnie będziemy w Krynkach. Co prawda Krynki w 1950 straciły prawa miejskie, ale lata dawnej świetności są tu  widoczne na każdym kroku. Już w 1509 Zygmunt I lokował miasto i nadał mu herb. W drugiej połowie XVIII przeprowadzono przebudowę układu przestrzennego w duchu barokowym. Miasto otrzymało wówczas promieniste rozplanowanie, którego centrum stanowił regularny, sześcioboczny rynek, z którego wychodziło 12 ulic. Układ ten w znacznym stopniu zachował się do dzisiaj. W północnej części miasteczka położone są nieopodal siebie dwa cmentarze: żydowski i prawosławny. Kirkut w Krynkach jest największą żydowską nekropolią w północno-wschodniej Polsce. Do dziś znajduje się na nim ok. 3 tys. macew. Na cmentarzu prawosławnym znajduje się cerkiew pochodząca z połowy XVIII. Trzecią nekropolią jest cmentarz katolicki założony półtora wieku temu. W Krynkach znajdują się również: dwie dawne synagogi oraz ruiny Wielkiej Synagogi, neogotycki kościół katolicki z początków XX, murowana cerkiew z drugiej połowu XIX. Nie żałujmy czasu poświęconego na zwiedzanie Krynek, nigdzie lepiej nie poznamy specyfiki terenów pogranicza będących zbiorowiskiem wielu narodowości i religii.

   12-kilometrowy odcinek dzielący Krynki od Kruszynian to malownicza trasa wśród pagórków i lasów. Piękna i czysta jest rzeczka Nietupa, nad którą możemy zobaczyć stary młyn wodny. W górze rzeki znajduje się rezerwat przyrody utworzony w celu ochrony siedlisk bobrów.

   Początki osadnictwa tatarskiego w Kruszynianach owiane są legendą w ludowych przekazach. Przed ponad 300 laty przybył do wsi pułkownik  Samuel Murza-Krzeczowski wraz ze swymi żołnierzami. Stało się to za sprawą Sobieskiego, który nadał Tatarom Kruszyniany za uratowanie mu życia podczas bitwy pod Parkanami w 1683. W parę lat później, udając się na sejm grodzieński, król odwiedził Krzeczowskiego. Nie zachowały się pamiątki z czasów Jana III Sobieskiego, jednak i dzisiaj Tatarzy wskażą miejsce porosłe starymi lipami, pod którymi zatrzymał się król i gdzie znajdował się dwór Krzeczowskiego. W rzeczywistości w Kruszynianach i kilku pobliskich osadach Tatarzy osiedli na mocy przywileju z 1679. Wkrótce założono Mizar i wybudowano meczet. Według miejscowej tradycji ufundowany został przez ostatniego z Krzeczowskich. Znacznie większy od bohonickiego, drewniany, na rzucie prostokąta z dwoma minaretami wieżowymi i jednym sygnaturowym prawdopodobnie pochodzi z drugiej połowy XVIII. Meczet remontowano w 1846. Podczas II wojny światowej w meczet trafiła bomba lecz nie wybuchła, był tu też przez pewien czas niemiecki szpital polowy. Część wyposażenia meczetu w Kruszynianach, podobnie jak w Bohonikach, została podczas wojny rozgrabiona. Do meczetu prowadzą dwa oddzielne wejścia, jedno do sali męskiej z mihrabem, mimbarem i galeryjką i drugie do babińca. Budowla stoi wśród wiekowych drzew otoczona kamiennym murem: Obok meczetu podobnie jak w Bohonikach znajduje się tablica upamiętniająca osadnictwo tatarskie na tych ziemiach.

   Około 100 metrów od meczetu, na piaszczystym wzniesieniu, znajduje się Mizar rozpościerający się wśród wysokich starych drzew. Otacza go mur zbudowany z  potężnych kamieni. Najstarszy z odnalezionych dotychczas nagrobków pochodzi z 1744. Pierwsze inskrypcje na nagrobkach Tatarów w państwie polsko-litewskim pojawiły się dopiero w XVIII. Napisy umieszczano zawsze na kamieniach znajdujących się u głowy zmarłego. Były to teksty w języku arabskim lub polskim czy ruskim pisane alfabetem arabskim. Najczęściej cytowano fragmenty Koranu. Na wielu nazwiska zmarłych pisane są cyrylicą. To pamiątka po czasach zaborów i efekt akcji rusyfikacyjnej caratu, nasilonej szczególnie w drugiej połowie XIX, kiedy to zabraniano Tatarom używania języka polskiego w trakcie nabożeństw oraz na inskrypcjach nagrobnych.

   W Kruszynianach jest jeszcze cmentarz prawosławny. Pięknie położony na wzgórzu z centralnie umieszczoną cerkwią. Pierwotnie stała w tym miejscu drewniana cerkiew unicka, która w XIX została zamieniona na prawosławną. Uległa ona zniszczeniu w pożarze w 1983. Obecnie wzniesiona budowla jest murowana.

   Wycieczkę śladami Tatarów polskich rozpoczniemy w Sokółce. W pierwszej połowie XVI funkcjonował tu dwór królewski Sokołda, przy drodze z Grodna do Tykocina. Obok dworu rozwinęła się wieś, a następnie osada targowa, która w 1609 roku otrzymała prawa miejskie. W Sokółce warto zwiedzić klasycystyczny kościół pod wezwaniem św. Antoniego z 1848 (rozbudowany w 1904), cerkiew prawosławną pod wez­waniem św. Aleksandra Newskiego z 1853 oraz odwiedzić Sokólski Ośrodek Kultury, gdzie można uzyskać informacje o społeczności tatarskiej oraz zwiedzić muzeum, gdzie jeden z działów poświęcony jest muzułmanom polskim.

   Wracając do Białegostoku powinniśmy znaleźć chwilę czasu na spacer po Arboretum im. Powstańców 1863 w Kopnej Górze. Warto też na dłużej zatrzymać się w Supraślu.  Miasteczko to położone nad czystą rzeką, mające status uzdrowiska, pełne jest godnych zwiedzenia zabytków. Od 1500 jest to siedziba zakonników bazylianów, którzy zbudowali tutaj cerkiew i zabudowania klasztorne, które następnie stopniowo powiększano. Zespół pobazyliański jest jednym z najciekawszych w Polsce zabytków obronnej architektury sakralnej. Supraśl położony wśród starej Puszczy Knyszyńskiej, może być też świetną bazą wypadową do dalszych wycieczek po Białostocczyźnie.
   W kolekcji Muzeum Historycznego w Białymstoku znajduje się zbiór pamiątek związanych z życiem i religią Tatarów. Spośród ponad 70 eksponatów, których gromadzenie w latach 70-tych rozpoczął popularyzator wiedzy o historii Tatarów Maciej Konopacki, większość ma religijny charakter. Na kolekcję skła­dają się: Korany pisane ręcznie i drukowane, chamaiły, kitaby, muhiry, dywaniki modlitewne, całun pogrzebowy, tablice astrologiczne, a także dokumenty i fotografie.
   Stolica Podlasia jest największym skupiskiem Tatarów w Polsce. Siedzibę mają tu władze Muzułmańskiego Związku Religijnego. Od paru lat z pomocą krajów muzułmańskich na ulicy Pomorskiej budowane jest Centrum Islamu. Tatarzy polscy mają nadzieję, że za 2-3 lata ta bardzo ciekawa architektonicznie budowla, będzie jedną z wizytówek Białegostoku.





Photo
Zwiedzaj z nami...

Podlasie...






PL - BY
Rudawka - Lesnaja



Białystok




Kruszyniany - meczet polskich Tatarów



Meczet w Bohonikach


Jezioro Siemianowskie




Grabarka


Sobiborskiego Parku Krajobrazowego


Jezioro Białe - Okuninka