Mapa serwisu Ukrainian English Slovak
Reklama


TURYSTYKA w Małopolsce
Artykuły
Uroczysko w Pieninach...
Opublikowano 13.11.2016



   Ta niewielka wieś jedna z najstarszych i najciekawszych miejscowości w Pieninach i na Podhalu. Początki Sromowiec Niżnych sięgają końca XIII wieku, są również jedną z pierwszych miejscowości w regionie, do których zaczęli już na początku XIX wieku przybywać pierwsi turyści, są one także kolebką flisackich spływów przełomem Dunajca, które do dziś są wizytówką nie tylko Sromowiec i Pienin, ale należą do najciekawszych pozycji w całej ofercie turystycznej Polski.
   Ze względu na niedostępne położenie w samym sercu Pienin, u stóp najbardziej charakterystycznego w Pieninach szczytu Trzech Koron i nad Dunajcem, wieś długo pozostawała odciętą od reszty świata enklawą. Dzięki temu wykształciły się tutaj swoiste, nieznane gdzie indziej obrzędy, zwyczaje i folklor. Historia zdobyczy cywilizacyjnych w Sromowcach Niżnych jest bardzo krótka. Na przykład pierwszy autobus PKS dotarł do Sromowiec dopiero w latach 60' ubiegłego stulecia.



   Najbardziej dynamiczny rozwój Sromowiec Niżnych w całej chyba ich historii przypadł na ostatnie lata. To w tych latach (2006) powstał obecny symbol Sromowiec, kładka rowerowo - piesza na Dunajcu oraz amfiteatr, a w kolejnych wieś wzbogaciła się o nowoczesną oczyszczalnię ścieków, została całkowicie skanalizowana, a drogi i chodniki zostały pokryte nową warstwą asfaltu i kostki brukowej.
   Nieczynny przez wiele lat zabytkowy drewniany kościółek św. Katarzyny pochodzący najprawdopodobniej z 1513 roku został odnowiony i obecnie mieści się w nim Galeria Sztuki Pienińskiej. W kolejnych latach wybudowano plac zabaw dla dzieci oraz powstaje właśnie nowoczesny plac targowy. Budynek „Domu Flisaka” został sprzedany prywatnemu inwestorowi, który zamienił go w atrakcyjny hotel.



   Obecnie Sromowce Niżne, połączone kładką na Dunajcu ze słowackim Czerwonym Klasztorem, tworzą wraz z nim, jedną dużą miejscowość turystyczną, dla której hojność natury jest bezgraniczna - piękne położenie nad Dunajcem, u stóp Trzech Koron, u wrót Przełomu Pienińskiego gwarantuje najwyższą jakość doznań estetycznych. To stąd turyści najczęściej wybierają się, mijając pięknie położone przy szlaku schronisko, na Trzy Korony, Sokolicę, Górę Zamkową z grotą i ruinami zamku św. Kingi. Dzięki kładce na Dunajcu do imponującej listy walorów turystycznych wsi dochodzi jeszcze możliwości pieszej lub rowerowej eksploracji Przełomu Dunajca oraz zwiedzania zabytkowego Czerwonego Klasztoru z XIV wieku.
   Znajduje się tutaj jedyne w Europie przejście graniczne w bród rzeki Dunajec.
   Wąwóz Sobczański oddziela tak zwane Pieniny Czorsztyńskie od masywu Trzech Koron. Strome ściany wznoszą się na wysokość 40 metrów a w ścianach znajduje się kilka jaskiń. Z wąwozem związane są liczne legendy, o ocaleniu króla Jana Kazimierza z rąk Szwedów i opisana na kartkach „Potopu” H. Sienkiewicza. Nazwa wąwozu pochodzi od polany Szopka, polana ta rozciąga się wysoko nad wąwozem pod przełęczą Chwała Bogu.



700 lat Sromowiec - dawnego Przekopu
(opracował: Stanisław Górecki)
rok 1317 - lokacja wsi Przekop. Klaryski ze Starego Sącza sprzedają swoją własność sołtysom: Mikołajowi z Bramdorfu (dzisiaj Abrahamovce k. Kieźmarku) i Soblinusowi zwanemu Sram za sumę 24 grzywien (1 grzywna to około 200 g srebra).
1323 - sołectwo Przekopu odkupują kolejni właściciele: Eberhard wraz z żoną Katarzyną. W akcie prawnym zostają określone prawa i obowiązki nowych nabywców. Sołtys otrzymał łan ziemi uprawnej (ok.17 ha), prawo wybudowania młyna z dwoma kołami nad brzegiem Dunajca, karczmy, browaru, pasieki pszczelej w lesie z łąkami. Miał też władzę sądowniczą. Do obowiązków osadników należało składanie klasztorowi darów w naturze, służenie i płacenie czynszu (ok. 16 groszy z łana na rok) po 16 latach wolnizny. Dokument wspomina też o przeznaczeniu połowy łanu wolnego od czynszu na kościół i połowę łanu pod utrzymanie drogi głównej (w kierunku komory celnej w Czorsztynie).
1334 - zanikła stara nazwa wsi a po raz pierwszy pojawiła się nazwa: Sromowce. Nastąpił podział sołectwa na dwie równe części pomiędzy Herborda z braćmi oraz ich ojczyma Jana (zapewne drugiego męża wspomnianej wyżej Katarzyny). Na przyszłość mieli rządzić każdy w swojej części, wymierzonej przez siebie po to, aby jeden drugiemu nie przeszkadzać.
w
iek XIV - to czasy strategicznego i gospodarczego umacniania pogranicza przez króla Kazimierza Wielkiego który przejmuje ziemie klarysek w rejonie zamku Czorsztyn. Starostwo czorsztyńskie obejmuje miasteczko Krościenko i wioski: Sromowce Wyżne i Niżne, Grywałd, Hałuszową, Tylmanową, Ochotnicę, Szczawnicę, Maniowy i Kluszkowce. Po roku 1370 Sromowce stają się jedną z bram wjazdowych do Królestwa Polskiego. Są świadkami wielu ciekawych wydarzeń politycznych i dyplomatycznych odnotowanych w starych kronikach. Oto niektóre z nich;
- 1397 -
p
rzejazd do Starej Wsi Spiskiej polskiej pary królewskiej Jadwigi i Władysława Jagiełłów na spotkanie z królem Zygmuntem Luksemburskim,
- 1412 -
przejazd króla Władysława Jagiełły wraz z bratem Witoldem na spotkanie z cesarzem Zygmuntem Luksemburczykiem do Starej Lubowli. Podpisano tam pakt o pokoju i wzajemnej przyjaźni (traktaty te potem cesarz łamał). Doszło do zawarcia słynnej transakcji i pożyczki cesarzowi 37 tysięcy
kóp groszy praskich w zamian za 13 miast spiskich (tereny pozostały przy Polsce do 1769 roku),
- 1423 (na wiosnę) -
s
potkanie króla Władysława Jagiełły z cesarzem Zygmuntem Luksemburczykiem na polach wsi Sromowce Wyżne, gdzie wytknęli sobie krzywdy i urazy tak publiczne jak i osobiste. Obydwaj monarchowie wraz z dworem udali się następnie do Kieżmarku i na święta wielkanocne do Lewoczy. W efekcie została zawarta ugoda odnawiająca przymierze sprzed 11 lat,
- 1424 -
p
rzejazd przez Sromowce orszaków dworskich na koronację Zofii - czwartej żony króla Władysława Jagiełły,
- 1440 -
p
rzejazd królewicza Władysława III zwanego Warneńczykiem na Węgry dla objęcia tronu. Cztery lata później zginął w bitwie z Turkami,
- 1464 -
przejazd 12 tysięcy
braci krzyżowych, ochotników z głębi Polski na krucjatę przeciw Turkom (niestety złupili całą dolinę nowotarską),
-
luty 1474 - po zamarzniętym Dunajcu do Starej Wsi przedostał się król Kazimierz Jagiellończyk na spotkanie z królem węgierskim Maciejem Korwinem, gdzie podpisano 4-letni rozejm i debatowano o bezpieczeństwie granic,
- lata 1431-1457 - niepokoje związane z rozruchami husytów czeskich. Wsie i cała okolica zostają spustoszone przez grasujące bandy pod wodzą Biedrzyka, Fedora, Aksamita, Jiskry. Wypady grabieżcze dokonywano ponoć ze Sromowskiego Zamczyska - gniazda zbójeckiego i jaskiń w Haligowskich Skałkach,



- 1513 - wystawiono wg. tradycji kościółek drewniany w Sromowcach Niżnych (przebudowany znacznie w XVII wieku, gdyż zniszczyły go powodzie),



- 1580-1643 - lud tutejszych wiosek wiele wycierpiał pod rządami okrutnych starostów czorsztyńskich (np. starosta Sienieński, Cikowski, Baranowski),
- 1614 lub 1634 - wielka powódź. Dunajec odrywa od Sromowiec Wyżnych grunt zwany Rozmyśleniec (ok.45 ha) wraz ze starodawnym kościółkiem i cmentarzem,
- 1655 - ucieczka króla Jana Kazimierza przed potopem szwedzkim na Śląsk. Archiwum państwowe, skarbiec i klejnoty koronne zostają przewiezione wozami przez bród w Sromowcach z zamku Czorsztyn i ukryte na zamku w Lubowli,
- 1733-1770 - niepokoje przygraniczne, przemarsze obcych wojsk. Wioski są ciągle pustoszone i rabowane,
- 1770 - Austria zagarnia ziemię nowotarską i sądecką. Starostwo czorsztyńskie wraz ze Sromowcami Wyżnymi i Niżnymi przestaje istnieć,
- 1777 - Sromowce Wyżne liczą 64 domy i 309 mieszkańców. Sromowce Nizne: 68 domów i 373 mieszkańców,
- 1869 - Sromowce Wyżne liczą 88 domów i 497 mieszkańców. Sromowce Niżne: 95 domów i 542 mieszkańców,
- 1819 - na licytacji we Lwowie rząd austriacki sprzedaje dobra czorsztyńskie J.M. Drohojowskiemu wraz z gruntami m.in. w Sromowcach Wyżnych i Niżnych,
- 1846-1847 - bunty chłopskie w Galicji. Duży nieurodzaj zbóż i ziemniaków powoduje wielki głód na całym Podhalu. Gromady wycieńczonych ludzi udają się m.in. przez Sromowce na Węgry za pracą i chlebem a wiele trupów zalega obok gościńca. Rejon Pienin nawiedzają w późniejszych latach groźne epidemie cholery i innych chorób,



- od 1830 roku - początki ruchu turystycznego w Pieninach (związanego z rozwojem Szczawnicy jako uzdrowiska). Początkowo spływy na dłubankach powiązanych w tratwy odbywały się na małych odcinkach rzeki. Wypływano nie tylko z Czerwonego Klasztoru, lecz również z Czorsztyna, z pod zamku w Niedzicy, ze Sromowiec Wyżnych i Niżnych puszczając się dość ryzykowną trasą poprzez skalny kanał (tak określił przełom Dunajca S. Staszic, pisarz, badacz, geolog w latach 1802-1805). Modne zaczęły być piesze wycieczki z góralem-przewodnikiem w góry i przejażdżki konne,



- 1930 - wybudowano Schronisko u podnóży Trzech Koron dla koloni wycieczkowych dzieci ze Śląska,
- 18 lutego 1934 roku -
w szkole podstawowej w Sromowcach Niżnych powstaje Polskie Towarzystwo Flisaków Pienińskich na rzece Dunajec. Pod przewodnictwem F. Kołodziejskiego flisacy pięciu wiosek: Czorsztyna, Krościenka, Szczawnicy, Sromowiec Wyżnych i Sromowiec Niżnych zatwierdzili statut i dokonali wyboru zarządu.


Photo
Warto odwiedzić...

Europejski telefon ratunkowy




Gorlice Dwór Karwacjanów


Szymbark Kasztel Gładyszów







Grupa Krynicka GOPR

(+48) 18 477 7444
(+48) 18 471 2933


===================
... oraz pięknych Pieninach...
... Pieniński Park Narodowy, Krościenko n/Dunajcem, Szczawnica Zdrój, Czorsztyn, Niedzica, Sromowce Niżne, Červený Kláštor, Lesnica...
===================
Grupa Podhalańska GOPR

(+48) 18 / 267 68 80





Krościenko n/Dunajcem






Czorsztyn




TOPR Grupa Tatrzańska

(+48) 18 20 63 444